Karagöz Oyunu Ders Notu

Karagöz Nedir?

Karagöz, deriden kesilmiş insan, hayvan ve eşya tasvirlerinin arkadan verilen ışıkla beyaz perdeye yansıtılmasıyla oynanan geleneksel Türk gölge oyunudur. Perdeye Küşterî meydanı, hayal perdesi veya ayna adları verilebilir.

Geleneksel Tiyatro Özellikleri

Karagöz, seyirlik halk oyunları içinde yer alır. Taklit önemli bir unsurdur. Farklı şiveler ve karakterler canlandırılabilir.

Geleneksel tiyatroda sabit biçimde ezberlenen yazılı metinler yerine basit olay çizgisi, geleneksel kalıplar ve doğaçlama öne çıkar.

Oyunun Bölümleri

Mukaddime

Hacivat semai söyleyerek perdeye gelir ve teganniye başlar.

Muhavere

Asıl olayla ilgili olmayan söyleşme bölümüdür. Karagöz, Hacivat’ın sözlerini yanlış anlar veya çarpıtır.

Fasıl

Asıl olayın gösterildiği ve diğer tiplerin oyuna katıldığı bölümdür.

Bitiş

Karagöz-Hacivat arasında kısa kapanış konuşması yapılır; sürçülisan için af dilenir ve sonraki oyun haber verilir.

Karagöz

Karagöz:

• halk adamıdır,
• dışa dönüktür,
• özü sözü birdir,
• düşündüğünü açık söyler,
• okumuşluğu yoktur,
• geçim sıkıntısı yaşar,
• cesur ve gözü pektir.

Dili doğrudan, gündelik ve yanlış anlamalara açıktır.

Hacivat

Hacivat:

• ölçülü ve ağırbaşlıdır,
• arabulucudur,
• öğüt verir,
• iyi konuşur ve dinler,
• görgü kurallarına uyar,
• her konudan biraz bilir,
• dolaylı ve örtülü konuşabilir.

Karagöz ile Hacivat’ın eğitim, kültür ve sosyal durum farkları konuşmalarına yansır.

Yazıcı

Ana metin Yazıcı, Cevdet Kudret’in Karagöz III adlı çalışmasından alınmıştır. Fasıl bölümünde Karagöz yazıcılık yapar; müşterilerin sözlerini yanlış anlaması ve farklı tiplerle iletişimindeki söz oyunları güldürüyü oluşturur.

Dil, Üslup ve Çatışma

• Yanlış anlamalar
• Söz oyunları
• Ses benzerlikleri
• Ağız ve şive taklitleri
• Vurgu ve tonlama
• Beden dili

güldürüyü ve çatışmayı güçlendirir.

Yardımcı Tipler

Yazıcı’da Hanım, Halayık, Laz, Tiryaki ve Çelebi gibi tipler yer alır. Bu kişilerin söz varlığı, ağız özellikleri, eğitim ve sosyal durumları birbirinden farklıdır.

Karagöz ve Orta Oyunu

Karagöz gölge perdesinde tasvirlerle oynanır. Orta oyunu açık alanda sahne, perde ve dekor kullanılmadan oynanan doğaçlama oyundur.

Karagöz-Hacivat ile Kavuklu-Pişekâr geleneksel tiyatronun benzer eksen kişi çiftleridir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Muhavere asıl oyun değildir.
• Fasıl asıl olayın gösterildiği bölümdür.
• Doğaçlama, geleneksel kalıpların olmadığı anlamına gelmez.
• Karagöz ile orta oyunu aynı gösterim biçimine sahip değildir.
• Yanlış anlamalar hem güldürü hem çatışma üretir.
• Karagöz ve Hacivat’ın dil farkı kişilik, eğitim ve sosyal durumlarıyla ilişkilidir.

Karagöz Oyunu Kısa Özeti

Gölge oyunu + tasvir ve perde + Karagöz/Hacivat + mukaddime/muhavere/fasıl/bitiş + doğaçlama + taklit + söz oyunu/yanlış anlama = Karagöz oyunu.