AYT Coğrafya Doğal Afetler Ders Notu

Doğal Afetler Ders Notu

Temel Kavramlar

doğal tehlike → zarar verme potansiyeli

afet → ciddi can/mal/çevre kaybı

risk → tehlike + maruziyet + kırılganlık

Deprem

faylanma

odak → yer içinde

merkez üssü → yüzeyde

büyüklük → enerji

şiddet → yerel etki

sıvılaşma → gevşek ve suya doygun zemin

Türkiye’de Deprem

Kuzey Anadolu Fay Zonu

Doğu Anadolu Fay Zonu

Batı Anadolu aktif fayları

Tsunami

deniz tabanı hareketi

büyük su yer değiştirmesi

kıyıya yaklaşırken dalga yüksekliği artabilir

Heyelan

eğim

suya doygunluk

yoğun yağış

Doğu Karadeniz

Çığ

kar

dik yamaç

dengesiz kar örtüsü

Doğu Anadolu’nun yüksek kesimleri

Sel ve Taşkın

şiddetli yağış

betonlaşma

drenaj yetersizliği

dere yatağına yapılaşma

Kuraklık

meteorolojik → yağış azlığı

tarımsal → toprak nemi yetersizliği

hidrolojik → akarsu/baraj/yer altı suyu düşüşü

Fırtına ve Siklon

tropikal siklon → sıcak tropikal okyanus

hurricane/typhoon/cyclone → bölgesel adlar

hortum → dar dönen hava sütunu

Orman Yangını

yüksek sıcaklık

kuraklık

düşük nem

rüzgâr

yanıcı madde

Akdeniz ve Ege

Afet Yönetimi

risk azaltma

hazırlık

müdahale

iyileştirme

Erken Uyarı

sel

tsunami

fırtına

tropikal siklon

deprem erken uyarısı → deprem başladıktan sonra kısa süreli uyarı

Sık Karıştırılan Noktalar

• Her doğal olay afet değildir.
• Risk → tehlike + maruziyet + kırılganlık.
• Büyüklük ≠ şiddet.
• Odak → yer içinde.
• Merkez üssü → yüzeyde.
• Sıvılaşma → gevşek/sulu zemin.
• Her deniz depremi tsunami yapmaz.
• Doğu Karadeniz → heyelan.
• Doğu Anadolu yüksek kesimler → çığ.
• Kentte betonlaşma → sel riskini artırır.
• Kuraklık → yavaş gelişebilir.
• Hurricane/typhoon/cyclone → aynı temel sistem.
• Hortum ≠ tropikal siklon.
• Risk azaltma → afet öncesi.
• Depremin kesin gün/saat tahmini güvenilir değildir.

Doğal Afetler Kısa Özeti

deprem → fay

heyelan → eğim + su

çığ → kar + eğim

sel → hızlı akış

kuraklık → su yetersizliği

siklon → sıcak okyanus

yangın → sıcak + kuru + rüzgâr

risk → tehlike + maruziyet + kırılganlık

dayanıklılık → daha az kayıp