Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Fizik Isı, Sıcaklık ve Genleşme Ders Notu
MSÜ Fizik: ısı, sıcaklık ve genleşme için ders notu.
MSÜ Fizik: Isı, Sıcaklık ve Genleşme — Ders Notu
Kısa Özet
Isı, sıcaklık farkından dolayı aktarılan enerjidir. Sıcaklık ise sistemin termal durumunu gösterir. Karışım ve hâl değişimi sorularında ısı dengesi, genleşme sorularında ise sıcaklık değişimi ile boyut artışı ilişkisi kullanılır.
Hızlı formül tablosu
| Durum | Bağıntı | Kontrol | |---|---|---| | Kelvin dönüşümü | T(K) ≈ t(°C) + 273 | Mutlak sıcaklık | | Sıcaklık değişimi | Q = mcΔT | Hâl değişimi yok | | Isı sığası | C = mc | C, cismin tamamına ait | | Hâl değişimi | Q = mL | Saf maddede sabit basınçta sıcaklık sabit | | Yalıtılmış karışım | ΣQ = 0 | Verilen = alınan | | Boyca genleşme | ΔL = αL₀ΔT | α birimi K⁻¹ | | Hacimce genleşme | ΔV ≈ βV₀ΔT | İzotropik katıda β ≈ 3α | | Kararlı iletim | P = kAΔT/L | Uygun ideal koşullar |
Isı ve sıcaklık ayrımı
- Isının birimi joule, sıcaklığın SI birimi kelvindir.
- Termal dengede sıcaklıklar aynıdır; kütle ve iç enerji farklı olabilir.
- Net ısı sıcaktan soğuğa akar.
- 1 K sıcaklık farkı = 1 °C sıcaklık farkıdır.
- 27 °C yaklaşık 300 K, 300 K yaklaşık 27 °C’dir.
Öz ısı, ısı sığası, karşılaştırma
Öz ısı c = Q/(mΔT), ısı sığası C = mc’dir. Aynı ısı verilen eşit kütleli iki maddeden öz ısısı küçük olan daha fazla ısınır. Aynı maddenin kütlesi iki katına çıkarsa ısı sığası da iki katına çıkar.
Karışımda denge
Isıca yalıtılmış ortamda toplam ısı alışverişi sıfır: m1c1(T − T1) + m2c2(T − T2) = 0. Aynı öz ısı için T = (m1T1 + m2T2)/(m1 + m2). Başlangıç sıcaklıkları arasında bir sonuç beklenir; hâl değişimi olan karışımlarda ayrıca mL hesaba katılır.
Hâl değişimi aşamaları
Saf madde sabit basınçta erirken ya da kaynarken, sıcaklık değişmeden hâl değişimi gerçekleşir. Erime ve buharlaşma ısı alma, donma ve yoğuşma ısı verme süreçleridir. Birden çok aşamada her adımı ayrı hesapla:
- Katıyı erime sıcaklığına ısıt: mc_katıΔT.
- Katıyı erit: mL_erime.
- Sıvıyı kaynama sıcaklığına ısıt: mc_sıvıΔT.
- Sıvıyı buharlaştır: mL_buhar.
Isı aktarımı
İletim, özellikle madde boyunca enerji aktarımıdır; taşınım, akışkanın toplu hareketiyle olur; ışıma elektromanyetik dalgalarla ve boşlukta da gerçekleşir. Güneş’ten Dünya’ya gelen enerji ışımaya örnektir.
Genleşme
ΔL = αL₀ΔT. α ve ΔT artarsa uzama büyür; iki kat uzun çubuk, aynı malzeme ve sıcaklık farkında iki kat uzar. İzotropik katılarda β ≈ 3α ve ΔV ≈ βV₀ΔT. 1 m = 1000 mm; uzunluk dönüşümünü sonda denetle.
- Delikli halka düzgün ısıtılırsa hem dış hem iç çap büyür.
- Bimetal şerit ısınınca daha az genleşen katmana doğru eğilir.
- Ray ve köprü boşlukları genleşmeyi karşılamak içindir.
- Kütlesi sabit çoğu maddede hacim artarsa özkütle azalır.
- Su yaklaşık 0–4 °C aralığında ısıtılınca özkütlesi artar; yaklaşık 4 °C’de en büyüktür.
Kontrol adımları
- Isı mı sıcaklık mı soruluyor?
- Hâl değişimi var mı; varsa hangi parçalarda?
- Karışım yalıtımlı mı; kap etkisi ihmal mi?
- Kütle birimleri c ve L ile uyumlu mu?
- Genleşme katsayısı boyca mı hacimce mi?
- Denge sıcaklığı ve uzama fiziksel olarak mantıklı mı?
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Fizik Isı, Sıcaklık ve Genleşme - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Fizik Isı, Sıcaklık ve Genleşme - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Fizik Isı, Sıcaklık ve Genleşme - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Fizik Isı, Sıcaklık ve Genleşme - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.