Atmosferdeki Tepkimeler ve Küresel Sorunlar Ders Notu

Hava Kirliliği

Atmosferde canlılara ve doğal dengeye zarar verecek maddelerin normalden fazla bulunmasıdır.

Doğal kaynaklar:

• yanardağ faaliyetleri
• orman yangınları
• çöl tozları
• bitki örtüsü ve açık arazi bozulmaları

Yapay kaynaklar:

• ısınma sistemleri
• ulaşım
• sanayi

Başlıca kirleticiler:

• SO₂
• NOₓ
• partikül maddeler
• CO
• alt atmosfer ozonu

Fosil Yakıt Tepkimeleri

C + O₂ → CO₂

S + O₂ → SO₂

C + 1/2 O₂ → CO

C₃H₈ + 5O₂ → 3CO₂ + 4H₂O

Ozon Azalımı

Stratosfer ozonu zararlı Güneş ışınlarını tutar.

CFC ve bromlu bileşikler UV etkisiyle klor/brom radikalleri oluşturabilir.

Klor radikali ozonu parçalar.

Tek bir klor radikali zincirleme tepkimeyle çok sayıda ozon molekülünü yok edebilir.

Stratosfer ozonu → koruyucu

Alt atmosfer ozonu → kirletici / sera etkisine katkı

Asit Yağmurları

Normal yağmur pH: yaklaşık 5,6

pH < 5,6: asit yağmuru

Asitliğe katkıda bulunan gazlar:

• CO₂
• SOₓ
• NOₓ

Tepkimeler:

CO₂ + H₂O → H₂CO₃

N₂O₅ + H₂O → 2HNO₃

SO₃ + H₂O → H₂SO₄

Sera Etkisi

Atmosferde bazı gazlar Dünya'dan yayılan kızılötesi ışığın bir bölümünü tutar.

Sera gazı örnekleri:

• CO₂
• CH₄
• N₂O
• NOₓ
• CFC türleri
• su buharı

Sera etkisinin artması → Dünya sıcaklığı artar → küresel ısınma

Küresel Isınmanın Sonuçları

• buzulların erimesi
• verimli toprakların çölleşmesi
• deniz seviyesinin yükselmesi
• sel ve kasırga gibi afetlerin artması

Çözüm Önerileri

• yenilenebilir enerji
• alternatif ulaşım ve enerji yöntemleri
• ısı yalıtımı
• baca temizliği
• araç bakımı
• toplu taşıma
• bilinçli gübre ve tarımsal ilaç kullanımı
• arıtma tesisleri
• metan geri dönüşümü
• ormanların korunması

Sık Karıştırılan Noktalar

• sera etkisi ≠ küresel ısınma
• stratosfer ozonu yararlıdır
• alt atmosfer ozonu kirleticidir
• asit yağmuru pH < 5,6
• hava kirliliği yalnız insan kaynaklı değildir
• kirleticiler atmosferik taşınımla uzak bölgelere ulaşabilir

Kısa Özet

Atmosferdeki kimyasal değişimler hava kirliliği, ozon azalımı, asit yağmurları, sera etkisi ve küresel ısınmaya yol açabilir. Sorular çözülürken kaynak-kirletici-tepkime-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.