Bitkilerde Tepki Mekanizmaları (Tropizma ve Nasti) Hızlı Tekrar

Tropizma

Fototropizma → ışık Geotropizma → yer çekimi Hidrotropizma → su Kemotropizma → kimyasal madde Haptotropizma → dokunma

Pozitif → uyarana doğru Negatif → uyaranın tersine

Nasti

Fotonasti → ışık şiddeti Sismonasti → sarsıntı / dokunma Termonasti → sıcaklık

Ani turgor değişimi ve hızlı büyüme asimetrisi rol oynayabilir.

Önemli Örnekler

Gövde ışığa → pozitif fototropizma Kök ışıktan uzak → negatif fototropizma Kök aşağı → pozitif geotropizma Gövde yukarı → negatif geotropizma Kök suya → hidrotropizma Kök yararlı kimyasala → pozitif kemotropizma Kök zararlı kimyasaldan uzak → negatif kemotropizma Akşamsefası ışık şiddetine göre açılıp kapanır → fotonasti Küstüm otu kapanır → sismonasti Lale sıcaklıkla açılıp kapanır → termonasti

Oksin

Tek yönlü ışık:

• az ışık alan tarafta daha fazla oksin
• daha fazla hücre uzaması
• gövde ışığa yönelir

Yüksek oksin:

• gövdede büyümeyi teşvik eder
• kökte büyümeyi yavaşlatabilir

Koleoptil Deneyleri

1880:

• uç kesik → yönelim yok
• uç opak → yönelim yok
• uç saydam → yönelim var
• taban opak → yönelim var

Sonuç: ışık uçta algılanır.

1913:

• mika → geçişi engeller
• jelatin → geçişe izin verir

Sonuç: hareketli kimyasal sinyal.

1918:

• kesik uç yana konur
• o taraf daha fazla büyür
• koleoptil ters tarafa kıvrılır

1926:

• oksinsiz agar → büyüme/yönelim yok
• oksinli agar ortada → dik büyüme
• oksinli agar yanda → ters tarafa yönelim

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Tropizma ≠ nasti
• Fototropizma ≠ fotonasti
• Haptotropizma ≠ sismonasti
• Mika geçişi engeller, jelatin engellemez
• Oksinli agarın yeri büyümenin simetrik/asimetrik olmasını değiştirir
• Kök ve gövde yüksek oksine aynı tepkiyi vermez

Son 2 Dakikalık Tekrar

Yön varsa tropizma, yön yoksa nasti. Tropizmada pozitif-negatif ayrımı yapılır. Fototropizmada oksin az ışık alan tarafta birikerek gövdenin ışığa yönelmesini sağlar. Koleoptil deneyleri ışığın uçta algılandığını ve kimyasal sinyalin büyümeyi düzenlediğini göstermiştir.

Kendini Kontrol Et

• Beş tropizma türünü sayabiliyor musun?
• Üç nasti türünü ayırabiliyor musun?
• Pozitif-negatif tropizmayı açıklayabiliyor musun?
• Mika ve jelatin deneylerini yorumlayabiliyor musun?
• Oksinli agar blok deneyinin sonuçlarını açıklayabiliyor musun?