Konu Anlatımı / Ders Notu
Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi: çalışma koşulları, ücret ve ücretin korunması, dinlenme ve yıllık izin, fazla çalışma, iş güvencesi, ihbar ve kıdem tazminatı, işe iade; kapsamlı konu anlatımı, ders notu, hızlı tekrar ve 60 özgün soru.
Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri
Çalışma Süresi
- **Normal haftalık üst sınır:** 45 saat, genel günlük üst sınır: 11 saat (m.63).
- **Fazla sürelerle çalışma:** Sözleşmedeki 45 saat altı süreyi aşar, 45 saate kadar sürer; **%25 zam** (m.41).
- **Fazla çalışma:** 45 saati aşar; **%50 zam** (m.41).
- **Yıllık fazla çalışma:** Genel üst sınır **270 saat**.
- **Serbest zaman:** Fazla sürelerle her saat **1 saat 15 dakika**; fazla çalışmada her saat **1 saat 30 dakika**. Kanunî koşullarla altı ay içinde kullandırılır.
- **Denkleştirme:** Kanunî ortalama ve koşullar oluştuysa bazı haftaların 45 saati aşması tek başına her ek saati fazla çalışma yapmaz.
Dinlenme ve Tatil
| Günlük süre | Asgari mola | |---|---| | 4 saat veya daha kısa | 15 dakika | | 4 saatten uzun, 7,5 saate kadar (dâhil) | 30 dakika | | 7,5 saatten uzun | 60 dakika |
- **Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.**
- **Hafta tatili:** Yedi günde en az **24 saat kesintisiz**, kural olarak ücretli; mutlaka pazar değildir.
- **Ulusal bayram/genel tatil:** Çalışılmasa normal günlük ücret; çalışılırsa ayrıca **bir günlük ücret** (m.47).
Ücretin Korunması
- Ücret kural olarak **en geç ayda bir** ödenir; ödeme süresi sözleşmeyle bir haftaya kadar indirilebilir.
- Ödeme gününden sonra mücbir neden olmadan **20 gün içinde ödenmeyen ücret** işçiye kanunî koşullarla iş görmeme hakkı verir (m.34).
- Geciken ücrette **mevduata uygulanan en yüksek faiz** düzenlemesi vardır.
- Eşit veya eşit değerde işte cinsiyete dayalı düşük ücret yasaktır; nesnel ücret farkları ayrı değerlendirilir.
Yıllık Ücretli İzin
- **En az 1 yıl hizmet**, deneme süresi dâhil.
- **1–5 yıl, beş yıl dâhil: 14 gün**.
- **5 yıldan fazla–15 yıldan az: 20 gün**.
- **15 yıl ve üzeri: 26 gün**.
- **18 yaş ve altı, 50 yaş ve üstü:** En az **20 gün**; yer altı işlerinde ilgili süreye **4 gün ek**.
- Yıllık izindeki hafta tatili ve genel tatil günleri **izin süresinden sayılmaz**.
- Taraflar anlaşarak bölerse en az bir bölüm **10 gün**.
- Çalışma sürerken ücret ödeyerek izin hakkı ortadan kaldırılamaz; iş ilişkisi sona erdiğinde kullanılmayan izin ücret alacağına dönüşür.
Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik
- İşveren değişikliği **yazılı** bildirir.
- İşçinin **6 işgününde yazılı kabul etmediği** değişiklik işçiyi bağlamaz (m.22).
- İşçinin sessizliği onay değildir. İşverenin fesih koşulları ayrı değerlendirilir.
İhbar Süreleri
| Hizmet süresi | Asgari bildirim | |---|---| | 6 aydan az | 2 hafta | | 6 ay–1,5 yıl | 4 hafta | | 1,5–3 yıl | 6 hafta | | 3 yıldan fazla | 8 hafta |
**İhbar tazminatı**, usulsüz bildirimli fesihte bildirim süresi ücretine ilişkindir; bildirim yükümlülüğüne uymayan **işçi veya işveren** için gündeme gelebilir. Haklı derhal fesihte bildirim süresi aranmaz.
Kıdem Tazminatı
- **1475 m.14:** Genel **en az bir yıl** hizmet + kanunda sayılan fesih/sona erme nedeni.
- Her tam yıl için **30 günlük giydirilmiş brüt ücret**, artan süre oransal.
- **Kıdem tavanı**, fesih tarihine göre uygulanır; güncel TL rakamını ezbere sabitleme.
- Genel istifa kıdem hakkı doğurmaz; **işçinin haklı feshi, askerlik, emeklilik, kanunî sigorta koşulları, kadının evlilikten itibaren 1 yıl içinde evlenme nedeniyle ayrılması, ölüm** gibi özel hâller önemlidir.
- İşverenin **4857 m.25/II** kapsamında usulüne uygun haklı feshi kural olarak kıdem ve ihbar hakkı doğurmaz.
İş Güvencesi ve İşe İade
- Genel koşullar: **30+ işçi**, **6+ ay kıdem**, **belirsiz süreli sözleşme**, istisna konumdaki işveren vekili olmama (m.18). **Yer altı işinde** altı aylık kıdem şartı aranmaz.
- **Geçerli sebep:** İşçinin yeterliliği/davranışı veya işletme–işyeri–işin gerekleri.
- **Yazılı fesih**, nedenin açık ve kesin gösterilmesi; davranış/verim nedeninde kural olarak **savunma** (m.19).
- **İşe iade arabuluculuğu:** Fesih bildiriminden itibaren **1 ay**; anlaşmama son tutanağından itibaren genel dava süresi **2 hafta**.
- **Kesinleşen karar sonrası:** İşçi **10 işgünü** içinde işe başlama başvurusu; işveren **1 ay** içinde işe başlatır.
- İşe başlatmama tazminatı **4–8 aylık ücret**; boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer haklar **en çok 4 ay**.
- Ahlak/iyi niyet gerekçeli haklı fesih hakkı için öğrenmeden itibaren **6 işgünü** ve fiilden itibaren genel **1 yıl** süresi (istisna saklı).
Hesap Yöntemi
**Ek çalışma ücreti:** Saat × saatlik normal ücret × 1,25 veya 1,50.
**Örnek:** 40 saat sözleşme, 48 saat çalışma, saatlik 100 TL → **5×125 + 3×150 = 1.075 TL** (yalnız ek saatler).
**Kıdem örneği:** 2,5 yıl × tavan altındaki 24.000 TL giydirilmiş aylık brüt = **60.000 TL** (basitleştirilmiş).
Kısa Özet
**45–11–270** çalışma; **%25/%50** ek süre; **15–30–60 dakika** mola; **24 saat** hafta tatili; **1 yıl** ve **14–20–26 gün** yıllık izin. Ücret **20 gün** gecikirse kanunî kaçınma hakkı; esaslı değişiklikte **6 işgünü yazılı kabul**. İhbarda **2–4–6–8 hafta**; kıdemde **1 yıl + uygun neden + her yıl 30 günlük giydirilmiş brüt**. İş güvencesinde genel **30 işçi–6 ay–belirsiz süreli**. İşe iadede **1 ay arabulucu, 10 işgünü işçinin başvurusu, 1 ay işverenin işe başlatması**; **4–8 ay tazminat** ve **en çok 4 ay boşta geçen süre** ayrı haklardır.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.