11. Sınıf Coğrafya: Web Tabanlı CBS Uygulamaları – Ders Notu

Web Tabanlı CBS Uygulamaları – Ders Notu

Web Tabanlı CBS'nin Temeli

Web tabanlı CBS, bilgisayar tabanlı CBS ile web teknolojilerinin birleşmesi sonucunda gelişmiştir. Genel ağ verilere farklı yerlerden erişmeyi; bulut bilişim ise sunucudaki verilerin tarayıcı üzerinden işlenmesini, çözümlenmesini ve depolanmasını sağlamıştır.

Web tabanlı CBS uygulamaları 1990'lı yıllarda ortaya çıkmış; veri toplama, düzenleme, sorgulama ve çözümleme işlevlerini genel ağ üzerinden kullanıcıya ulaştırmıştır.

Temel Bileşenler

Web tabanlı CBS'nin üç temel bileşeni kullanıcı, genel ağ ve sunucudur.

Kullanıcı tarayıcı üzerinden komut verir. Komut genel ağla sunucuya iletilir. Sunucu işlemi gerçekleştirir ve sonucu harita veya veri biçiminde kullanıcıya gönderir.

Veri Yapısı

Mekânsal veri kümeleri katman olarak temsil edilir.

Katmanlar raster veya vektör veri formatında olabilir. Vektör katmanların ayrıntıları öz nitelik tablosunda tutulur. İşlenen veriler harita, grafik veya tablo şeklinde görüntülenebilir.

Üstün ve Sınırlı Yönler

Web tabanlı CBS'ye genel ağ bağlantısı bulunan farklı yerlerden mobil cihazlarla erişilebilir. Tarayıcı üzerinden kullanılabildiği için bilgisayara ve pahalı donanıma bağımlılığı azaltır. Birden fazla kullanıcı aynı anda çalışabilir ve güncel verilere kolay ulaşılabilir.

Buna karşılık bilgisayar tabanlı CBS'nin güçlü ve karmaşık analizlerinin tamamını sunmaz. Genel ağ bağlantısına ihtiyaç duyar.

Kullanım Alanları

Web tabanlı CBS; ulaşım, ticaret, turizm, eğitim, sağlık, tarım, ormancılık, güvenlik, afet yönetimi ve şehir planlama alanlarında kullanılmaktadır.

Günlük yaşamda anlık trafik, yol çalışması, orman yangını, konum paylaşımı, güzergâh belirleme ve yakın çevredeki önemli mekânlara ulaşma gibi hizmetlerde kullanılır.

Göksu Nehri Havzası Değişim Verileri

2000-2020 arasında:

Tarım arazisi: 263 km² → 210 km², % -20

Yapılaşma: 191 km² → 402 km², % +110

Yarı kurak alan: 6520 km² → 6370 km², % -2

Kısa çalılık: 2840 km² → 2790 km², % -1

Orman: 884 km² → 901 km², % +1

Sulak alan seyrek bitki örtüsü: 27 km² → 12 km², % -54

2000'de en geniş sınıf yarı kurak alandır. En büyük oransal artış yapılaşmada, en büyük oransal azalma sulak alan seyrek bitki örtüsündedir.

Çözümleme Zinciri

Birleştirme: Farklı kaynaklardaki parçalı verileri tek katmanda bütünleştirme.

Çakıştırma: Farklı katmanları üst üste bindirerek mekânsal ilişkileri görme.

Sorgulama: Belirli ölçütlere uyan verileri seçme.

Genelleştirme: Veri boyutunu azaltıp performans ve okunabilirliği artırma.

Sembolleştirme: Renk, stil ve sembol özellikleriyle veriyi anlaşılır biçimde gösterme.

Hikâye Haritaları ve Yaşayan Atlaslar

Hikâye haritaları metin, fotoğraf, video ve harita katmanlarını anlatısal bir akışta birleştirir.

Yaşayan atlaslar bulut tabanında sürekli güncellenen katmanları bir araya getirir. Kullanıcı hazır tematik haritalara erişebilir, kendi verisini yükleyebilir ve başka veri setleriyle karşılaştırma yapabilir.

Pazarcık Depremi Uygulaması

Etkinlikte deprem merkez üssü ve hasar alan Çöçelli kara yolu koordinatları sorgulanır. TKGM Parsel Sorgulama uygulamasında parselin öz nitelik bilgisi incelenir ve KML dosyası indirilir.

KML dosyası MTA Yer Bilimleri Harita Görüntüleyici'ye aktarılır. Jeolojik formasyon, diri fay ve yüzey kırığı katmanları açılarak konumlar arasındaki mesafeler ve mekânsal ilişkiler incelenir.

Harita Oluşturma

Harita oluşturma sürecinde amaç ve veri belirlenir, veri güvenilirliği kontrol edilir, uygun uygulama ve katmanlar seçilir, çözümleme planlanır ve harita tasarlanır.

OGM Materyal CBS Platformu örneğinde TÜİK'ten alınan illere göre ortalama hanehalkı büyüklüğü verileri haritalanır. Görselleştirme türü, sınıf sayısı, sınıflandırma yöntemi, renk skalası, lejant, başlık, yön oku ve etiketler düzenlenir.

Temel Beceriler

Harita okuma: Renk, sembol ve verileri doğru okuma.

Harita çözümleme: Farklı katmanlar arasındaki mekânsal ilişkileri belirleme.

Haritadan çıkarım: Konum, dağılış, ilişki ve değişimi yorumlama.

Harita oluşturma: Veri, işlem adımları, tasarım ve harita bileşenlerini amaca uygun biçimde bir araya getirme.

Kısa Özet

Web tabanlı CBS; erişilebilirlik, güncellik, katmanlı veri kullanımı ve temel mekânsal çözümleme imkânlarıyla harita kullanımını geniş kitlelere taşımıştır. Konunun temel kavramları kullanıcı-genel ağ-sunucu yapısı, raster-vektör katmanlar, öz nitelik tablosu, çözümleme zinciri, hikâye haritaları, yaşayan atlaslar, KML veri aktarımı ve tematik harita oluşturmadır.