Konu Anlatımı / Ders Notu

Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih Konu Anlatımı

KPSS Alan Bilgisi: çalışma koşulları, ücret ve ücretin korunması, dinlenme ve yıllık izin, fazla çalışma, iş güvencesi, ihbar ve kıdem tazminatı, işe iade; kapsamlı konu anlatımı, ders notu, hızlı tekrar ve 60 özgün soru.

Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih

KPSS Alan Bilgisi – Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri

Konu Özeti

Bu konu, iş sözleşmesi kurulup çalışma başladıktan sonra **çalışmanın süresi**, **ücret ve ücretin korunması**, **dinlenme ve izin hakları**, **esaslı değişiklikler**, **iş güvencesi** ve **iş sözleşmesinin sona ermesinin sonuçları** üzerine kuruludur. Bireysel iş hukukunda temel kaynak **4857 sayılı İş Kanunu**; kıdem tazminatının temel dayanağı ise yürürlükteki **1475 sayılı İş Kanunu m.14** hükmüdür. İşe iade uyuşmazlıklarında **7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu** uyarınca arabuluculuk süreci önem taşır.

KPSS'de dört soru tekniği özellikle kullanılır: **(1) kanunî eşik ve süre**, **(2) iki benzer hakkın farkı**, **(3) kısa olayda uygun fesih türü**, **(4) basit ücret ve tazminat hesabı**. Örneğin “40 saat sözleşme, 48 saat fiilî çalışma” ifadesinde sekiz saatin tamamı aynı zam oranına tabi değildir. “İşe iade” ile “işe başlatmama tazminatı” da aynı kavram değildir.

1. Çalışma Koşullarını Belirleyen Kaynaklar ve Koruma Mantığı

Çalışma koşulları; işin nerede ve nasıl görüleceği, çalışma süresi, ücret, dinlenme, tatil, izin, işin güvenli biçimde yürütülmesi ve sözleşmenin sona erdirilmesi esaslarını kapsar. Kanun, iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ve işyeri uygulamaları birlikte önem taşır. Ancak sözleşmenin varlığı, **kanunî asgari korumanın altında hak kararlaştırılabileceği** anlamına gelmez.

**İşçiyi koruma ilkesi** koruyucu emredici kuralları açıklar. **Eşit davranma ilkesi**, iş ilişkisi veya sona ermesinde haklı neden olmaksızın ayrımı sınırlayan önemli dayanaklardan biridir. **İş sağlığı ve güvenliği** işverenin gözetme borcu ve ilgili özel mevzuatla tamamlanır. **İş güvencesi** ise işten çıkarmaların geçerli sebebe dayanmasını ve uyuşmazlığa karşı belirli hukuki korumaları ifade eder; işçiye hiçbir koşulda feshedilmeme garantisi vermez.

**Kapsam uyarısı:** Her çalışan otomatik olarak 4857 kapsamına girmez. Basın, deniz, kamu personeli ve diğer özel statülerde farklı düzenlemeler bulunabilir. Soruda “4857 kapsamında” denmişse aşağıdaki sayılar o kapsamın genel kurallarıdır; **istisnalar** göz ardı edilmez.

2. Normal Çalışma Süresi ve Denkleştirme – 4857 m.63

**Genel haftalık normal süre en çok 45 saattir.** Tarafların anlaşmasıyla bu süre, haftanın çalışılan günlerine farklı dağıtılabilir; ilgili sınırlar saklıdır. Genel kural olarak **günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz**. Gece çalışması, çocuk ve genç işçiler, yer altı işleri ve sağlık riskli işler gibi alanlarda özel hükümler olabilir.

**Denkleştirme**, belirli bir dönem içinde haftalık çalışma süresinin ortalamaya göre hesaplanması tekniğidir. Kanunî koşullarla ve tarafların anlaşmasıyla bazı haftalarda 45 saatin üzerine çıkılmış olması, denkleştirme dönemi ortalaması aşılmıyorsa doğrudan her ek saatin fazla çalışma sayılacağı anlamına gelmez. Bu sebeple sınav sorularında “denkleştirme yok” veya “denkleştirme uygulanıyor” ibaresi belirleyicidir.

**Çalışma süresine dâhil edilme** bakımından işin fiilen görüldüğü süre ile kanunun çalışılmış saydığı süreleri ayırt etmek gerekir. Örneğin işverenin emriyle bir yere gönderilme ve işin başında hazır bekleme gibi durumların niteliği ayrı incelenebilir. **Ara dinlenmeleri**, aşağıdaki özel kural gereği çalışma süresinden **sayılmaz**.

3. Fazla Çalışma ile Fazla Sürelerle Çalışma – 4857 m.41

| Ölçüt | Fazla sürelerle çalışma | Fazla çalışma | |---|---|---| | Nerede oluşur? | Sözleşmedeki haftalık süre **45 saatin altındaysa**, sözleşme süresini aşıp **45 saate kadar** olan çalışma | Kural olarak **45 saati aşan** çalışma | | Saatlik ücret | Normal ücretin **%25 fazlası**, yani **1,25 katı** | Normal ücretin **%50 fazlası**, yani **1,50 katı** | | İşçi serbest zaman seçerse | Her saat için **1 saat 15 dakika** | Her saat için **1 saat 30 dakika** |

**Örnek 1:** Sözleşmede 40 saat, fiilî çalışma 44 saat → 4 saat **fazla sürelerle çalışma**. Saatlik ücret 100 TL ise bu dört saatin zamlı karşılığı **4 × 100 × 1,25 = 500 TL**.

**Örnek 2:** Sözleşmede 40 saat, fiilî çalışma 48 saat → **5 saat** fazla sürelerle çalışma ve **3 saat** fazla çalışma. Saatlik ücret 100 TL ise ek saatler **5 × 125 + 3 × 150 = 1.075 TL** eder. Bu tutar **ek saatlerin ücretidir**; haftanın normal 40 saatinin ücreti ayrıca değerlendirilir.

Fazla çalışma için işçinin onayına ilişkin düzenlemeler bulunur. Bir işçi için **yıllık fazla çalışma süresi genel olarak 270 saatten fazla olamaz**. Bazı kişilere ve işlere fazla çalışma yaptırılamaz veya ayrı sınırlamalar bulunur. Kanuna aykırı olarak fazla çalışma yaptırılması, çalışmanın gerçekleşmiş olması hâlindeki ücret talebinin otomatik olarak yok olduğu anlamına gelmez.

**Serbest zaman**, işçinin zamlı ücret yerine kanunî ölçüde tercih edebileceği karşılıktır; ilgili şartlarla **altı ay içinde**, iş süresinde ve ücret kesintisi yapılmadan kullandırılması gerekir. **Fazla çalışma** ile **hafta tatilinde/ulusal bayramda çalışma** aynı hukuki kurum değildir; somut olayın ücret hükümleri ayrı incelenir.

4. Ara Dinlenmesi, Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Genel Tatil

4.1. Ara dinlenmesi – m.68

| Günlük çalışma | Asgari ara dinlenmesi | |---|---| | **4 saat veya daha kısa** | **15 dakika** | | **4 saati aşan – 7,5 saat dâhil** | **30 dakika** | | **7,5 saati aşan** | **1 saat** |

Ara dinlenmeleri **çalışma süresinden sayılmaz**. Örneğin “08.00–17.00 arasında bir saat yemek molası” ifadesinde fiilî çalışma süresi **8 saat** olabilir; salt işyerinde dokuz saat bulunmak dokuz saat çalışma anlamına gelmez. Ara dinlenmesinin fiilen kullandırılması esastır. İşin ve işyerinin özelliklerine göre kanundaki koşullarla düzenleme yapılabilir.

4.2. Hafta tatili – m.46

Kanunî koşullara uygun çalışma karşılığında yedi günlük zaman dilimi içinde **kesintisiz en az 24 saat** hafta tatili verilir. Bu süre kural olarak **ücretlidir**. **Hafta tatili mutlaka pazar günüdür** ifadesi yanlıştır; işyeri düzenine bağlı olarak farklı gün olabilir. Bazı kanunî izin ve rapor günleri hafta tatili hak edişinde çalışılmış gibi sayılabilir.

4.3. Ulusal bayram ve genel tatiller – m.47

Ulusal bayram ve genel tatil gününde çalışmayan işçi, koşulları varsa **bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretini** alır. Tatil gününde çalıştırılırsa, **ayrıca çalışılan her tatil günü için bir günlük ücret** ödenir. Sınavda “çalışırsa toplam” sorulursa normal bir günlük ücret + çalışmanın ek bir günlük ücreti ayrımına dikkat et. Kanunî yarım günlük tatiller için çalışma süresi ayrıntısı ayrı hesaplanır.

5. Ücretin Tanımı, Ödenmesi ve Korunması – m.32–39

**Ücret**, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. **Temel/çıplak ücret**, iş görme karşılığındaki ana ödemedir. **Giydirilmiş ücret**, belirli hakların hesabında düzenli para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin katılmasıyla oluşan ücret tabanıdır. Bütün ücret ve tazminat hesaplarında aynı matrahın kullanıldığını varsaymak yanlıştır.

4857 m.32 uyarınca **ücret en geç ayda bir ödenir**; bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. Ücret ödeme tarihinde tahakkuk ve ödeme rejimi ile ücret hesap pusulası gibi belgelendirme gereklilikleri ayrıca önem taşır. **Asgari ücret**, ilgili dönemde yürürlükteki tutar bakımından genel bir alt sınırdır; sınavda güncel TL tutarı verilmiyorsa değişken rakam uydurulmaz.

**4857 m.34 – ücreti ödenmeyen işçi:** Ücret, ödeme gününden itibaren **20 gün içinde mücbir neden dışında** ödenmezse işçi **iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir**. Bu nedenle bireysel kararlarla iş görmeyen işçilerin topluca iş bırakması, sırf bu sebeple grev sayılmaz. Kanunî koşullarla bu hakkı kullanan işçinin iş sözleşmesi **yalnız bu nedenle feshedilemez**, yerine yeni işçi alınamaz ve işi başkasına yaptırılamaz. Gününde ödenmeyen ücret için **mevduata uygulanan en yüksek faiz** hükmü önemlidir.

**Ücrette eşitlik ve ayrımcılık:** 4857 m.5 bakımından aynı veya eşit değerde iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılması yasaktır. Ücret farklılıkları işin niteliği, kıdem, deneyim ve nesnel sebeplerle açıklanabilecekse karşılaştırma ayrı yapılır. “Aynı unvan = her durumda birebir aynı ücret” de “işveren istediği ücret farkını koyabilir” de yanlıştır.

6. Yıllık Ücretli İzin – m.53–60

Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenme hakkını sağlayan **emredici asgari koruma**dır. Deneme süresi dâhil **en az bir yıl** çalışan işçi bu hakka kavuşur. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreleri, kanunda belirtilen koşullarla hizmet süresine eklenir. İzin süreleri kanunî asgari sınırların **üzerinde** kararlaştırılabilir.

| Hizmet süresi | Yıllık ücretli izin alt sınırı | |---|---| | **1–5 yıl** (beş yıl dâhil) | **14 gün** | | **5 yıldan fazla – 15 yıldan az** | **20 gün** | | **15 yıl ve daha fazla** | **26 gün** |

**Yaş koruması:** **18 ve daha küçük** işçiler ile **50 ve daha büyük** işçiler için izin **en az 20 gün** olmalıdır. Yer altı işlerinde çalışanların yıllık izin sürelerine kanunî **dört gün ilave** yapılır. Özel kanun ve mevzuat hükümleri ayrıca incelenir.

**Beşinci yıl tuzağı:** Beş yıllık hizmet döneminin izin hakkı **14 gündür**; beş yılı aşan hizmette hak kazanılan sonraki dönemin izni **20 güne** çıkar. Sorularda “tam beş yıl” ile “beş yıldan fazla” farklıdır.

**Tatil günleri:** Yıllık izin süresine denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri yıllık izinden **sayılmaz**. Taraflar anlaşarak yıllık izni bölebilir; **bölümlerden en az biri 10 günden az olamaz**. Yıllık izin kural olarak **iş ilişkisi sürerken paraya çevrilemez**; fiilen kullandırılmalıdır. **Sözleşme sona erdiğinde** kullanılmayan izin sürelerinin ücreti alacağa dönüşür. Bu alacak ile kıdem tazminatı **farklı şartlara bağlıdır**.

7. Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik – m.22

İşveren, iş sözleşmesi, eki niteliğindeki personel yönetmeliği veya işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında **esaslı değişikliği işçiye yazılı olarak bildirmelidir**. İşçinin öneriyi **altı işgünü içinde yazılı olarak kabul etmemesi**, değişikliğin **işçiyi bağlamaması** sonucunu doğurur. **Susmak = kabul** değildir.

İşçi değişikliği kabul etmezse işverenin izleyebileceği kanunî fesih yöntemi ve gerekçeleri ayrıca incelenir; işveren salt “değişiklik önerdim, otomatik yürürlükte” diyemez. Değişiklik, koşulları varsa **karşılıklı anlaşmayla** da yapılabilir. Her düzenleme değişikliği mutlaka esaslı değişiklik değildir; örnekte **ücret, görev, yer, vardiya ve koşullara fiilî etki** aranır.

8. İş Sözleşmesinin Sona Erme Yolları

**Sona erme**, her zaman işverence fesih değildir. Belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin dolması, tarafların karşılıklı anlaşması (**ikale**), ölüm gibi hukuki olaylar ve tek taraflı fesih farklı başlıklardır.

**Bildirimli fesih – m.17:** Esas olarak **belirsiz süreli** iş sözleşmesinin, kanundaki bildirim süresi sonunda sona erdirilmesidir. Bildirim sürelerine uymayan taraf **ihbar tazminatı** borçlusu olabilir. İşçi de haklı derhal fesih dışında sözleşmeden ayrılırken bildirim süresine tabi olabilir.

**Haklı nedenle derhal fesih – m.24–25:** Kanunun öngördüğü ciddi sağlık, iyi niyet/ahlak kurallarına aykırılık ve zorlayıcı sebepler gibi durumlarda ilgili tarafa **bildirim süresini beklemeden fesih** olanağı tanır. İşçi bakımından m.24, işveren bakımından m.25 düzenlenmiştir. **Her geçerli neden haklı derhal fesih nedeni değildir.** İş güvencesindeki “geçerli sebep” ile m.24–25'teki “haklı neden” iki ayrı düzeydir.

**İşverenin m.25/II uygulaması** (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) kıdem ve ihbar sonuçları açısından özellikle önemlidir. Örneğin işçinin işverenden izin almadan ve haklı sebep olmaksızın **ardı ardına iki işgünü** devamsızlığı, m.25/II kapsamındaki kanunî seçeneklerden biridir; her tek günlük devamsızlık otomatik olarak bu kapsama girmez. **Feshin dayanacağı olayın ispatı ve usulü** önemlidir.

9. Bildirim Süreleri ve İhbar Tazminatı – m.17

| İşçinin kıdemi | Kanunî asgari bildirim | |---|---| | **6 aydan az** | **2 hafta** | | **6 ay – 1,5 yıla kadar** | **4 hafta** | | **1,5 yıl – 3 yıla kadar** | **6 hafta** | | **3 yıldan fazla** | **8 hafta** |

Bu süreler **asgaridir**, sözleşmelerle artırılabilir. İhbar tazminatı, bildirim süresine uymaksızın fesheden tarafın, diğer tarafa **bildirim süresi ücretini** ödemesi mantığına dayanır. İşveren bildirim süresine ilişkin ücreti peşin ödeyerek fesih yolunu da kullanabilir; bu ihtimal kanunî koşullarla değerlendirilir.

**Sık yanlış:** “İhbar tazminatını daima işveren öder” denemez. Haklı derhal fesih koşulları yokken bildirim yükümlülüğüne uymadan ayrılan **işçi** de ihbar tazminatı ödemek durumunda kalabilir. Diğer yönden “işçi istifa edince her durumda ihbar tazminatı alır” ifadesi de yanlıştır. **İhbar tazminatı ile kıdem tazminatı** için tek bir otomatik ilişki kurulmaz.

10. Kıdem Tazminatı – 1475 m.14

Kıdem tazminatı için genel olarak **aynı işverene bağlı en az bir yıllık hizmet** ve kanunda sayılan sona erme **nedenlerinden biri** birlikte aranır. Başlıca nedenler: işverenin iş sözleşmesini **ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (4857 m.25/II) dışındaki** nedenle feshi; işçinin m.24'e göre haklı feshi; ilgili şartlarla askerlik, emeklilik veya yaş dışındaki gerekli sigortalılık koşullarının tamamlanması; kadın işçinin evlenmesinden itibaren **bir yıl içinde** evlenme nedeniyle ayrılması; işçinin ölümü nedeniyle hak sahiplerine ödeme.

**Genel istifa kıdem hakkı doğurmaz.** Ancak “işçi kendi iradesiyle ayrıldı” tek başına yeterli bilgi değildir: **haklı nedenle ayrılma ve kanunî özel hâller** ayrıca incelenir. **İşyeri devri**, sırf devir yapıldı diye işçiye kıdem tazminatıyla ayrılma hakkı vermez; önceki hizmet süresi korunabilir.

**Hesap:** Her tam hizmet yılı için **30 günlük giydirilmiş brüt ücret**; artan hizmet süresi için **oransal tutar**. Düzenli yol, yemek, ikramiye gibi para ile ölçülebilen menfaatler niteliğine göre dikkate alınabilir. **Kıdem tazminatı tavanı** fesih tarihinde yürürlükteki tutara göre uygulanır ve dönemsel değişir. Bu ders notu değişken tavan ve asgari ücretin **TL değerini bilerek sabitlemez**.

**Sayı örneği:** 2 yıl 6 ay hizmet, giydirilmiş aylık brüt 24.000 TL ve hesaplanan tutarın tavanın altında kaldığı varsayımı → **2,5 × 24.000 = 60.000 TL**. Yalnızca **30 günlük aylık ücret** ile **hizmet yılı** çarpılır; bir yıldan artan altı ay yok sayılmaz.

11. İş Güvencesi ve Geçerli Fesih – m.18–19

İş güvencesinde genel koşullar:

  1. İlgili işverenin **30 veya daha fazla işçi** çalıştırması. Aynı işverenin **aynı işkolundaki işyerleri** işçi sayısı bakımından birlikte değerlendirilir.
  2. İşçinin **en az altı aylık kıdemi**. **Yer altı işlerinde çalışanlarda** bu kıdem şartı aranmaz.
  3. **Belirsiz süreli iş sözleşmesi**.
  4. Kanunda özel olarak iş güvencesi dışında kalan belirli **işveren vekili konumlarından birinde bulunmama**.

**Geçerli neden** işçinin **yeterliliğinden**, **davranışlarından** veya **işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden** kaynaklanabilir. İşçinin sendika üyeliği, hukuki hakkını araması ve kanunda korunan ayrımcılık sebepleri **geçerli fesih gerekçesi** olarak kullanılamaz. “30 işçi varsa işveren asla feshedemez” yanlıştır; geçerli sebep ve usul aranır.

**Fesih usulü – m.19:** İşveren bildirimini **yazılı** yapmalı ve fesih nedenini **açık ve kesin** belirtmelidir. İşçinin **davranışı veya verimi** nedeniyle fesihte, kural olarak işçinin **savunması alınmalıdır**; m.25/II kapsamında haklı derhal fesih hakkı saklıdır. **İşletme gerekleri** ile **işçi davranışı** gerekçeleri eşit usul koşulları taşımaz; soru kökünde nedeni işaretle.

12. İşe İade Süreci ve Sonuçları – m.20–21

**İşe iade**, iş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli sebep gösterilmeden veya sebepsiz fesih iddiasına karşı yararlanabildiği hukuki mekanizmadır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren **bir ay içinde arabulucuya başvuru** dava şartı olarak öne çıkar. Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren **iki hafta içinde dava** yoluna gidilebilir; özel hakem yolu da kanunî koşullarla mümkündür.

Feshin geçersizliğinin kesinleşmesi sonrasında:

  • **İşçi:** Kararın kendisine tebliğinden itibaren **10 işgünü** içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır.
  • **İşveren:** Süresinde başvuran işçiyi **bir ay içinde** işe başlatmalıdır.
  • **İşe başlatılmazsa:** İşçinin kıdemi ve fesih gerekçesinin özelliklerine göre belirlenen **en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı** gündeme gelir.
  • **Boşta geçen süre:** Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için **en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar**, kanunî şartlarla değerlendirilir. Bu **4 aylık hak**, **4–8 aylık işe başlatmama tazminatından farklıdır**.

İşçi kesinleşen karar sonrası **10 işgünlük başvuru süresini kaçırırsa**, işverence yapılan fesih geçerli fesih sayılabilir ve sonuçlar buna göre şekillenir. Süreleri ters okumamak için **arabulucu 1 ay → işçi 10 işgünü → işveren 1 ay** sırasını kullan.

13. Haklı Derhal Fesih, Altı İşgünü ve Somut Olay Okuması

**4857 m.24** işçinin, **m.25** işverenin haklı nedenle **bildirim süresini beklemeksizin** fesih hâllerini düzenler. İşçi açısından ücretin kanun veya sözleşme koşullarına göre hesap edilmemesi/ödenmemesi belirli şartlarda haklı fesih nedeni olabilir. İşveren açısından devamsızlık, güveni kötüye kullanma, davranış ve diğer sayılan durumların **m.25/II kapsamındaki koşulları** dikkatle aranır.

**4857 m.26 süreleri:** Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayalı haklı fesih yetkisi, fiilin öğrenilmesinden itibaren **altı işgünü** geçtikten sonra kullanılamaz; olayın gerçekleşmesinden itibaren de genel olarak **bir yıllık** sınır vardır. **İşçinin olaydan maddi çıkar sağlaması** hâlinde bir yıllık üst sınıra ilişkin kanunî istisna bulunur. Bu süreler **bütün fesih türlerinin ortak süreleri değildir**; yalnız ilgili m.24/II ve m.25/II kategorisinde gündeme gelir.

**İhbar ile haklı fesih:** Haklı derhal fesihte bildirim süresi aranmaz. Ancak bu, **her haklı fesihte hem kıdem hem ihbar tazminatı doğar** anlamına gelmez. Örneğin işçinin m.24 kapsamındaki haklı feshi kıdem koşulları varsa kıdem tazminatına yol açabilir; işçinin ihbar tazminatı alacağı kendiliğinden doğmaz. İşverenin m.25/II kapsamında hukuka uygun haklı feshi ise kıdem ve ihbar bakımından farklı sonuç doğurur.

14. Örnek Olaylarla Karar Verme

**Olay A – Yanlış oran:** 40 saatlik sözleşme, 46 saat çalışma, ücret saatte 100 TL → **5 × 125 + 1 × 150 = 775 TL** ek çalışma ücreti. “Altı saatin tamamı %50 zamlı” seçeneği yanlıştır.

**Olay B – İzin:** 16 yaşındaki işçi iki yıllık hizmete sahip → yaş nedeniyle **en az 20 gün**, genel 1–5 yıl tablosundaki 14 değil.

**Olay C – Bildirim:** 14 aylık kıdemde olağan fesih → **4 hafta**; 4 yıllık kıdemde → **8 hafta**. İşçi ve işveren bakımından bildirim yükümlülüğü uygulanabilecek durumlar vardır.

**Olay D – Kıdem:** On bir aydır çalışan işçi, işveren tarafından kıdem tazminatı doğurabilecek bir nedenle çıkarılıyor → **bir yıllık genel hizmet koşulu sağlanmadığı** için kıdem tazminatı kural olarak yok; bu sonuç **ücret/izin/ihbar** alacaklarını ayrı inceleme ihtiyacını kaldırmaz.

**Olay E – Esaslı değişiklik:** İşveren ücret azaltımını yazılı teklif ediyor, işçi altı işgününde yazılı onay vermiyor → yeni koşul **işçiyi bağlamaz**; sona erme ve haklar ayrıca incelenir.

**Olay F – İşe iade:** 35 işçi, işçinin bir yıllık kıdemi ve belirsiz süreli sözleşmesi var; işveren gerekçesiz feshediyor → iş güvencesi şartları açısından işe iade süreci **gündeme gelebilir**. Kesin karar sonrası işçi **10 işgünü**, işveren işe başlatmak için **1 ay** kuralına tabidir.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. **Fazla sürelerle çalışma / fazla çalışma:** Sözleşme 40 saatse 41–45 arası **%25**; 45 üzeri **%50**.
  2. **Çalışma / ara dinlenmesi:** Yemek molası çalışma süresinden **sayılmaz**.
  3. **Hafta tatili / pazar:** Haftalık ücretli dinlenme **24 saat**; her zaman pazar olmak zorunda değildir.
  4. **Ulusal bayram / fazla çalışma:** Farklı hakların koşulları ayrı değerlendirilir.
  5. **5 yıl / 5 yıldan fazla:** Beş yıl **14 gün** diliminde; üstü **20 gün** diliminde.
  6. **18 yaş ve altı / 50 yaş ve üstü:** En az **20 gün** koruması.
  7. **Yıllık izin / izin ücreti:** Çalışma sürerken izin kullandırılır; sona erince kullanılamayan izin ücret alacağına dönüşür.
  8. **Ücret alacağı / kıdem tazminatı:** Ücret alacağı için kıdem tazminatındaki bir yıllık eşik aranmaz.
  9. **6 işgünü / 20 gün:** Esaslı değişiklik kabul süresi ile ücret ödenmemesinde iş görmekten kaçınma eşiği ayrıdır.
  10. **İhbar / kıdem:** Bildirim yükümlülüğü ve özel sona erme nedenine bağlanan kıdem hakkı ayrı kurumlardır.
  11. **Geçerli fesih / haklı derhal fesih:** İş güvencesi testi ile derhal fesih testi aynı değildir.
  12. **30 işçi / 6 ay / belirsiz süreli:** İş güvencesi koşulları birlikte düşünülür; yer altı çalışanı istisnasını unutma.
  13. **İşe başlatmama / boşta geçen süre:** **4–8 ay tazminat** ile **en çok 4 ay ücret** farklı kalemlerdir.
  14. **Bir ay / on işgünü / bir ay:** Arabulucuya başvuru, işçinin işverene başvurusu ve işverenin işe başlatması sırası.
  15. **M.26 altı işgünü:** Ahlak ve iyi niyet hallerindeki haklı fesih süresi; bütün fesihlere uygulanmaz.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

**Adım 1 – Uygulama alanı:** İşçi 4857 kapsamında mı? Yer altı/özel çalışan grubu veya farklı iş hukuku rejimi belirtilmiş mi?

**Adım 2 – Sorunun kurumu:** Çalışma süresi mi, ücret mi, izin mi, fesih mi, işe iade mi? Bir kuruma ait sayıyı diğerine taşıma.

**Adım 3 – Süre ve eşik:** Haftalık sözleşme 40 mı 45 mi? Kıdem 5 yıl mı üstü mü? İşçi sayısı 30 mu? Fesih bildirimi veya karar tebliğ tarihi mi verilmiş?

**Adım 4 – Fesih tarafı/nedeni:** İşveren mi işçi mi; olağan bildirimli fesih mi haklı derhal fesih mi? Sıradan istifa mı, kanunî özel ayrılma hâli mi?

**Adım 5 – Para hesabı:** Ek saat × normal saatlik ücret × **1,25 / 1,50**. Kıdem için hizmet yılı × **30 günlük giydirilmiş brüt ücret**, yürürlükteki tavanı ayrıca dikkate al. İhbar için kıdem diliminin **hafta sayısını** bul.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • [ ] Haftalık 45 saati, günlük 11 saati ve denkleştirme uyarısını açıklayabiliyorum.
  • [ ] Sözleşmedeki 40 saatten 48 saate çıkan çalışma için iki farklı zam oranını hesaplayabiliyorum.
  • [ ] Ara dinlenmesi, hafta tatili ve genel tatil ücretini ayırabiliyorum.
  • [ ] 14, 20, 26 günlük izin dilimlerini, yaş korumasını ve beşinci yıl sınırını biliyorum.
  • [ ] Yıllık iznin çalışma sürerken nakde çevrilmemesi ile fesihten sonraki izin alacağını ayırabiliyorum.
  • [ ] Ücretin 20 gün ödenmemesi ile esaslı değişiklikte altı işgününü karıştırmıyorum.
  • [ ] 2/4/6/8 haftalık ihbar süresini kıdeme göre seçebiliyorum.
  • [ ] Kıdem tazminatında bir yıl hizmet, uygun fesih nedeni, giydirilmiş ücret ve tavanı birlikte arıyorum.
  • [ ] Geçerli neden, haklı derhal fesih ve iş güvencesi korumasını ayırabiliyorum.
  • [ ] İşe iade için 1 ay, 10 işgünü, 1 ay sırasını ve 4 ay/4–8 ay ayrımını biliyorum.

Kaynaklar ve Mevzuat Notu

  • **4857 sayılı İş Kanunu:** m.5, 17–26, 32–41, 46–47, 53–68.
  • **1475 sayılı İş Kanunu m.14:** Kıdem tazminatı için yürürlükte kalan hükümler.
  • **7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu:** Zorunlu arabuluculuk ve işe iade usulü.
  • **Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Kanunu Sıkça Sorulan Sorular:** https://www.csgb.gov.tr/sikca-sorulan-sorular/calisma-genel-mudurlugu/%C4%B1s-kanunu
  • **ÇSGB, Dinlenme Hakkı ve Süreleri:** https://www.csgb.gov.tr/Media/llifj34w/dinlenme-hakk%C4%B1-ve-s%C3%BCreleri_22_02_2026-1.pdf
  • **ÇSGB, İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Feshe Bağlı Alacaklar:** https://www.csgb.gov.tr/Media/0l1hekk5/i%C5%9F-s%C3%B6zle%C5%9Fmesinin-sona-ermesi_23_06_2026-1.pdf

Bu materyal **KPSS Alan Bilgisi hazırlığı** amacıyla düzenlenmiştir. Mevzuatta değişebilen parasal değerler için sınav tarihi itibarıyla geçerli resmî metin esas alınır.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz