Kimyasal Tepkimelerde Hız Hızlı Tekrar

Enerji Kavramları

eşik değeri → etkin çarpışma için gereken minimum toplam kinetik enerji

aktivasyon enerjisi → aşılması gereken enerji engeli

ΔH = Eai − Eag

endo → Eai > Eag

ekzo → Eai < Eag

Hız

r = −Δc(tepken)/Δt

r = +Δc(ürün)/Δt

birim → M/s

aA+bB→cC+dD:

r = −(1/a)Δc(A)/Δt = −(1/b)Δc(B)/Δt = +(1/c)Δc(C)/Δt = +(1/d)Δc(D)/Δt

Zamanla Değişim

tepken derişimi ↓

çarpışma olasılığı ↓

etkin çarpışma ↓

hız ↓

Hızı Etkileyenler

madde cinsi

fiziksel hâl

derişim

sıcaklık

katalizör

temas yüzeyi

Katalizör

Ea ↓

hız ↑

tepkime yolu değişir

ΔH değişmez

tepken/ürün enerjileri değişmez

ürün türü ve toplam miktarı değişmez

Temas Yüzeyi

toz katı → yüzey alanı fazla → daha hızlı

son ürün miktarı aynı olabilir; oluşma süresi kısalır

Hız Denklemi

r = kc(A)^mc(B)^n

tepkime derecesi = m+n

saf katı/saf sıvı → yazılmaz

tek basamaklı tepkime → kitap kapsamındaki stokiyometrik üs kuralı

çok basamaklı → yavaş basamak belirleyici

Kitaptaki Temel Örnekler

CO + Cl₂ → COCl₂

r = kc(CO)c(Cl₂)

2NO + 2H₂ → N₂ + 2H₂O

r = kc(NO)²c(H₂)

NO₂ + CO → NO + CO₂

r = kc(NO₂)c(CO)

k Birimleri

1. derece → M/s

1. derece → 1/s

1. derece → 1/(s·M)

1. derece → 1/(s·M²)

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• çarpışma ≠ etkin çarpışma
• eşik değeri ≠ aktivasyon enerjisi tanımı
• sıcaklık Ea'yı düşürmez
• derişim Ea'yı değiştirmez
• katalizör ΔH'yi değiştirmez
• katalizör ürün miktarını değiştirmez
• tepken hızında eksi işareti kullanılır
• hız denklemine ürün derişimi yazılmaz
• saf katı ve saf sıvı hız denklemine yazılmaz
• çok basamaklı tepkimede net denklemden doğrudan hız denklemi yazılmaz
• en büyük Ea'ya sahip basamak en yavaştır

Son 2 Dakikalık Tekrar

etkin çarpışma → enerji + geometri

r → madde değişimi / zaman

derişim ↑ → hız ↑

sıcaklık ↑ → eşik üstü tanecik ↑ → hız ↑

katalizör → Ea ↓ → hız ↑

yüzey alanı ↑ → hız ↑

r=kc(A)^mc(B)^n

derece=m+n

çok basamaklı → yavaş basamak

Kendini Kontrol Et

1. Etkin çarpışmanın iki şartı nedir?
2. Eşik değeri ile aktivasyon enerjisi nasıl ayrılır?
3. Tepken ve ürün için hız işaretleri neden farklıdır?
4. Sıcaklık ve katalizör aktivasyon enerjisini nasıl etkiler?
5. Deney verilerinden hız denklemi nasıl bulunur?