TYT Coğrafya Ekonomik Faaliyetler Ders Notu

Ekonomik Faaliyetler Ders Notu

İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yaptığı üretim, dağıtım ve hizmet faaliyetlerine ekonomik faaliyet denir.

Ekonomik faaliyetlerin dağılışında hem doğal hem de beşerî faktörler etkilidir.

1. Ekonomik Faaliyetleri Etkileyen Doğal Faktörler

Başlıca:

• İklim • Yer şekilleri • Toprak • Su kaynakları • Bitki örtüsü • Yer altı kaynakları

1. İklim

İklim özellikle:

• Tarım • Hayvancılık • Turizm • Ormancılık

üzerinde etkilidir.

Sıcaklık ve yağış koşulları ürün çeşidini ve verimi belirleyebilir.

1. Yer Şekilleri

Yer şekilleri:

• Tarım alanlarının genişliğini • Ulaşımı • Sanayi kuruluşlarını • Yerleşmeyi

etkiler.

Düz alanlarda tarım ve ulaşım genellikle daha kolaydır.

1. Su Kaynakları

Su;

• Tarım • Sanayi • Enerji üretimi • Hayvancılık

için önemlidir.

1. Yer Altı Kaynakları

Maden ve enerji kaynaklarının bulunduğu alanlarda:

• Madencilik • Sanayi • Enerji üretimi

gelişebilir.

Ancak ham maddenin bulunduğu yerde sanayi kurulması zorunlu değildir.

1. Ekonomik Faaliyetleri Etkileyen Beşerî Faktörler

Başlıca:

• İş gücü • Sermaye • Teknoloji • Ulaşım • Pazar • Ham madde • Enerji • Devlet politikaları

1. İş Gücü

Üretimde çalışan insan gücüdür.

Bazı faaliyetlerde:

• Çok sayıda iş gücü • Nitelikli iş gücü

önem kazanabilir.

1. Sermaye

Üretimin kurulması ve geliştirilmesi için gerekli mali kaynaktır.

Sermayenin fazla olduğu alanlarda sanayi ve hizmet sektörü daha hızlı gelişebilir.

1. Teknoloji

Teknoloji:

• Verimi artırır. • Üretimi hızlandırır. • Maliyeti azaltabilir. • Doğal koşulların sınırlandırıcı etkisini azaltabilir.

1. Ulaşım

Ham madde ve ürünlerin taşınmasını sağlar.

Ulaşım gelişmişse:

• Ticaret gelişebilir. • Sanayi kuruluşları artabilir. • Maliyetler azalabilir.

1. Pazar

Ürünlerin satıldığı tüketici alanıdır.

Nüfusu ve alım gücü yüksek alanlar önemli pazarlardır.

1. Ekonomik Faaliyetlerin Sınıflandırılması

Başlıca:

• Birincil • İkincil • Üçüncül • Dördüncül • Beşincil

1. Birincil Ekonomik Faaliyetler

Doğrudan doğal kaynaklardan yararlanılır.

Başlıca:

• Tarım • Hayvancılık • Balıkçılık • Ormancılık • Madencilik

Kısa eşleştirme:

Doğadan ham madde elde etme → birincil

1. İkincil Ekonomik Faaliyetler

Ham maddelerin işlenerek ürüne dönüştürüldüğü faaliyetlerdir.

Başlıca:

• Sanayi • İmalat • İnşaat

Kısa eşleştirme:

Ham maddeyi ürüne dönüştürme → ikincil

1. Üçüncül Ekonomik Faaliyetler

Hizmet üretimine dayalıdır.

Başlıca:

• Ticaret • Ulaşım • Turizm • Eğitim • Sağlık • Bankacılık • Konaklama

Kısa eşleştirme:

Hizmet → üçüncül

1. Dördüncül Ekonomik Faaliyetler

Bilgi ve teknoloji üretimine dayanır.

Başlıca:

• Yazılım • AR-GE • Bilgi teknolojileri • Veri işleme • Bilimsel araştırma

Kısa eşleştirme:

Bilgi + teknoloji → dördüncül

1. Beşincil Ekonomik Faaliyetler

Üst düzey yönetim ve karar verme faaliyetleridir.

Örnek:

• Üst düzey yöneticiler • Stratejik karar merkezleri • Üst düzey kamu yönetimi

Kısa eşleştirme:

Üst düzey karar verme → beşincil

1. Ekonomik Gelişmişlik ve Sektörler

Gelişmişlik arttıkça genel olarak:

• Birincil sektörde çalışan oranı azalır. • Hizmet sektörünün payı artar. • Dördüncül ve beşincil faaliyetler önem kazanır.

Tarımda çalışan oranının düşük olması tarımsal üretimin düşük olduğu anlamına gelmez.

1. Tarım

Toprağın işlenerek bitkisel ürün elde edilmesidir.

Tarımı etkileyen doğal faktörler:

• İklim • Toprak • Su • Yer şekilleri

Beşerî faktörler:

• Sulama • Gübreleme • Makineleşme • Tohum kalitesi • Pazarlama

1. Tarımda İklim

İklim:

• Ürün çeşidini • Ekim zamanını • Hasat zamanını • Verimi

etkiler.

1. Sulama

Yağışın yetersiz olduğu alanlarda tarımsal üretimi destekler.

Sulama:

• Verimi artırabilir. • Ürün çeşitliliğini artırabilir. • Nadas ihtiyacını azaltabilir.

1. Nadas

Toprağın belirli süre ekilmeden bırakılmasıdır.

Amaç:

Toprakta su biriktirmek.

Özellikle kurak ve yarı kurak alanlarda uygulanabilir.

1. Tarımda Makineleşme

Makineleşme:

• Üretim hızını artırır. • İş gücü ihtiyacını azaltabilir. • Geniş ve düz alanlarda daha kolay uygulanır.

1. İntansif Tarım

Modern tarım yöntemlerinin yoğun kullanıldığı tarımdır.

Özellikleri:

• Sulama gelişmiş • Gübreleme fazla • Makineleşme gelişmiş • Kaliteli tohum • Birim alan verimi yüksek

Kısa eşleştirme:

İntansif → yüksek verim

1. Ekstansif Tarım

Doğal koşullara bağımlılığın fazla olduğu tarımdır.

Özellikleri:

• Teknoloji kullanımı az • Sulama sınırlı • Verim düşük • Üretimde yıllara göre dalgalanma fazla

Kısa eşleştirme:

Ekstansif → doğaya bağımlılık fazla

1. Seracılık

Ürünlerin örtü altında yetiştirilmesidir.

Türkiye’de özellikle Akdeniz kıyılarında yaygındır.

Temel neden:

Kışların ılık olması.

1. Hayvancılık

Hayvanlardan:

• Et • Süt • Yün • Deri • Yumurta

elde edilmesidir.

1. Büyükbaş Hayvancılık

Çayırların geniş olduğu serin ve yağışlı alanlarda gelişebilir.

Türkiye’de:

Erzurum-Kars çevresi

önemlidir.

Kısa eşleştirme:

Çayır → büyükbaş

1. Küçükbaş Hayvancılık

Kurak ve yarı kurak alanlarda yaygındır.

Bozkırların bulunduğu alanlar elverişlidir.

Türkiye’de:

• İç Anadolu • Güneydoğu Anadolu

önemlidir.

Kısa eşleştirme:

Bozkır → küçükbaş

1. Kümes Hayvancılığı

Büyük tüketim merkezlerine yakın alanlarda gelişebilir.

Pazar ve ulaşım önemlidir.

Doğal otlaklara bağımlılığı azdır.

1. Arıcılık

Bitki çeşitliliği ve çiçeklenme süresinin fazla olduğu alanlarda gelişir.

1. Balıkçılık

Deniz, göl ve akarsulardan su ürünleri elde edilmesidir.

Balıkçılığı etkileyenler:

• Deniz özellikleri • Plankton • Teknoloji • Tüketim • Limanlar • Soğuk hava tesisleri

1. Ormancılık

Ormanlardan ekonomik ürün elde edilmesidir.

Başlıca:

• Kereste • Kâğıt ham maddesi • Reçine • Tıbbi ve aromatik ürünler

Ormancılıkta sürdürülebilirlik önemlidir.

1. Madencilik

Ekonomik değeri olan yer altı kaynaklarının çıkarılmasıdır.

Madeni çıkarmak: Birincil sektör

Madeni fabrikada işlemek: İkincil sektör

1. Enerji Kaynakları

Yenilenemeyen:

• Kömür • Petrol • Doğal gaz

Yenilenebilir:

• Güneş • Rüzgâr • Hidroelektrik • Jeotermal • Biyokütle

1. Hidroelektrik Enerji

Akarsuların akış gücünden yararlanılır.

Türkiye’nin yüksek ve engebeli olması hidroelektrik potansiyelini artırır.

1. Güneş Enerjisi

Güneşlenme süresinin fazla olduğu alanlarda potansiyel yüksektir.

Türkiye’de özellikle güney ve iç kesimlerde potansiyel yüksektir.

1. Rüzgâr Enerjisi

Rüzgârın yeterli ve sürekli olduğu alanlarda gelişir.

Kıyılar, boğazlar ve bazı yüksek alanlar elverişli olabilir.

1. Jeotermal Enerji

Yer içindeki sıcak su ve buhardan yararlanılır.

Türkiye’de özellikle:

Batı Anadolu

önemlidir.

Bunun nedeni tektonik yapı ve fay hatlarıdır.

1. Sanayi

Ham veya yarı işlenmiş maddelerin yeni ürünlere dönüştürüldüğü faaliyettir.

İkincil sektördür.

1. Sanayinin Kuruluşunu Etkileyen Faktörler

• Ham madde • Enerji • İş gücü • Sermaye • Ulaşım • Pazar • Su • Teknoloji

Sanayinin kuruluşunda tek bir faktör değil, birden fazla faktör birlikte etkilidir.

1. Ham Maddeye Yakınlık

Taşıması zor veya çabuk bozulan ham maddeleri kullanan sanayiler ham maddeye yakın kurulabilir.

Örnek:

Şeker fabrikaları → şeker pancarı üretim alanları

1. Pazara Yakınlık

Tüketiciye hızlı ulaşması gereken ürünlerde pazar faktörü önemlidir.

Büyük kentler:

• Pazar • İş gücü • Ulaşım • Sermaye

avantajı sağlar.

1. Sanayi ve Şehirleşme

Sanayinin geliştiği yerlerde:

• İş imkânları artar. • Göç alınır. • Şehirleşme hızlanır. • Hizmet sektörü gelişir.

1. Ticaret

Mal ve hizmetlerin alım-satım faaliyetidir.

Ticareti etkileyenler:

• Üretim • Ulaşım • Pazar • Nüfus • Teknoloji

1. İç Ticaret

Bir ülkenin kendi sınırları içinde yapılan ticarettir.

1. Dış Ticaret

Ülkeler arasında yapılan ticarettir.

İhracat: Dışarıya satış

İthalat: Dışarıdan alış

1. Turizm

İnsanların dinlenme, eğlenme, kültür, sağlık gibi amaçlarla yaptığı geçici seyahatlere bağlı ekonomik faaliyettir.

Üçüncül sektördür.

1. Turizmi Etkileyen Faktörler

• İklim • Doğal güzellikler • Tarihî eserler • Kültürel değerler • Ulaşım • Konaklama • Tanıtım

1. Türkiye’de Turizm Çeşitleri

• Deniz turizmi • Kültür turizmi • Kış turizmi • Termal turizm • Yayla turizmi • İnanç turizmi

1. Ekonomik Faaliyetler Arasındaki Bağlantı

Aynı ürün ekonomik sürecin farklı aşamalarında farklı sektörlere girebilir.

Örnek:

Pamuk üretimi → birincil

Tekstil üretimi → ikincil

Tekstil ürününün satışı → üçüncül

1. Ekonomik Faaliyetler ve Çevre

Ekonomik faaliyetler:

• Hava kirliliği • Su kirliliği • Toprak bozulması • Ormansızlaşma • Doğal kaynak baskısı

oluşturabilir.

1. Sürdürülebilirlik

Kaynakların gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kullanılmasıdır.

Amaç:

• Üretimi sürdürmek • Çevreyi korumak • Kaynakların devamlılığını sağlamak

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Tarım → birincil. • Hayvancılık → birincil. • Balıkçılık → birincil. • Ormancılık → birincil. • Madencilik → birincil. • Sanayi → ikincil. • İnşaat → ikincil. • Ticaret → üçüncül. • Turizm → üçüncül. • Eğitim ve sağlık → üçüncül. • AR-GE ve yazılım → dördüncül. • Üst düzey yönetim → beşincil. • Maden çıkarma → birincil. • Maden işleme → ikincil. • İntansif → yüksek verim. • Ekstansif → doğal koşullara bağımlılık. • Nadas → su biriktirme. • Çayır → büyükbaş. • Bozkır → küçükbaş. • İhracat → satış. • İthalat → alış. • Batı Anadolu → jeotermal potansiyel yüksek.

Ekonomik Faaliyetler Kısa Özeti

Birincil: Tarım + hayvancılık + balıkçılık + ormancılık + madencilik

İkincil: Sanayi + imalat + inşaat

Üçüncül: Ticaret + turizm + ulaşım + eğitim + sağlık

Dördüncül: Bilgi + teknoloji + AR-GE

Beşincil: Üst düzey yönetim

İntansif: Verim yüksek

Ekstansif: Doğaya bağımlılık fazla

Nadas: Toprakta su biriktirme

Seracılık: Ilıman kış

Çayır: Büyükbaş

Bozkır: Küçükbaş

Maden çıkarma: Birincil

Maden işleme: İkincil

Hidroelektrik: Akarsu + eğim

Jeotermal: Batı Anadolu

İhracat: Satış

İthalat: Alış

Sürdürülebilirlik: Üretim + çevre + kaynakların devamlılığı