TYT Coğrafya Ekonomik Faaliyetler Konu Anlatımı

Ekonomik Faaliyetler

İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yaptığı üretim, dağıtım ve hizmet faaliyetlerine ekonomik faaliyet denir.

Ekonomik faaliyetler doğal çevre koşulları ile teknoloji, sermaye, iş gücü ve pazar gibi beşerî faktörlerin ortak etkisiyle şekillenir.

1. Ekonomik Faaliyetleri Etkileyen Doğal Faktörler

Başlıca:

• İklim • Yer şekilleri • Toprak • Su kaynakları • Bitki örtüsü • Yer altı kaynakları

1. İklim

İklim özellikle:

• Tarım • Hayvancılık • Turizm • Ormancılık

üzerinde doğrudan etkilidir.

1. Yer Şekilleri

Yer şekilleri:

• Tarım alanlarının genişliğini • Ulaşım maliyetini • Sanayi tesislerinin kuruluşunu • Yerleşmeyi

etkiler.

Düz alanlarda:

Tarım ve ulaşım genellikle daha kolaydır.

Dağlık alanlarda:

Ulaşım ve tarımsal mekanizasyon zorlaşabilir.

1. Su Kaynakları

Su;

• Tarım • Sanayi • Enerji üretimi • Hayvancılık • Turizm

için önemlidir.

1. Yer Altı Kaynakları

Maden ve enerji kaynaklarının bulunduğu alanlarda:

• Madencilik • Sanayi • Enerji üretimi

gelişebilir.

Ancak ham maddenin bulunduğu yerde sanayi kurulması zorunlu değildir.

1. Ekonomik Faaliyetleri Etkileyen Beşerî Faktörler

Başlıca:

• İş gücü • Sermaye • Teknoloji • Ulaşım • Pazar • Ham madde • Enerji • Devlet politikaları

1. İş Gücü

Üretimde çalışan insan gücüdür.

Bazı ekonomik faaliyetler:

Nitelikli iş gücüne

bazıları ise daha fazla sayıda iş gücüne ihtiyaç duyabilir.

1. Sermaye

Bir ekonomik faaliyetin kurulması ve geliştirilmesi için gerekli mali kaynaklardır.

Sermayenin fazla olduğu ülkelerde:

• Sanayi • Teknoloji • Hizmet

sektörleri daha hızlı gelişebilir.

1. Teknoloji

Teknoloji:

• Üretim miktarını artırabilir. • Verimliliği yükseltebilir. • Doğal koşulların sınırlandırıcı etkisini azaltabilir. • Yeni ekonomik faaliyetlerin ortaya çıkmasını sağlayabilir.

1. Ulaşım

Ham maddenin fabrikaya, ürünün pazara taşınmasını sağlar.

Ulaşımın gelişmiş olması:

• Maliyetleri azaltabilir. • Ticareti geliştirebilir. • Sanayi kuruluşlarını çekebilir.

1. Pazar

Üretilen malların satılabildiği tüketici alanıdır.

Nüfusu fazla ve alım gücü yüksek bölgeler önemli pazar alanlarıdır.

1. Ekonomik Faaliyetlerin Sektörlere Ayrılması

Ekonomik faaliyetler genel olarak:

• Birincil • İkincil • Üçüncül • Dördüncül • Beşincil

faaliyetler şeklinde sınıflandırılabilir.

1. Birincil Ekonomik Faaliyetler

Doğrudan doğal kaynaklardan yararlanılarak yapılan üretim faaliyetleridir.

Başlıca:

• Tarım • Hayvancılık • Balıkçılık • Ormancılık • Madencilik

1. İkincil Ekonomik Faaliyetler

Ham maddelerin işlenerek yeni ürünlere dönüştürüldüğü faaliyetlerdir.

Başlıca:

• Sanayi • İmalat • İnşaat • Enerji üretiminin önemli bölümü

1. Üçüncül Ekonomik Faaliyetler

Hizmet üretimine dayalı faaliyetlerdir.

Başlıca:

• Ticaret • Ulaşım • Turizm • Eğitim • Sağlık • Bankacılık • Güvenlik • Konaklama

1. Dördüncül Ekonomik Faaliyetler

Bilgi ve teknoloji üretimine dayalı faaliyetlerdir.

Başlıca:

• Yazılım • AR-GE • Bilgi teknolojileri • Veri işleme • Bilimsel araştırmalar

1. Beşincil Ekonomik Faaliyetler

Üst düzey karar verme ve yönetim faaliyetlerini kapsar.

Örnek:

• Üst düzey yöneticiler • Stratejik karar merkezleri • Üst düzey kamu yönetimi • Büyük kuruluşların yönetim merkezleri

1. Ekonomik Gelişmişlik ve Sektörler

Ekonomik gelişmişlik arttıkça genel olarak:

Birincil sektörde çalışanların oranı azalır.

Üçüncül ve ileri hizmet sektörlerinde çalışanların oranı artar.

1. Tarım

Toprağın işlenerek bitkisel ürün elde edilmesidir.

Tarımı etkileyen başlıca doğal faktörler:

• İklim • Toprak • Yer şekilleri • Su

Beşerî faktörler:

• Sulama • Gübreleme • Makineleşme • Tohum kalitesi • Pazarlama • Tarım politikaları

1. Tarımda İklimin Etkisi

Sıcaklık ve yağış:

• Ürün çeşidini • Ekim-dikim zamanını • Hasat dönemini • Verimi

etkiler.

1. Sulama

Yağışın yetersiz veya düzensiz olduğu alanlarda tarımsal üretimin devamını sağlar.

Sulama:

• Verimi artırabilir. • Ürün çeşitliliğini artırabilir. • Nadas ihtiyacını azaltabilir.

1. Nadas

Yağışın yetersiz olduğu alanlarda toprağın bir süre ekilmeden bırakılmasıdır.

Amaç:

Toprakta su biriktirmek.

1. Tarımda Makineleşme

Makineleşme:

• Üretim hızını artırabilir. • İş gücü ihtiyacını azaltabilir. • Geniş ve düz alanlarda daha kolay uygulanır.

Dağlık ve parçalı arazilerde kullanımı sınırlanabilir.

1. İntansif Tarım

Modern yöntemlerin yoğun kullanıldığı tarım şeklidir.

Özellikleri:

• Sulama gelişmiş • Gübre kullanımı fazla • Makineleşme gelişmiş • Kaliteli tohum kullanılır • Birim alandan alınan verim yüksektir

1. Ekstansif Tarım

Doğal koşullara bağımlılığın daha fazla olduğu geleneksel tarım şeklidir.

Özellikleri:

• Teknoloji kullanımı daha az • Sulama sınırlı • Verim daha düşük • Üretimde yıllara göre dalgalanma fazla olabilir

1. Seracılık

Tarım ürünlerinin örtü altında kontrollü koşullarda yetiştirilmesidir.

Türkiye’de özellikle:

Akdeniz kıyılarında

yaygındır.

Neden:

Kış sıcaklıklarının yüksek olması.

1. Hayvancılık

Hayvanlardan:

• Et • Süt • Yün • Yumurta • Deri

gibi ürünlerin elde edildiği ekonomik faaliyettir.

1. Hayvancılığı Etkileyen Faktörler

• İklim • Bitki örtüsü • Yer şekilleri • Yem üretimi • Pazar • Veterinerlik hizmetleri • Teknoloji

1. Büyükbaş Hayvancılık

Geniş çayırların bulunduğu serin ve yağışlı alanlarda gelişebilir.

Türkiye’de:

Erzurum-Kars çevresi

önemli alanlardan biridir.

1. Küçükbaş Hayvancılık

Kurak ve yarı kurak alanlarda yaygın olabilir.

Bozkırların bulunduğu alanlar elverişlidir.

Türkiye’de:

İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu

önemlidir.

1. Kümes Hayvancılığı

Büyük tüketim merkezlerine yakın alanlarda gelişebilir.

Çünkü:

• Pazar önemlidir. • Taşıma ve dağıtım önemlidir. • Doğal otlaklara bağımlılığı azdır.

1. Arıcılık

Bitki çeşitliliği ve çiçeklenme süresinin fazla olduğu alanlarda gelişebilir.

Türkiye’de farklı iklim tiplerinin görülmesi arıcılık için çeşitlilik sağlar.

1. Balıkçılık

Deniz, göl ve akarsulardan ekonomik amaçla su ürünleri elde edilmesidir.

Balıkçılığı etkileyenler:

• Denizlerin özellikleri • Plankton miktarı • Kıyı yapısı • Teknoloji • Tüketim • Liman ve soğuk hava tesisleri

1. Ormancılık

Ormanlardan:

• Kereste • Kâğıt ham maddesi • Reçine • Tıbbi ve aromatik ürünler

elde edilebilir.

Türkiye’de ormanların önemli bölümü kıyı dağlık alanlarda yoğunlaşır.

1. Madencilik

Yer altındaki ekonomik değere sahip doğal kaynakların çıkarılmasıdır.

Madencilik:

Birincil ekonomik faaliyettir.

Madenin fabrikada işlenmesi ise:

İkincil ekonomik faaliyettir.

1. Enerji Kaynakları

Başlıca:

Yenilenemeyen:

• Kömür • Petrol • Doğal gaz

Yenilenebilir:

• Güneş • Rüzgâr • Hidroelektrik • Jeotermal • Biyokütle

1. Hidroelektrik Enerji

Akarsuların akış gücünden yararlanılarak üretilir.

Türkiye’nin:

• Yüksek • Engebeli

olması hidroelektrik potansiyelini artırır.

1. Güneş Enerjisi

Güneşlenme süresinin uzun olduğu alanlarda potansiyeli yüksektir.

Türkiye’de özellikle:

Güney ve iç kesimlerde

güneş enerjisi potansiyeli yüksektir.

1. Rüzgâr Enerjisi

Rüzgârın sürekli ve yeterli hızda estiği alanlarda gelişir.

Kıyılar, boğazlar ve bazı yüksek alanlarda potansiyel yüksek olabilir.

1. Jeotermal Enerji

Yer içindeki sıcak sulardan ve buhardan yararlanılır.

Türkiye’nin tektonik yapısı nedeniyle jeotermal kaynak potansiyeli yüksektir.

Özellikle:

Batı Anadolu

önemlidir.

1. Sanayi

Ham veya yarı işlenmiş maddelerin işlenerek yeni ürünlere dönüştürülmesidir.

İkincil ekonomik faaliyetlerin temelidir.

1. Sanayinin Kuruluşunu Etkileyen Faktörler

• Ham madde • Enerji • İş gücü • Sermaye • Ulaşım • Pazar • Su • Teknoloji

1. Ham Maddeye Yakınlık

Taşıması zor veya çabuk bozulan ham maddeleri kullanan sanayi tesisleri ham maddeye yakın kurulabilir.

1. Pazara Yakınlık

Ürünün tüketiciye hızlı ulaştırılması gereken sanayiler pazar alanlarına yakın kurulabilir.

Büyük kentler:

• Geniş pazar • İş gücü • Ulaşım • Sermaye

avantajı sağlayabilir.

1. Sanayi ve Şehirleşme

Sanayinin geliştiği alanlarda:

• İş olanakları artar. • Göç alınır. • Şehirleşme hızlanabilir. • Hizmet sektörü gelişebilir.

1. Ticaret

Mal ve hizmetlerin:

• Alım • Satım • Değişim

faaliyetleridir.

Ticaretin gelişmesini:

• Üretim • Ulaşım • Pazar • Nüfus • Teknoloji

etkiler.

1. İç Ticaret

Bir ülkenin kendi sınırları içinde yapılan ticarettir.

1. Dış Ticaret

Ülkeler arasında yapılan ticarettir.

İhracat: Mal veya hizmet satışı

İthalat: Mal veya hizmet alımı

1. Turizm

İnsanların dinlenme, eğlenme, kültür, sağlık veya benzeri amaçlarla geçici olarak yer değiştirmesine bağlı ekonomik faaliyettir.

Turizm:

Üçüncül ekonomik faaliyetler içinde değerlendirilir.

1. Turizmi Etkileyen Faktörler

• İklim • Doğal güzellikler • Tarihî eserler • Kültürel değerler • Ulaşım • Konaklama • Tanıtım

1. Türkiye’de Turizm Çeşitliliği

Türkiye’de:

• Deniz turizmi • Kültür turizmi • Kış turizmi • Termal turizm • Yayla turizmi • İnanç turizmi

gibi farklı turizm türleri görülür.

1. Ekonomik Faaliyetler Arasındaki Bağlantı

Sektörler birbirinden bağımsız değildir.

1. Ekonomik Faaliyet ve Gelişmişlik

Gelişmiş ülkelerde genellikle:

• Tarımda çalışan oranı düşüktür. • Tarımsal verim yüksek olabilir. • Hizmet ve teknoloji sektörlerinin payı yüksektir.

1. Ekonomik Faaliyet ve Çevre

Ekonomik faaliyetler çevre üzerinde baskı oluşturabilir.

Örnek:

• Ormansızlaşma • Su kirliliği • Hava kirliliği • Toprak erozyonu • Maden sahalarının bozulması

Bu nedenle sürdürülebilir üretim önemlidir.

1. Sürdürülebilir Ekonomik Faaliyet

Kaynakların gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kullanılmasıdır.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Tarım → birincil. • Hayvancılık → birincil. • Balıkçılık → birincil. • Ormancılık → birincil. • Madencilik → birincil. • Sanayi → ikincil. • İnşaat → ikincil. • Ticaret → üçüncül. • Turizm → üçüncül. • Eğitim ve sağlık → üçüncül. • AR-GE ve yazılım → dördüncül. • Üst düzey yönetim → beşincil. • Madeni çıkarmak → birincil. • Madeni fabrikada işlemek → ikincil. • İntansif tarım → birim alan verimi yüksek. • Ekstansif tarım → doğal koşullara bağımlılık yüksek. • Nadas → toprakta su biriktirme. • Seracılık → ılıman kış koşulları. • Çayır → büyükbaş. • Bozkır → küçükbaş. • İhracat → dışarıya satış. • İthalat → dışarıdan alış. • Gelişmişlik arttıkça tarımda çalışan oranı genellikle azalır. • Tarımda çalışan oranının düşük olması tarımsal üretimin düşük olduğunu göstermez.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

Konu Özeti

Ekonomik faaliyet: Üretim + dağıtım + hizmet

Doğal faktör: İklim + yer şekilleri + su + toprak + maden

Beşerî faktör: İş gücü + sermaye + teknoloji + ulaşım + pazar

Birincil: Tarım + hayvancılık + balıkçılık + ormancılık + madencilik

İkincil: Sanayi + imalat + inşaat

Üçüncül: Ticaret + turizm + ulaşım + eğitim + sağlık

Dördüncül: Bilgi + teknoloji + AR-GE

Beşincil: Üst düzey yönetim

İntansif: Verim yüksek

Ekstansif: Doğaya bağımlılık fazla

Nadas: Toprakta su biriktirme

Seracılık: Örtü altı tarım

Çayır: Büyükbaş

Bozkır: Küçükbaş

Maden çıkarma: Birincil

Maden işleme: İkincil

Hidroelektrik: Akarsu + eğim

Jeotermal: Tektonik alan

İhracat: Satış

İthalat: Alış

Gelişmiş ülke: Hizmet ve ileri teknoloji payı yüksek