Konu Anlatımı / Ders Notu
Anayasa, Devletin Temel Organları ve Temel Haklar Ders Notu
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Cumhuriyetin temel nitelikleri, TBMM, Cumhurbaşkanı, yargı, temel haklar ve anayasal denetim.
Anayasa, Devletin Temel Organları ve Temel Haklar – Ders Notu
Anayasanın Temel Maddeleri
| Madde | Temel konu | | --- | --- | | 1 | Devletin şekli: Cumhuriyet | | 2 | Cumhuriyetin nitelikleri | | 3 | Devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı, başkenti | | 4 | İlk üç madde değiştirilemez ve teklif edilemez | | 6 | Egemenlik milletindir | | 7 | Yasama yetkisi TBMM’nindir; devredilemez | | 8 | Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanınca kullanılır | | 9 | Yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerindir | | 11 | Anayasa bağlayıcıdır; kanunlar aykırı olamaz |
TBMM
- **600 milletvekili** (madde 75).
- Milletvekili seçilme yaşı **18**; ayrıca diğer yeterlilik şartları aranır (madde 76).
- TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri **5 yılda bir aynı gün** (madde 77).
- Milletvekili yalnız seçim çevresini değil **bütün milleti** temsil eder (madde 80).
- Kanun teklif etmeye genel usulde **milletvekilleri** yetkilidir (madde 88).
- Denetim: **Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması, yazılı soru** (madde 98).
- **Gensoru** güncel sistemin denetim aracı değildir.
Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
- Cumhurbaşkanlığı seçilme şartlarından ikisi **40 yaşını doldurmak ve yükseköğrenim yapmış olmaktır**.
- Süre **5 yıl**, genel kural **en fazla iki kez seçilme** (madde 101; seçim yenilenmesi özel hükmü saklı).
- Cumhurbaşkanı devletin başıdır; yürütme yetkisine sahiptir; yardımcılarını ve bakanları atar (madde 104).
- **CBK** yürütme alanına ilişkindir. Kişi hakları, temel haklar ve siyasi haklar CBK ile düzenlenemez.
- Kanunun açıkça düzenlediği konuda CBK çıkarılamaz. Kanun-CBK uyuşmazlığında **kanun** uygulanır.
- TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa ilgili CBK hükümsüz hâle gelir.
Yargı ve Denetim
- **Bağımsızlık:** Yargıca dışarıdan emir ve talimat verilemez.
- **Tarafsızlık:** Uyuşmazlık taraflarına önyargısız davranılır.
- **AYM:** Kanun, olağan dönem CBK ve TBMM İçtüzüğü için anayasal denetim; bireysel başvuru. Anayasa değişikliğini **yalnız şekil yönünden** inceler.
- **YSK:** Seçimlerin yönetimi, denetimi, seçim itirazları.
- **Bireysel başvuru:** Koruma kapsamındaki somut hak ihlali iddiası; olağan başvuru yollarının tüketilmesi kuralı.
Temel Haklar
**Kişinin hakları:** Yaşam, özel hayat, düşünceyi açıklama, adil yargılanma, kişi hürriyeti, din ve vicdan özgürlüğü.
**Sosyal-ekonomik haklar:** Eğitim, sağlık, sosyal güvenlik, çalışma, sendikal haklar.
**Siyasi haklar:** Seçme ve seçilme, siyasi faaliyet, siyasi parti, kamu hizmetlerine girme, dilekçe.
**Madde 13:** Kanunla sınırlama + Anayasa’daki ilgili sebep + hakka özünden dokunmama + demokratik toplum ve laik Cumhuriyet gerekleri + ölçülülük.
**Madde 15:** Savaş/OHAL bağlamında uluslararası yükümlülük ve gereklilik sınırları; bazı çekirdek haklar korunur. Yaşama hakkının çekirdeği, düşüncesini açıklamaya zorlanmama, cezaların geçmişe yürümemesi ve masumiyet karinesi örneklerdir.
**Madde 67:** Serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy ve **açık sayım-döküm**.
**Madde 90:** Usulüne uygun yürürlüğe konmuş **temel hak antlaşması**, aynı konuda kanunla çatışıyorsa antlaşma hükmü esas alınır.
Anayasa Değişikliği
- **600 milletvekilinin üçte biri = 200**: yazılı teklif için asgari sayı.
- **600 milletvekilinin beşte üçü = 360**: kabul için asgari sayı.
- **600 milletvekilinin üçte ikisi = 400**: ilgili özel aşamalar bakımından eşik.
- Değişiklik teklifleri Genel Kurulda **iki kez görüşülür**, kabul gizli oyla olur (madde 175).
- İlk üç madde her hâlükârda madde 4 korumasındadır.
Kısa Özet
7 TBMM, 8 Cumhurbaşkanı, 9 bağımsız ve tarafsız yargıdır. TBMM 600 üyedir; seçimler 5 yılda bir yapılır. CBK yürütme alanında sınırlı yetkidir, kanundan üstün değildir. Hak sınırlaması madde 13; olağanüstü çekirdek güvence madde 15; temel hak antlaşması uyuşmazlığı madde 90; anayasal norm denetimi ve bireysel başvuru madde 148 kapsamında düşünülür. 600’de 200 teklif ve 360 kabul oyudur.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Anayasa, Devletin Temel Organları ve Temel Haklar - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Anayasa, Devletin Temel Organları ve Temel Haklar - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Anayasa, Devletin Temel Organları ve Temel Haklar - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Kamu Yönetimi Anayasa, Devletin Temel Organları ve Temel Haklar - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.