10. Sınıf Coğrafya: Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi – Ders Notu

Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi – Ders Notu

Tarihsel Gelişim

Paleolitik:

• avcılık-toplayıcılık
• göçebe yaşam
• doğal barınaklar

Neolitik:

• tarım-hayvancılık
• yerleşik hayat
• uygun iklim
• su
• verimli tarım alanı

Maden → araç gereç → üretim artışı → ticaret.

Ticaret yolları ve limanlar şehirleşmeyi geliştirmiştir.

Sanayi Devrimi:

• sanayi tesisi
• iş imkânı
• kırsaldan şehre göç
• nüfus ve alan büyümesi
• metropol

Doğal Faktörler

• İklim
• Topoğrafya
• Su kaynakları
• Toprak yapısı
• Kara-deniz dağılışı
• Bitki örtüsü

Beşerî Faktörler

• Ekonomik faaliyetler
• Ulaşım olanakları
• Göçler
• Bilim ve teknoloji

Kır Yerleşmeleri

Nüfus 10 binden az, tarım-hayvancılık ağırlıklı.

Kasaba: 2.000-10.000 Köy: 2.000 altı

Sürekli köy altı:

• mahalle
• mezra

Geçici:

• yayla
• oba
• kom

Şehir Yerleşmeleri

Tarım dışı faaliyetler ağırlıktadır.

• 20 bine kadar: küçük
• 20-100 bin: orta
• 100 bin-1 milyon: büyük
• 1 milyon üzeri: metropol

Türkiye

Genel olarak:

• batıdan doğuya yerleşme yoğunluğu azalır,
• kıyıdan iç kesimlere azalır.

Yerleşmeyi destekleyenler:

• uygun iklim
• su
• az engebe
• ulaşım
• ekonomik faaliyet çeşitliliği

Göç alan yerleşmeler büyüyebilir.

Salda Gölü

Hassas doğal alanda yerleşme ve ekonomik faaliyet baskısı sorgulanır.

Koruma:

• Özel Çevre Koruma Alanı
• ziyaretçi kapasitesi
• su kalitesi
• atık yönetimi
• koruma amaçlı imar planları

Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi Kısa Özeti

Yerleşmeler doğal ve beşerî faktörlerin birlikte etkisiyle kurulur ve gelişir. Tarım, maden, ticaret ve sanayileşme tarihsel gelişimde önemlidir. Türkiye'de kır-şehir sınıflaması nüfus, ekonomik faaliyet ve idari yapı gibi ölçütlere dayanır. İklim, topoğrafya, su, ulaşım ve ekonomik faaliyetler yerleşmelerin dağılışını belirler.