9. Sınıf Hastalıklar ve Engellilik Hızlı Tekrar

Hastalıklar ve Engellilik – Hızlı Tekrar

Enfeksiyon

Etken: virüs, bakteri, mantar, parazit. Grip/COVID-19/hepatit B → viral. Tüberküloz/bakteriyel ishal → bakteriyel.

Enfeksiyon zinciri: etken → kaynak → çıkış → bulaşma yolu → giriş kapısı → duyarlı konak.

Korunma: aşı, hijyen, güvenli su, hijyenik gıda, maske-mesafe.

Kardiyovasküler

Koroner arter, hipertansiyon, kalp yetmezliği, inme. Risk: damar tıkanıklığı, yüksek tansiyon, sağlıksız beslenme, hareketsizlik, stres. Bulaşıcı değil.

Kanser

Kontrolsüz hücre çoğalması. Meme-akciğer-prostat-kolorektal. Risk: genetik, tütün, radyasyon, bazı virüsler. Bulaşıcı değil.

Diyabet

Tip 1 + Tip 2 + gebelik diyabeti. İnsülin yetersizliği/etkisizliği. Bulaşıcı değil.

Kalıtsal

Kistik fibrozis, orak hücre anemisi, Duchenne, fenilketonüri. Akraba evliliği → bazı çekinik hastalık riskini artırabilir. Genetik danışmanlık önemlidir.

Otoimmün

Bağışıklık sistemi sağlıklı hücrelere saldırır. Romatoid artrit, lupus, multipl skleroz. Bulaşıcı değil.

Sistem Hastalıkları

Sinir → epilepsi, Parkinson, Alzheimer. Sindirim → gastrit, ülser, huzursuz bağırsak. Dolaşım → ateroskleroz, hipertansiyon, varis. Üriner → böbrek taşı, idrar yolu enf., kronik böbrek yetmezliği. Üreme → PKOS, varikosel; klamidya, bel soğukluğu, HPV.

Engellilik

İşlev farklılığı + çevresel engel/toplumsal tutum → katılım sınırlanabilir. Erişilebilirlik + hak temelli yaklaşım + kapsayıcılık.

Teknoloji

MR/BT → görüntüleme. Yapay zekâ → görüntü analizi. Akıllı saat → ritim/uyku/adım takibi. İnsülin pompası → glikoz izle + doz ayarla. Akıllı protez/sensörlü baston/biyonik kulak/robot köpek → bağımsız yaşamı destekler.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Kanser bulaşıcı değil.
• Diyabet bulaşıcı değil.
• Otoimmün hastalık bulaşıcı değil.
• HPV bir enfeksiyon etkenidir; kanserin kendisi bulaşıcı değildir.
• PKOS/varikosel ≠ cinsel yolla bulaşan hastalık.
• Engellilikte çevresel engel ve toplumsal tutum önemlidir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Enfeksiyon zinciri 6 halka. Kardiyovasküler → kalp-damar. Kanser → kontrolsüz hücre çoğalması. Diyabet → yüksek glikoz. Kalıtsal → genetik materyal. Otoimmün → bağışıklık sağlıklı hücreye saldırır. Engellilik → erişilebilirlik + kapsayıcılık. Teknoloji → tanı + izleme + tedavi + bağımsız yaşam.

Kendini Kontrol Et

• Enfeksiyon zincirini sırayla söyleyebiliyor musun?
• Kanser ve diyabetin bulaşıcı olmadığını biliyor musun?
• Kalıtsal hastalık örneklerini sayabiliyor musun?
• Otoimmün hastalıkların temel mekanizmasını biliyor musun?
• Engelliliğin çevresel/toplumsal boyutunu açıklayabiliyor musun?
• Sağlık teknolojilerini işlevleriyle eşleştirebiliyor musun?