AYT Coğrafya Ekosistemler Ders Notu

Ekosistemler Ders Notu

Temel Kavramlar

Biyosfer → canlıların yaşadığı alanların tümü

Ekosistem → canlı + cansız çevre

Habitat → yaşam alanı

Niş → ekolojik görev

Popülasyon → aynı tür bireyleri

Komünite → farklı tür popülasyonları

Ekosistem Unsurları

Biyotik → canlı

Abiyotik → sıcaklık, ışık, su, toprak, mineral, pH, tuzluluk

Canlı Grupları

Üretici → organik madde üretir

Tüketici → başka canlılarla beslenir

Ayrıştırıcı → organik kalıntıları parçalar

Enerji Akışı

Güneş → üretici → tüketici

Enerji tek yönlü akar.

Üst basamaklara çıkıldıkça kullanılabilir enerji azalır.

Besin İlişkileri

Besin zinciri → tek yönlü beslenme dizisi

Besin ağı → birbirine bağlı çok sayıda besin zinciri

Trofik düzey → beslenme basamağı

Ekolojik Piramitler

Enerji piramidi → daima yukarı doğru daralır

Biyokütle piramidi → bazı su ekosistemlerinde ters olabilir

Sayı piramidi → farklı şekiller gösterebilir

Su Döngüsü

buharlaşma

terleme

yoğunlaşma

yağış

yüzey akışı

sızma

Karbon Döngüsü

Fotosentez → atmosferden CO2 alır

Solunum → CO2 verir

Yanma → CO2 verir

Ayrışma → karbonu çevreye kazandırır

Azot Döngüsü

Atmosferik azot çoğu canlı tarafından doğrudan kullanılamaz.

Bakteriler önemlidir.

Bitkiler azotu topraktaki kullanılabilir bileşiklerden alır.

Fosfor Döngüsü

Kayaçlar önemlidir.

Belirgin atmosferik evresi yoktur.

Biyolojik Çeşitlilik

İklim

yer şekilleri

toprak

su

coğrafi konum

izolasyon

Karasal Ekosistemler

Tropikal yağmur ormanı → sıcak + yağışlı + yüksek çeşitlilik

Çöl → kuraklık

Tundra → düşük sıcaklık + kısa gelişme dönemi

Sulak Alanlar

yüksek üretkenlik

zengin tür çeşitliliği

taşkın kontrolü

su filtrasyonu

İnsan Etkileri

ormansızlaşma

kirlilik

aşırı avlanma

madencilik

plansız kentleşme

iklim değişikliği

Ötrofikasyon

azot/fosfor artışı

alg artışı

ayrışma artışı

çözünmüş oksijen azalması

Sık Karıştırılan Noktalar

• Habitat → yer.
• Niş → görev.
• Popülasyon → aynı tür.
• Komünite → farklı türler.
• Enerji → tek yönlü.
• Madde → döngü.
• Enerji piramidi → her zaman daralır.
• Fosfor döngüsü → belirgin atmosfer evresi yok.
• Azot döngüsü → bakteriler önemli.
• Tropikal yağmur ormanı → yüksek çeşitlilik.
• Ötrofikasyon → azot/fosfor fazlalığı.

Ekosistemler Kısa Özeti

canlı + cansız → ekosistem

Güneş → enerji kaynağı

üretici → ilk canlı basamak

ayrıştırıcı → madde döngüsü

enerji → azalır

madde → döner

su → buharlaşma/yağış

karbon → fotosentez/solunum

azot → bakteriler

fosfor → kayaçlar

insan etkisi → dengeyi bozabilir