Gazel Ders Notu

Gazel Nedir?

Gazel, Divan edebiyatında yaygın kullanılan nazım biçimidir. Genellikle aşk, tabiat, güzellik ve kadın gibi temalar ele alınır.

Yapı Özellikleri

• Nazım birimi: beyit
• Beyit sayısı: 5-15
• Kafiye düzeni: aa, ba, ca, da, ea...
• İlk beyit: matla
• Son beyit: makta
• En güzel beyit: beytülgazel

Ana Metin

Ders kitabındaki ana gazel Necâtî Bey’in “döne döne” redifli gazelidir. Metin Divan adlı eserinden alınmıştır.

Ölçüsü: Fe’ilâtün / Fe’ilâtün / Fe’ilâtün / Fe’ilün

“Döne döne” tekrarı şiirin ritim ve ahenginde belirgin rol oynar.

Necâtî Bey

• XV. yüzyıl divan şairidir.
• Asıl adı İsa’dır.
• “Hüsrev-i Rûm” olarak anılmıştır.
• Zengin söz varlığı ve özgün imgeleri vardır.
• Dönemine göre sade Türkçe kullanır.
• Halk söyleyişleri, atasözleri ve deyimlerden yararlanır.
• “Döne döne” gazeline Bâkî başta olmak üzere birçok şair nazire yazmıştır.
• Eseri: Divan

İçerik ve Anlam

Gazel çözümünde:

• tema,
• âşık,
• maşuk,
• konu bütünlüğü,
• imge ve simge,
• açık-örtük anlam,
• döneme özgü söz varlığı

birlikte değerlendirilir.

Söz Varlığı

Ana metindeki bazı önemli kelimeler: şerer = kıvılcımlar; zülf = saç; kebûter = güvercin; raks urmak = dans etmek; mutrib = çalgıcı/şarkıcı; şeh = padişah.

Metin ve Dönem

Ana gazelde kandil, güvercinle haberleşme, pazar yerleri, aynaların satış biçimi, eğlence meclisleri ve şiir okunması gibi unsurlar dönemin sosyal hayatından izler taşır.

Karşılaştırma

Gazel başka şiirlerle karşılaştırılırken:

• nazım birimi,
• birim sayısı,
• ölçü,
• kafiye düzeni,
• tema,
• konu,
• imge,
• dil ve anlatım

ölçütleri kullanılabilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Matla ilk, makta son beyittir.
• Beytülgazel en güzel beyittir.
• Gazelin nazım birimi beyittir.
• Beyit sayısı 5-15’tir.
• Kafiye düzeni aa, ba, ca, da... şeklindedir.
• “Döne döne” ana gazelin redifidir.
• Necâtî Bey’in asıl adı İsa, eseri Divan’dır.

Gazel Kısa Özeti

Divan edebiyatı + beyit + 5-15 beyit + aa/ba/ca/da... + matla/makta/beytülgazel + aruz + aşk/güzellik + ritim ve ahenk = gazel.