10. Sınıf Coğrafya: Yerleşmelerin Fonksiyonları – Ders Notu

Yerleşmelerin Fonksiyonları – Ders Notu

Yerleşme Fonksiyonu

Yerleşmenin oluşmasını, gelişmesini ve varlığını sürdürmesini sağlayan ekonomik, sosyal ve kültürel faaliyetlerdir.

Başlıca fonksiyonlar:

• Tarım
• Madencilik
• Sanayi
• Ticaret
• Yönetim
• Sağlık
• Ulaşım
• Turizm
• Eğitim ve Kültürel
• Askerî

Tarım

Tarım, hayvancılık, balıkçılık ve ormancılık gibi birincil ekonomik faaliyetler.

Örnek: Çarşamba, Söke, Salihli, Dalyan.

Madencilik

Minerallerin çıkarılması ve işletilmesi.

Örnek: Johannesburg, Essen, Ereğli, Afşin-Elbistan, Maden.

Sanayi

Ham madde ve ara malların fabrika ve atölyelerde yeni ürüne dönüştürülmesi.

Örnek: Manchester, Tokyo, New York, Tuzla, Aliağa, Gebze, Gaziantep.

Ticaret

Ürünlerin ekonomik kazanç amacıyla alınıp satılması.

Örnek: New York, Hong Kong, Marsilya, Hamburg, Ataşehir, İnegöl.

Yönetim

İdari işlerin yürütülmesi.

Türkiye:

• Merkezî yönetim: başkent + taşra
• Yerel yönetim: il özel idaresi + belediye + köy

Sağlık

Toplumun sağlık düzeyini yükseltme ve sürdürme faaliyetleri.

Ulaşım

• Kara yolu
• Hava yolu
• Deniz yolu
• Demir yolu
• Boru hattı

Turizm

Dinlenme, eğlenme, görme ve tanıma amacıyla yapılan turist faaliyetleri.

Eğitim ve Kültürel

Üniversiteler ile tarih, sanat ve kültür faaliyetleri.

Askerî

Askerî tesisler ve yönetim merkezlerinde yürütülen faaliyetler.

Fonksiyonların Değişimi

Yerleşmeler zamanla yeni fonksiyonlar kazanabilir.

Şehirlerde fonksiyon çeşitliliği kır yerleşmelerine göre daha fazladır.

Adana: tarım → sanayi → ticaret → eğitim/sağlık/ulaşım.

Hâkim fonksiyon: Bir yerleşmede diğerlerinden daha baskın olan fonksiyon.

Eskişehir: eğitim ve kültür fonksiyonu hâkimdir.

Yerleşmelerin Fonksiyonları Kısa Özeti

Yerleşmeler tarım, madencilik, sanayi, ticaret, yönetim, sağlık, ulaşım, turizm, eğitim-kültür ve askerî fonksiyonlara sahip olabilir. Fonksiyonlar zaman içinde değişebilir ve çeşitlenebilir. Bir fonksiyon diğerlerinden daha baskınsa hâkim fonksiyon olur. Şehirlerde fonksiyonel çeşitlilik genellikle kır yerleşmelerinden fazladır.