9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Şahıs Kadrosu Ders Notu

Şahıs Kadrosu – Ders Notu

Şahıs Kadrosu Nedir?

Şahıs kadrosu, anlatmaya bağlı metinlerde yer alan kişilerin bütünü ve bu kişilerin olay örgüsündeki görevleridir.

Başkişi

Olayların merkezindeki kişidir.

Adı en çok geçen kişi olmak zorunda değildir.

Amaçları, sorunları ve kararları anlatının temel yapısını etkiler.

Yardımcı Kişi

Başkişiye veya ana gelişmeye katkı sağlar.

Bilgi verebilir, yardım edebilir, engel oluşturabilir veya olayları hızlandırabilir.

Karşıt Güç

Başkişinin amacını zorlaştıran kişi veya unsurdur.

Her zaman insan olmak zorunda değildir.

Fon Karakter

Anlatının sosyal ortamını ve çevresini tamamlayan kişidir.

Ana çatışmayı taşımak zorunda değildir.

Tip

Belirli bir toplumsal özellik veya davranış kalıbını temsil eden kişidir.

Temsil yönü güçlüdür.

Karakter

Bireysel ve çok yönlü özellikleriyle ele alınan kişidir.

İç dünyası ve farklı tepkileri ayrıntılı verilebilir.

Doğrudan Tanıtım

Kişinin özelliği açıkça söylenir.

“Selim sabırlı bir çocuktu.”

Dolaylı Tanıtım

Kişinin özelliği davranış veya konuşmasından çıkarılır.

“Selim uzun süre bekledi ve kimseye kızmadı.”

Kişi Özellikleri

Fiziksel: dış görünüş

Ruhsal: duygu ve kişilik özellikleri

Sosyal: meslek, aile, eğitim ve toplumsal çevre

Dinamik ve Statik

Dinamik: olaylar sonucunda önemli değişim yaşar.

Statik: temel kişilik yapısını korur.

Yuvarlak ve Düz

Yuvarlak: çok yönlü ve derinlikli.

Düz: sınırlı ve belirgin özellikli.

Karakterizasyon

Kişinin anlatıda tanıtılmasıdır.

Araçlar:

• doğrudan açıklama
• davranış
• konuşma
• iç konuşma
• diğer kişilerin değerlendirmeleri

Kişinin İşlevini Bulma

Şunlara bak:

• Kimi etkiliyor?
• Hangi olayı başlatıyor?
• Hangi engeli oluşturuyor?
• Hangi sorunun çözümüne katkı sağlıyor?
• Metinden çıkarılsa ne değişirdi?

Sınav Soru Kalıpları

• başkişiyi bulma
• yardımcı kişiyi belirleme
• tip-karakter ayrımı
• doğrudan-dolaylı tanıtım
• fiziksel-ruhsal-sosyal özellik
• dinamik-statik kişi
• kişinin olay örgüsündeki işlevi

Sık Karıştırılan Noktalar

• Şahıs kadrosu yalnız başkişiden oluşmaz.
• Başkişi adı en çok geçen kişi olmak zorunda değildir.
• Yardımcı kişi önemsiz değildir.
• Karşıt güç insan olmak zorunda değildir.
• Tip temsil yönü güçlü kişidir.
• Karakter bireysel ve çok yönlüdür.
• Doğrudan tanıtımda özellik söylenir.
• Dolaylı tanıtımda özellik çıkarılır.
• Dinamik kişi değişir.
• Statik kişi temel yapısını korur.
• Yuvarlak karakter çok yönlüdür.
• Düz karakter sınırlı özelliklidir.
• Anlatıcı ile başkişi aynı olmak zorunda değildir.

Şahıs Kadrosu Kısa Özeti

başkişi → merkez

yardımcı → destek

karşıt → engel

fon → ortamı tamamlar

tip → temsil

karakter → bireysel

doğrudan → söylenir

dolaylı → çıkarılır

dinamik → değişir

statik → temel yapısını korur