9. Sınıf Coğrafya: İklim Sistemi – Hızlı Tekrar

İklim Sistemi – Hızlı Tekrar

Atmosfer Katmanları

Troposfer → hava olayları Stratosfer → ozon Mezosfer → gök taşları Termosfer → kutup ışıkları Ekzosfer → en dış katman

Astronomik Tarihler

21 Haziran → Yengeç, kuzeyde yaz + en uzun gündüz 23 Eylül → Ekvator + ekinoks 21 Aralık → Oğlak, kuzeyde kış + en uzun gece 21 Mart → Ekvator + ekinoks

Sıcaklık

Enlem → Ekvator’dan kutuplara azalır Yükselti → arttıkça sıcaklık azalır Kuzey Yarım Küre bakı → güney Nem → sıcaklık farkını azaltır Deniz → yavaş ısınır, yavaş soğur Kent → kırsaldan sıcak olabilir

Basınç Kuşakları

0° → TAB 30° → DYB 60° → DAB 90° → TYB

Alçak basınç → yükselici + bulut/yağış Yüksek basınç → alçalıcı + açık hava

Rüzgârlar

Alize → 30° → 0° Batı → 30° → 60° Kutup → 90° → 60°

Yaz musonu → denizden karaya Kış musonu → karadan denize

Gündüz → deniz + vadi meltemi Gece → kara + dağ meltemi

Fön → sıcak + kuru + kurutucu

Yağış

Konveksiyonel → ısınan hava yükselir Orografik → dağ yamacında yükselir Frontal → sıcak-soğuk hava karşılaşır

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Troposfer ile stratosferi karıştırma.
• Mevsimlerin nedeni Dünya-Güneş uzaklığı değildir.
• Bakı Türkiye’de güney yamaçlarda belirgindir.
• 30° yüksek, 60° alçak basınçtır.
• Alçak basınç yağışlı; yüksek basınç genellikle açıktır.
• Alize ile batı rüzgârlarının başlangıç basınç kuşağı aynıdır.
• Yaz musonu ve deniz meltemi aynı şey değildir.
• Fön yağış getiren değil, alçalırken ısınan kuru rüzgârdır.
• Konveksiyonel, orografik ve frontal yağışların oluşum nedenleri farklıdır.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Bileşenler → A-H-K-L-B. Troposfer → hava olayları. Stratosfer → ozon. Eksen eğikliği + yıllık hareket → mevsimler. Enlem + yükselti + bakı + denizellik → sıcaklığı etkiler. 0-30-60-90 → TAB-DYB-DAB-TYB. Rüzgâr → yüksekten alçağa. Alize → Ekvator’a. Batı rüzgârı → 60°’ye. Yaz musonu → denizden karaya. Gündüz → deniz/vadi meltemi. Fön → sıcak-kuru. Yağış → konveksiyonel / orografik / frontal.

Kendini Kontrol Et

1. İklim sisteminin beş bileşeni nelerdir?
2. Hava olayları hangi atmosfer katmanında gerçekleşir?
3. Ozon tabakası hangi katmandadır?
4. Mevsimlerin oluşum nedeni nedir?
5. 30° ve 60° enlemlerindeki basınç kuşakları nelerdir?
6. Alçak ve yüksek basınç merkezlerinin hava koşulları nasıldır?
7. Alize, batı ve kutup rüzgârları hangi basınç kuşakları arasında eser?
8. Yaz ve kış musonlarının yönü nasıldır?
9. Deniz-kara ve dağ-vadi meltemleri ne zaman eser?
10. Üç temel yağış oluşum türü nedir?