Kimyasal Tepkimelerde Hız Konu Anlatımı

Kimyasal Tepkimelerde Hız

Kimyasal tepkimeler aynı sürede gerçekleşmez. Kâğıdın yanması veya hava yastığının şişmesini sağlayan tepkimeler çok hızlı gerçekleşebilirken demirin paslanması, gümüşün kararması, kömür oluşumu veya bir fotoğrafın güneş ışığında zamanla renginin değişmesi çok daha yavaş süreçlerdir. Bu fark, tepkimeye giren taneciklerin nasıl ve ne sıklıkta çarpıştığı, hangi enerjiye sahip olduğu ve ortam koşullarının bu çarpışmaları nasıl etkilediğiyle açıklanır.

Kimyasal tepkimelerde hız konusu yalnız “bir tepkime hızlı mı yavaş mı?” sorusunu cevaplamaz. Tepkimenin gerçekleşebilmesi için gerekli şartları, tepkime hızının zamanla neden değiştiğini, hızın nasıl hesaplandığını, hız üzerinde hangi faktörlerin etkili olduğunu ve deney verilerinden hız denkleminin nasıl çıkarıldığını birlikte ele alır.

Kimyasal Tepkimelerin Gerçekleşmesi İçin Gerekli Şartlar

Günlük yaşamda maddeler çoğu zaman birbiriyle temas hâlinde olsa da hemen tepkimeye girmez. Örneğin ağaç ve oksijen sürekli temas hâlindedir ancak uygun şartlar oluşmadıkça ağaç kendiliğinden yanmaz.

Kitapta tepkimelerin gerçekleşebilmesi için ortamın:

• pH,
• sıcaklık,
• basınç

değerlerinin uygun olması gerektiği; ayrıca:

• rüzgâr hızı,
• nem,
• güneş ışığı

gibi çevresel faktörlerin de kimyasal olayları etkileyebildiği belirtilir.

Bunun yanında tepken taneciklerinin birbiriyle temas etmesi gerekir. Tanecik düzeyindeki bu temas **çarpışma** olarak değerlendirilir.

Paslanma buna iyi bir örnektir. Demir oksijenle tepkimeye girerek pas oluşturur. Nem, elektrokimyasal paslanma sürecinde iyonların taşınmasını kolaylaştırdığı için tepkimeyi hızlandırır.

Çarpışma Teorisi

Çarpışma teorisine göre kimyasal tepkimenin gerçekleşebilmesi için tepken taneciklerinin çarpışması gerekir. Ancak her çarpışma etkin değildir.

Etkin çarpışma için iki temel şart vardır:

1. Tanecikler uygun geometride çarpışmalıdır.
2. Taneciklerin toplam kinetik enerjisi yeterli olmalıdır.

Kitaptaki:

**NO(g) + O₃(g) → NO₂(g) + O₂(g)**

örneğinde, tanecikler uygun geometride çarpıştığında ürünler oluşurken uygun olmayan geometride çarpıştığında ürün oluşmaz.

Eşik Değeri

Kinetik enerjisi düşük taneciklerin çarpışmasında bağların kırılması olası değildir. Tepkimenin gerçekleşebilmesi için çarpışan taneciklerin sahip olması gereken minimum toplam kinetik enerjiye **eşik değeri (eşik enerjisi)** denir.

Kinetik enerjisi eşik değerine eşit veya ondan büyük olan tanecikler, uygun geometride çarpıştıklarında etkin çarpışma yapabilir.

Tanecik sayısı-kinetik enerji grafiğinde eşik değerinin sağında kalan alan, etkin çarpışma yapabilecek kadar yüksek enerjiye sahip tanecikleri temsil eder.

Aktivasyon Enerjisi

Tepkimenin gerçekleşebilmesi için aşılması gereken enerji engeline **aktivasyon enerjisi** denir.

Kitapta:

• eşik değeri, etkin çarpışma için gereken minimum toplam kinetik enerji,
• aktivasyon enerjisi ise tepkimenin gerçekleşebilmesi için gerekli minimum potansiyel enerji

olarak açıklanır.

Hem endotermik hem ekzotermik tepkimelerin başlayabilmesi için aktivasyon enerjisine ihtiyaç vardır.

Aktivasyon enerjisi büyük olan tepkimeler genellikle daha yavaş gerçekleşir.

İleri ve Geri Aktivasyon Enerjisi

Tepkenlerin ürünlere dönüşmesine **ileri tepkime**, ürünlerin tekrar tepkenlere dönüşmesine **geri tepkime** denir.

• İleri aktivasyon enerjisi: **Eai**
• Geri aktivasyon enerjisi: **Eag**

Kitapta tepkime entalpisi:

**ΔHtepkime = Eai − Eag**

bağıntısıyla ilişkilendirilir.

Endotermik Tepkime

Endotermik tepkimelerde:

**Eai > Eag**

Bu nedenle:

**ΔH > 0**

Tepkenler ürünlerden daha kararlıdır ve tepkimenin devamı için sisteme sürekli enerji verilmesi gerekir.

Ekzotermik Tepkime

Ekzotermik tepkimelerde:

**Eai < Eag**

Bu nedenle:

**ΔH < 0**

Ürünler tepkenlerden daha kararlıdır. Tepkime başladıktan sonra açığa çıkan enerji tepkimenin devamına katkı sağlar.

Aktivasyon Enerjisi Hesaplama

Kitaptaki fosgen örneğinde:

**CO(g) + Cl₂(g) → COCl₂(g)**

için:

• ΔH = −107 kJ
• Eai = 80 kJ

verilir.

**ΔH = Eai − Eag**

−107 = 80 − Eag

Eag = **187 kJ**

Tepkime ekzotermiktir.

NH₃'ün parçalanması örneğinde:

**2NH₃(g) → N₂(g) + 3H₂(g)**

• ΔH = +22 kJ
• Eag = 50 kJ

22 = Eai − 50

Eai = **72 kJ**

Tepkime endotermiktir.

Tepkime Hızı

Kimyasal bir tepkimede belli bir sürede madde miktarındaki değişimin ölçüsüne **tepkime hızı** denir.

Tepkime hızı **r** ile gösterilir.

Derişim üzerinden hız:

**r = − Δc(tepken) / Δt**

veya

**r = + Δc(ürün) / Δt**

şeklinde ifade edilir.

Tepkenler harcandığı için Δc(tepken) negatiftir. Hız pozitif bir nicelik olarak ifade edildiğinden tepken hız bağıntısının başına eksi işareti yazılır.

Ürün miktarı arttığı için Δc(ürün) pozitiftir ve ürün hız bağıntısına eksi işareti eklenmez.

SI birim sisteminde derişime göre hız birimi:

**M/s**

dir.

Hız, izlenen büyüklüğe göre farklı birimlerle de ifade edilebilir:

• derişim değişimi → M/s
• kütle değişimi → g/dk
• mol değişimi → mol/sa
• gaz hacmi değişimi → L/gün

Tepkime Hızı ile Stokiyometrik Katsayılar

Bir tepkimedeki maddelerin harcanma ve oluşma hızları birbirine eşit olmak zorunda değildir. Bu hızlar tepkime denklemindeki katsayılarla ilişkilidir.

Örneğin:

**N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g)**

için:

**rtepkime = −Δc(N₂)/Δt = −(1/3)Δc(H₂)/Δt = +(1/2)Δc(NH₃)/Δt**

Genel olarak:

**aA + bB → cC + dD**

için:

**rtepkime = −(1/a)Δc(A)/Δt = −(1/b)Δc(B)/Δt = +(1/c)Δc(C)/Δt = +(1/d)Δc(D)/Δt**

Bu katsayılar, aynı tepkimede farklı maddelerin derişimlerinin farklı hızlarda değişebilmesini açıklar.

Ortalama Tepkime Hızı

Belirli bir zaman aralığında madde miktarındaki değişime **ortalama hız** denir.

Kitaptaki H₂O₂ örneğinde:

**H₂O₂(suda) → H₂O(s) + 1/2 O₂(g)**

200-400 s aralığında:

c(H₂O₂): 2,00 M → 1,70 M

**rH₂O₂ = −(1,70−2,00)/(400−200) = 0,0015 M/s**

400-600 s aralığında:

c(H₂O₂): 1,70 M → 1,50 M

**rH₂O₂ = 0,0010 M/s**

Hızın daha sonraki zaman aralığında daha küçük olması, tepkime hızının zamanla azalabildiğini gösterir.

Tepkime Hızı Neden Zamanla Azalır?

Gaz fazında veya çözeltide gerçekleşen tepkimelerde tepkenler zamanla harcanır. Tepken derişimi azaldıkça:

• birim hacimde tepken taneciği azalır,
• çarpışma olasılığı düşer,
• etkin çarpışma sayısı azalır,
• tepkime hızı düşer.

Bu nedenle tepkime hızı çoğu durumda başlangıçta en yüksektir.

Katı veya saf sıvı tepkenlerde derişim sabit kabul edilir. Temas yüzeyi değişmiyorsa hız farklı bir davranış gösterebilir.

2N₂O₅ → 4NO₂ + O₂ Verilerinin Yorumu

Kitaptaki tabloda:

| t (s) | c(N₂O₅) M | c(NO₂) M | c(O₂) M | |---|---:|---:|---:| | 0 | 0,400 | 0 | 0 | | 100 | 0,320 | 0,160 | 0,040 | | 200 | 0,260 | 0,280 | 0,070 | | 300 | 0,220 | 0,360 | 0,090 | | 400 | 0,200 | 0,400 | 0,100 | | 500 | 0,190 | 0,420 | 0,105 | | 600 | 0,185 | 0,430 | 0,1075 |

verilir.

0-100 s aralığında:

• N₂O₅ harcanma hızı = 0,0008 M/s
• NO₂ oluşma hızı = 0,0016 M/s
• O₂ oluşma hızı = 0,0004 M/s

Denklem katsayıları dikkate alındığında:

**rtepkime = (1/2)rN₂O₅ = (1/4)rNO₂ = rO₂**

olur.

Tepkime Hızına Etki Eden Faktörler

Kitapta tepkime hızına etki eden faktörler:

• madde cinsi,
• fiziksel hâl,
• derişim,
• sıcaklık,
• katalizör,
• temas yüzeyi

olarak ele alınır.

Bu faktörlerin ortak etkisi, etkin çarpışma sayısını veya etkin çarpışma yapabilen taneciklerin oranını değiştirmesidir.

Madde Cinsinin Etkisi

Tepkime hızı tepkenlerin cinsi ve yapısına göre değişir.

Kimyasal tepkimeler bağların kırılması ve yeni bağların oluşmasıyla gerçekleştiği için, kırılması gereken bağ türü ve sayısı hız üzerinde etkilidir.

Kitapta:

• CH₄ yanması,
• C₃H₈ yanması

karşılaştırılır. Aynı koşullarda propanın yanmasında daha fazla bağ kırılması gerektiği için metanın yanmasına göre daha yavaş gerçekleşebileceği belirtilir.

Çarpışması gereken tanecik sayısı da önemlidir. Aynı anda daha fazla taneciğin uygun geometride çarpışma olasılığı daha düşük olduğundan çok tanecikli çarpışmalar daha yavaş olabilir.

Zıt yüklü iyonlar arasındaki tepkimeler elektrostatik çekim nedeniyle genellikle hızlıdır. Nötralleşme ve çökelme tepkimeleri buna örnek verilir:

**H⁺(suda) + OH⁻(suda) → H₂O(s)**

**Pb²⁺(suda) + 2I⁻(suda) → PbI₂(k)**

Ancak tepkime hızının kesin değerlendirmesi deneysel sonuçlara dayanır.

Fiziksel Hâlin Etkisi

Tepkenlerin fiziksel hâli taneciklerin hareketliliğini ve çarpışma olasılığını etkiler.

Kitapta genel olarak gaz fazındaki tepkimelerin sıvı ve katı fazdaki tepkimelere göre daha hızlı gerçekleşebildiği belirtilir.

Örneğin kalsiyumun:

• sıvı su ile tepkimesi daha yavaş,
• su buharı ile tepkimesi daha hızlı

olarak verilir.

Gaz tanecikleri daha hareketli olduğundan çarpışma olasılığı artabilir.

Derişimin Etkisi

Derişim, birim hacimdeki madde miktarını ifade eder.

Derişim arttığında aynı hacimde daha fazla tepken taneciği bulunur. Bunun sonucunda:

• çarpışma olasılığı artar,
• etkin çarpışma sayısı artar,
• tepkime hızı artar.

Derişimin artması **aktivasyon enerjisini değiştirmez**.

Gaz tepkimelerinde hacim de derişimi etkiler:

• hacim azalır → derişim artar → çarpışma sıklığı artar → hız artar
• hacim artar → derişim azalır → çarpışma sıklığı azalır → hız azalır

Sıcaklığın Etkisi

Sıcaklık arttığında tepken taneciklerinin ortalama kinetik enerjisi artar.

Bunun sonucunda:

• tanecikler daha hızlı hareket eder,
• çarpışmaların sıklığı ve şiddeti artar,
• eşik enerjisini aşabilen tanecik sayısı artar,
• etkin çarpışma sayısı artar,
• tepkime hızlanır.

Sıcaklık artışı:

• aktivasyon enerjisini değiştirmez,
• tepkime yolunu değiştirmez.

Tanecik sayısı-kinetik enerji dağılım grafiğinde yüksek sıcaklıktaki eğride eşik değerinin sağında kalan alan daha büyüktür.

Katalizörün Etkisi

Tepkime hızını artıran maddelere **katalizör** denir.

Katalizör:

• tepkimenin izlediği yolu değiştirir,
• aktivasyon enerjisini düşürür,
• etkin çarpışma sayısını artırır,
• birim zamanda oluşan ürün miktarını artırır,
• tepkime sonunda değişmeden çıkar.

Katalizör:

• tepkenlerin ve ürünlerin enerji düzeylerini değiştirmez,
• tepkime entalpisini değiştirmez,
• ürün türünü ve toplam ürün miktarını değiştirmez,
• tepkime verimini değiştirmez,
• tepkimenin yönünü değiştirmez,
• tepkimenin başlaması için zorunlu değildir.

İleri ve geri aktivasyon enerjisini aynı miktarda düşürdüğü için ΔH sabit kalır.

İnhibitör

Tepkime hızını yavaşlatan katalizörlere **negatif katalizör veya inhibitör** denir.

Kitapta hazır gıdalardaki bozulma tepkimelerini yavaşlatmak için kullanılan:

• sodyum benzoat,
• sodyum klorür,
• askorbik asit,
• salisilik asit,
• sodyum sitrat

örnekleri verilir.

Homojen ve Heterojen Katalizör

• Katalizör ve tepkenler aynı fazdaysa → **homojen katalizör**
• Farklı fazdaysa → **heterojen katalizör**

Heterojen katalizörler çoğunlukla katıdır; tepkenler sıvı veya gaz fazında olabilir.

Temas Yüzeyinin Etkisi

Katı bir tepkenin yüzey alanı arttıkça tepkimeye açık bölge sayısı artar. Böylece diğer tepken tanecikleriyle çarpışma olasılığı yükselir ve tepkime hızlanır.

Aynı kütlede:

• parça çinko,
• toz çinko

HCl ile karşılaştırıldığında toz çinko daha hızlı tepkime verir.

Bununla birlikte her iki tepkime sonunda aynı miktarda ürün oluşur. Fark, ürünün oluşma süresidir.

Hız Denklemi

Kimyasal tepkime hızı ile tepken derişimleri arasındaki ilişkiyi gösteren bağıntıya **hız denklemi** denir.

Hız denklemi deneysel verilerden belirlenir ve başlangıç hızlarının kullanılması tercih edilir.

Hız sabiti **k** ile gösterilir.

Tek Basamaklı Tepkimeler

Gaz fazında tek basamakta gerçekleşen:

**aA + bB → cC + dD**

tepkimesinde kitap kapsamında hız denklemi:

**r = kc(A)^ac(B)^b**

şeklindedir.

Tepkenlerin stokiyometrik katsayıları üs olur.

Saf katı ve saf sıvılar hız denklemine yazılmaz çünkü derişimleri tepkime sırasında sabit kabul edilir.

Tepkime Derecesi

Hız denklemindeki derişim üslerinin toplamına **tepkime derecesi** denir.

Örneğin:

**r = kc(N₂)c(H₂)³**

için:

• N₂'ye göre derece = 1
• H₂'ye göre derece = 3
• toplam tepkime derecesi = 4

H₂ derişimi iki katına çıkarılırsa hız:

**2³ = 8 kat**

artar.

Deney Verilerinden Hız Denklemi

Kitaptaki tek basamaklı:

**CO(g) + Cl₂(g) → COCl₂(g)**

verileri:

| Deney | c(CO) | c(Cl₂) | Başlangıç hızı | |---|---:|---:|---:| | 1 | 0,20 | 0,20 | 0,04 | | 2 | 0,20 | 0,60 | 0,12 | | 3 | 0,40 | 0,60 | 0,24 |

CO sabitken Cl₂ üç katına çıkınca hız üç katına çıkar → Cl₂ birinci derece.

Cl₂ sabitken CO iki katına çıkınca hız iki katına çıkar → CO birinci derece.

Bu nedenle:

**r = kc(CO)c(Cl₂)**

ve toplam derece 2'dir.

1. deneyden:

0,04 = k(0,20)(0,20)

k = **1 M⁻¹s⁻¹**

Çok Basamaklı Tepkimelerde Hız Denklemi

Net denklemde ikiden fazla taneciğin aynı anda uygun geometride çarpışma olasılığı düşük olduğundan birçok tepkime ara basamaklar üzerinden gerçekleşebilir.

Birden fazla basamakta gerçekleşen tepkimelere **çok basamaklı tepkime** denir.

Çok basamaklı tepkimede hızı **yavaş basamak** belirler.

Bu nedenle hız denklemi net tepkimeye göre değil, yavaş basamağa göre yazılır.

Kitaptaki:

**2H₂O₂(suda) → 2H₂O(s) + O₂(g)**

mekanizması:

I. H₂O₂ + I⁻ → H₂O + IO⁻ II. H₂O₂ + IO⁻ → H₂O + O₂ + I⁻

olarak verilir.

Deneysel hız denklemi:

**r = kc(H₂O₂)c(I⁻)**

şeklindedir ve birinci basamağa uyduğu için birinci basamak yavaştır.

Enerji diyagramında aktivasyon enerjisi daha büyük olan basamak daha yavaş gerçekleşir.

Deney Verilerinden Çok Basamaklı Tepkime Hız Denklemi

Kitaptaki:

**2NO(g) + 2H₂(g) → N₂(g) + 2H₂O(g)**

verileri:

| Deney | c(NO) | c(H₂) | Başlangıç hızı | |---|---:|---:|---:| | 1 | 0,10 | 0,10 | 1×10⁻³ | | 2 | 0,10 | 0,20 | 2×10⁻³ | | 3 | 0,20 | 0,20 | 8×10⁻³ |

NO sabitken H₂ iki katına çıkınca hız iki katına çıkar → H₂ birinci derece.

H₂ sabitken NO iki katına çıkınca hız dört katına çıkar → NO ikinci derece.

Bu nedenle:

**r = kc(NO)²c(H₂)**

Toplam tepkime derecesi 3'tür.

Hız Sabiti ve Birimi

Hız sabiti **k**, hız denkleminin orantı sabitidir.

Kitapta k'nin değerinin:

• tepkimenin niteliğine,
• sıcaklığa,
• temas yüzeyine,
• katalizör kullanılıp kullanılmadığına

bağlı olduğu belirtilir.

Hız sabiti sıcaklık, temas yüzeyi ve katalizör ile artabilir.

k'nin birimi toplam tepkime derecesine göre değişir.

Kitaptaki örnekler:

• 0. derece → M/s
• 1. derece → 1/s
• 2. derece → 1/(s·M)
• n. derece → 1/(s·M^(n−1))

NO₂ + CO Örneği

Kitaptaki:

**NO₂(g) + CO(g) → NO(g) + CO₂(g)**

verilerinde:

| Deney | c(NO₂) | c(CO) | Başlangıç hızı | |---|---:|---:|---:| | 1 | 0,10 | 0,010 | 1,2×10⁻³ | | 2 | 0,10 | 0,040 | 4,8×10⁻³ | | 3 | 0,20 | 0,010 | 2,4×10⁻³ |

hız denklemi:

**r = kc(NO₂)c(CO)**

olarak bulunur.

1. deney:

1,2×10⁻³ = k(0,10)(0,010)

k = **1,2 M⁻¹s⁻¹**

Tepkime derecesi 2'dir.

Saf Katı ve Sıvıların Hız Denklemine Yazılmaması

Kitapta saf katı ve saf sıvı maddelerin derişimlerinin tepkime sürecinde değişmediği, bu nedenle hız denklemine yazılmadığı belirtilir.

Örnek:

**C(k) + O₂(g) → CO₂(g)**

tek basamaklı kabulünde:

**r = kc(O₂)**

Katı C'nin derişimi hız denklemine yazılmaz.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Her çarpışma etkin çarpışma değildir.
• Etkin çarpışmada hem yeterli enerji hem uygun geometri gerekir.
• Eşik enerjisi ile aktivasyon enerjisi aynı ifadeyle tanımlanmaz.
• Ekzotermik tepkimenin de başlaması için aktivasyon enerjisi gerekir.
• Tepkime hızı çoğu gaz/çözelti tepkimesinde zamanla azalır.
• Tepken hız bağıntısına eksi işareti konur.
• Maddelerin oluşma ve harcanma hızları stokiyometrik katsayılara göre farklı olabilir.
• Derişimin artması aktivasyon enerjisini değiştirmez.
• Sıcaklığın artması aktivasyon enerjisini değiştirmez.
• Katalizör aktivasyon enerjisini düşürür fakat ΔH'yi değiştirmez.
• Katalizör ürün miktarını veya tepkime verimini değiştirmez.
• Temas yüzeyi ürün miktarını değil oluşma süresini değiştirir.
• Hız denklemi ürün derişimlerine göre değil tepken derişimlerine göre kurulur.
• Çok basamaklı tepkimede hız denklemi net denklemin katsayılarından doğrudan yazılamaz; yavaş basamak belirleyicidir.
• Saf katı ve saf sıvılar hız denklemine yazılmaz.
• Hız denklemindeki üslerin toplamı tepkime derecesidir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Tepkimenin gerçekleşmesi soruluyorsa çarpışma, enerji ve geometriyi kontrol et.
2. Enerji grafiğinde tepken, ürün ve tepe enerji düzeylerini ayırt et.
3. ΔH = Eai − Eag bağıntısını doğru işaretle kullan.
4. Ortalama hız sorusunda son derişimden ilk derişimi çıkar ve zaman farkına böl.
5. Tepken için eksi, ürün için artı işaret kullan.
6. Tepkime katsayılarını hız ilişkisine mutlaka yansıt.
7. Hızın zamanla değişiminde tepken derişiminin ve etkin çarpışma sayısının azalmasını düşün.
8. Faktör sorularında hangi değişkenin etkin çarpışma sayısını veya yeterli enerjili tanecik oranını değiştirdiğini belirle.
9. Derişim ve sıcaklığın aktivasyon enerjisini değiştirmediğini unutma.
10. Katalizör sorusunda yeni yol ve düşük Ea düşün; ΔH, ürün türü ve toplam ürün miktarını değiştirme.
11. Hız denklemi sorusunda yalnız birbirinden tek değişkenle ayrılan deneyleri karşılaştır.
12. Derişim kaç kat değişmiş ve hız kaç kat değişmişse üs değerini buradan bul.
13. Tepkime derecesini hız denklemindeki üsleri toplayarak hesapla.
14. Tek basamaklı tepkimede kitap kapsamındaki stokiyometrik üs kuralını kullan.
15. Çok basamaklı tepkimede yavaş basamak ve deneysel hız denklemini esas al.
16. k birimini toplam tepkime derecesine göre kontrol et.

Konu Özeti

Kimyasal tepkimenin gerçekleşebilmesi için tepken taneciklerinin uygun geometride ve yeterli kinetik enerjiyle çarpışması gerekir. Etkin çarpışma için eşik değerinin aşılması önemlidir; tepkimenin enerji engeli aktivasyon enerjisidir. Tepkime hızı, birim zamanda tepken veya ürün miktarındaki değişimdir ve stokiyometrik katsayılarla ilişkilidir. Tepkime hızı gaz ve çözelti tepkimelerinde zamanla genellikle azalır. Madde cinsi, fiziksel hâl, derişim, sıcaklık, katalizör ve temas yüzeyi tepkime hızını etkiler. Hız denklemi deneysel verilerden belirlenir; tek basamaklı tepkimelerde kitap kapsamındaki katsayı-üs ilişkisi kullanılabilirken çok basamaklı tepkimelerde hız yavaş basamağa göre belirlenir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Kimyasal tepkimelerin gerçekleşmesi için gerekli şartları açıklayabilmelisin.
• Etkin çarpışmayı enerji ve geometri açısından tanımlayabilmelisin.
• Eşik değeri ve aktivasyon enerjisini ayırt edebilmelisin.
• İleri ve geri aktivasyon enerjilerinden ΔH yorumlayabilmelisin.
• Tepkime hızını ve ortalama hızı hesaplayabilmelisin.
• Stokiyometrik katsayılarla oluşma/harcanma hızları arasındaki ilişkiyi kurabilmelisin.
• Derişim-zaman verilerinden hızın zamanla değişimini yorumlayabilmelisin.
• Madde cinsi, fiziksel hâl, derişim, sıcaklık, katalizör ve temas yüzeyinin etkilerini çarpışma teorisiyle açıklayabilmelisin.
• Katalizörlü ve katalizörsüz enerji grafiklerini karşılaştırabilmelisin.
• Deney verilerinden hız denklemi ve tepkime derecesi çıkarabilmelisin.
• Hız sabitini ve birimini hesaplayabilmelisin.
• Tek basamaklı ve çok basamaklı tepkimeleri hız denklemi bakımından ayırt edebilmelisin.
• Çok basamaklı tepkimede yavaş basamağı enerji diyagramından belirleyebilmelisin.