Konu Anlatımı / Ders Notu

Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri Ders Notu

2025–2026 COP zirveleri, Türkiye iklim kanunu ve ulusal katkı, AB SKDM, yenilenebilir enerji, sıcaklık ve çevre günü

Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri — KPSS Ön Lisans Ders Notları

Ana Zaman Çizelgesi

| Yıl | Olay | Konum / ayrım | |---|---|---| | **1992** | BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi | **UNFCCC** | | **1997** | Kyoto Protokolü, COP3 | **Japonya / Kyoto** | | **2015** | Paris Anlaşması, COP21 | **Fransa / Paris**, 1,5°C için çaba | | **2023** | COP28 | **Dubai / BAE**, fosil yakıtlardan uzaklaşma | | **2024** | COP29 | **Bakü / Azerbaycan**, 2035 için yıllık ≥300 milyar dolar | | **2025** | COP30 | **Belém / Brezilya**, Belém Siyasi Paketi | | **2025** | 7552 sayılı İklim Kanunu | **2 Temmuz kabul; 9 Temmuz yayım** | | **2025** | Türkiye NDC 3.0 | **2035: 643 milyon ton CO₂e** | | **2026** | COP31 | **Antalya / Türkiye, 9–20 Kasım** | | **2026** | AB CBAM kesin dönemi | **1 Ocak 2026** |

COP ve Finansman

  • **COP28:** İlk küresel durum değerlendirmesi; enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma, 2030'a dek yenilenebilir kapasiteyi üçleme ve enerji verimliliği iyileşme hızını ikiye çıkarma çağrısı.
  • **COP29:** Gelişmekte olan ülkeler için **2035'e kadar yılda en az 300 milyar ABD doları** iklim finansmanı hedefi.
  • **COP30:** **Belém Siyasi Paketi**, **56 oydaşmalı karar**; **Bakü–Belém 1,3 trilyon dolar finansman yol haritası**. Yol haritası fiilî para transferi değildir.
  • **COP31:** Türkiye konferans başkanı; Avustralyalı **Chris Bowen müzakerelerin başkanı**. 9 Kasım 2026'da **devam etmektedir**; sonuçları kesinleşmedi.

Türkiye ve AB

  • **7552 sayılı ilk İklim Kanunu:** Azaltım, uyum, ETS, adil geçiş ve sürdürülebilir iklim yönetimini düzenler.
  • **ETS:** Emisyon üst sınırı ve ticarete konu tahsisatlar; **1 tahsisat = 1 ton CO₂e**. Kanun hukuki zemini kurar.
  • **2053 net sıfır:** Kalan sera gazı salımı ile uzaklaştırılan miktarın denkleştirilmesi.
  • **2035 NDC:** **643 milyon ton CO₂e hedef düzey**, referans emisyon senaryosundan **466 milyon ton daha düşük**.
  • **AB SKDM/CBAM:** İthal edilen belirli ürünlerin gömülü karbon emisyonları ve karbon kaçağı; 2023–2025 geçiş, **1 Ocak 2026 kesin başlangıç**. Türkiye ETS değil, AB ithalat düzenlemesidir.

Enerji ve İklim Verileri

  • **IEA 2025:** Yaklaşık **800 GW yeni küresel yenilenebilir kapasite**; **güneş >600 GW / >%75**, rüzgâr yaklaşık **160 GW / %20**.
  • **WMO 2025:** Kayıtlardaki **en sıcak üç yıldan biri**; **1850–1900'e göre yaklaşık +1,44°C**.
  • **Yenilenebilirler:** Güneş, rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal, uygun biyokütle.
  • **Fosiller:** Kömür, petrol, doğal gaz. **Nükleer** yenilenebilir değildir; **hidrojen** enerji taşıyıcısıdır.
  • **CO₂e:** Farklı sera gazlarının ısınma etkilerinin ortak ölçüsü. **Karbon yutağı:** Karbon tutan ekosistem/sistem.

Dünya Çevre Günü

  • **Her yıl 5 Haziran**; koordinasyon **UNEP**.
  • **2025:** **Güney Kore** ve **plastik kirliliğiyle mücadele**.
  • **2026:** **Azerbaycan/Bakü** ve **iklim değişikliğiyle mücadele**.
  • 2026 çevre günü **Azerbaycan**, 2026 COP31 **Türkiye**. Bunlar farklıdır.

Kavram Eşleştirme

  • **Azaltım:** Emisyon azaltma; yenilenebilir elektrik, enerji tasarrufu, yutak güçlendirme.
  • **Uyum:** İklim etkilerine dayanıklılık; kuraklığa uygun ürün, taşkın planı.
  • **Enerji verimliliği:** Aynı çıktıyı daha az enerjiyle almak.
  • **Döngüsel ekonomi:** Azalt–yeniden kullan–onar–geri dönüştür.
  • **Adil geçiş:** Düşük karbon dönüşümünde çalışanların ve kırılgan grupların korunması.
  • **Karbon kaçağı:** Üretim/emisyonların daha az düzenlemeli ülkelere kayma riski.
  • **WMO:** Meteoroloji/sıcaklık; **IEA:** enerji; **UNEP:** çevre günü; **UNFCCC:** COP.

Kısa Özet

**COP28 Dubai**, **COP29 Bakü**, **COP30 Belém**, **COP31 Antalya**. **7552 sayılı İklim Kanunu (2025)**; **Türkiye 2053 net sıfır**, **2035 NDC 643 milyon ton CO₂e**. **AB CBAM kesin dönem 1 Ocak 2026**. **IEA 2025 ek kapasite ~800 GW, güneş başı çekiyor**. **WMO 2025: en sıcak üç yıldan biri**. **Dünya Çevre Günü: 5 Haziran; 2025 Güney Kore/plastik, 2026 Azerbaycan/iklim**.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Ön Lisans Güncel Bilgiler Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Ön Lisans Güncel Bilgiler Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Ön Lisans Güncel Bilgiler Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Ön Lisans Güncel Bilgiler Çevre, İklim ve Enerji Gelişmeleri - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium