TYT Coğrafya Göç ve Yerleşme Ders Notu

Göç ve Yerleşme Ders Notu

İnsanların yaşadıkları yeri geçici veya sürekli olarak değiştirmesine göç denir.

Yerleşme ise insanların yaşamlarını sürdürmek amacıyla oluşturdukları yaşam alanlarıdır.

1. Göç

Göçler;

• Ekonomik • Sosyal • Siyasi • Doğal

nedenlerle gerçekleşebilir.

1. Ekonomik Göç Nedenleri

Başlıca:

• İşsizlik • İş olanaklarının azlığı • Gelir farklılıkları • Sanayinin gelişmiş olması • Tarımda makineleşme • Toprak yetersizliği

İş imkânlarının fazla olduğu yerler genellikle göç alır.

1. Tarımda Makineleşme

Tarımda makine kullanımının artması kırsal alandaki iş gücü ihtiyacını azaltabilir.

Sonuç:

Kırdan kente göç artabilir.

1. Sosyal Göç Nedenleri

• Eğitim • Sağlık • Daha iyi yaşam koşulları • Aile birleşmesi • Kültürel imkânlar

1. Siyasi Göç Nedenleri

• Savaş • İç karışıklık • Güvenlik sorunları • Siyasi baskılar

Bu tür göçler çoğu zaman zorunlu olabilir.

1. Doğal Göç Nedenleri

• Deprem • Sel • Kuraklık • Heyelan • Volkanik faaliyet • Çölleşme

1. İç Göç

Ülke sınırları içinde gerçekleşen göçtür.

Örnek:

Erzurum → İstanbul

İç göç

Başlıca:

• Kırdan kente • Kentten kente • Kırdan kıra • Kentten kıra

1. Kırdan Kente Göç

Kırsal alanlarda:

• İş imkânlarının azlığı • Tarımda makineleşme • Toprakların parçalanması • Eğitim ve sağlık hizmetlerinin sınırlı olması

etkilidir.

Kentlerde ise:

• Sanayi • Ticaret • Hizmet • Eğitim • Sağlık

olanakları göçü çekebilir.

1. Mevsimlik Göç

Yılın belirli dönemlerinde yapılan geçici göçtür.

Nedenleri:

• Tarım • Turizm • Hayvancılık • İnşaat

Örnek:

Hasat döneminde başka bölgeye giden tarım işçileri

1. Sürekli Göç

İnsanların temel yaşam merkezini kalıcı olarak değiştirmesidir.

1. Dış Göç

Ülke sınırlarının aşılmasıyla gerçekleşen göçtür.

Örnek:

Türkiye → Almanya

Dış göç

1. İşçi Göçleri

İş bulmak veya daha yüksek gelir elde etmek amacıyla başka ülkelere yapılan göçlerdir.

Türkiye’den özellikle 1960’lardan itibaren Batı Avrupa’ya işçi göçleri gerçekleşmiştir.

1. Beyin Göçü

Eğitimli ve nitelikli kişilerin daha iyi:

• İş • Gelir • Kariyer • Bilimsel çalışma

imkânları için başka ülkelere göç etmesidir.

Göç veren ülke: Nitelikli iş gücü kaybedebilir.

Göç alan ülke: Nitelikli iş gücü kazanır.

1. Gönüllü Göç

İnsanların kendi tercihleriyle gerçekleştirdiği göçtür.

Örnek:

• İş • Eğitim • Daha iyi yaşam koşulları

1. Zorunlu Göç

İnsanların kendi istekleri dışında yaşadıkları yeri terk etmek zorunda kalmasıdır.

Nedenleri:

• Savaş • Doğal afet • Güvenlik sorunları • Büyük altyapı projeleri

1. Göç Veren Yerlerde Görülebilecek Sonuçlar

• Nüfus azalabilir. • Genç nüfus azalabilir. • Yaşlı nüfus oranı artabilir. • İşsizlik baskısı azalabilir. • İş gücü kaybı yaşanabilir. • Tarımsal üretim etkilenebilir.

1. Göç Alan Yerlerde Görülebilecek Sonuçlar

• Nüfus artar. • İş gücü artar. • Konut ihtiyacı büyür. • Trafik artabilir. • Altyapı sorunları oluşabilir. • Eğitim ve sağlık hizmetlerine talep artar. • Plansız kentleşme görülebilir.

1. Göçün Olumlu Sonuçları

Koşullara göre:

• İş gücü ihtiyacı karşılanabilir. • Kültürel etkileşim artabilir. • Göç veren yerde işsizlik azalabilir. • Göçmenlerin gönderdiği gelirler ekonomik katkı sağlayabilir.

1. Göçün Olumsuz Sonuçları

• Plansız kentleşme • İşsizlik • Konut sorunu • Trafik • Altyapı yetersizliği • Çevre sorunları • Beyin göçüne bağlı nitelikli iş gücü kaybı

1. Yerleşme

İnsanların barınma, çalışma ve yaşam ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla oluşturduğu yaşam alanlarıdır.

Yerleşmeyi:

• Doğal • Beşerî

faktörler etkiler.

1. Yerleşmeyi Etkileyen Doğal Faktörler

• İklim • Yer şekilleri • Su kaynakları • Toprak • Yükselti • Jeolojik yapı

1. İklim ve Yerleşme

Aşırı:

• Soğuk • Sıcak • Kurak • Nemli

alanlarda yerleşme daha sınırlı olabilir.

Ilıman iklim koşulları yerleşme açısından genellikle daha elverişlidir.

1. Yer Şekilleri ve Yerleşme

Düz alanlarda:

• Konut yapmak • Ulaşım kurmak • Tarım yapmak

daha kolaydır.

Dağlık ve engebeli alanlarda yerleşmeler daha seyrek olabilir.

1. Su Kaynakları ve Yerleşme

Su;

• İçme • Tarım • Hayvancılık • Sanayi

için gereklidir.

Bu nedenle birçok yerleşme su kaynaklarının çevresinde kurulmuştur.

1. Yerleşmeyi Etkileyen Beşerî Faktörler

• Tarım • Sanayi • Ticaret • Ulaşım • Turizm • Madencilik • Tarihî ve siyasi faktörler

1. Ulaşım ve Yerleşme

Yerleşmeler:

• Yol kavşakları • Limanlar • Geçitler

çevresinde gelişebilir.

1. Sanayi ve Yerleşme

Sanayi:

• İş olanaklarını artırır. • Göç çeker. • Kentlerin büyümesini hızlandırabilir.

1. Sürekli Yerleşmeler

İnsanların yıl boyunca yaşadığı yerleşmelerdir.

Başlıca:

• Köy • Kasaba • Şehir

1. Geçici Yerleşmeler

Yılın yalnız belirli dönemlerinde kullanılan yerleşmelerdir.

Başlıca:

• Yayla • Oba • Kom • Ağıl

1. Kırsal Yerleşmeler

Ekonomik faaliyetler genellikle:

• Tarım • Hayvancılık • Ormancılık

üzerine kuruludur.

1. Kentsel Yerleşmeler

Başlıca faaliyetler:

• Sanayi • Ticaret • Hizmet

sektörleridir.

Nüfus ve yapılaşma kırsal alanlara göre daha yoğundur.

1. Toplu Yerleşme

Evlerin birbirine yakın olduğu yerleşme biçimidir.

Genellikle:

• Su kaynaklarının sınırlı olduğu • Düz arazilerin yaygın olduğu

yerlerde görülebilir.

1. Dağınık Yerleşme

Evlerin birbirinden uzak olduğu yerleşme biçimidir.

Genellikle:

• Suyun bol • Arazinin engebeli • Tarım alanlarının parçalı

olduğu yerlerde görülür.

Türkiye’de Karadeniz kıyılarında yaygındır.

1. Köy Altı Yerleşmeleri

Köyden küçük kırsal yerleşmelerdir.

Başlıca:

• Mezra • Kom • Oba • Yayla • Ağıl • Çiftlik • Divan

1. Mezra

Birkaç evden oluşabilen küçük kırsal yerleşmedir.

Tarım ve hayvancılık faaliyetleri görülür.

1. Kom

Hayvancılıkla ilişkili küçük yerleşmedir.

Özellikle Doğu Anadolu’da görülür.

1. Oba

Göçebe veya yarı göçebe hayvancılıkla ilişkili mevsimlik yerleşmedir.

1. Yayla

Yaz aylarında kullanılan yüksek alanlardaki geçici yerleşmedir.

Başlıca amaç:

• Hayvancılık • Tarım • Serinleme

1. Ağıl

Küçükbaş hayvanların barındırılmasıyla ilişkili geçici kırsal yerleşmedir.

1. Çiftlik

Geniş tarım alanlarında tarımsal üretim amacıyla oluşturulan yerleşmedir.

1. Divan

Birbirine yakın birkaç küçük yerleşmenin oluşturduğu yerleşme biçimidir.

Özellikle Batı Karadeniz’de görülebilir.

1. Şehir Fonksiyonları

Şehirler öne çıkan faaliyetlerine göre farklı fonksiyonlara sahip olabilir.

Başlıca:

• Sanayi • Ticaret • Turizm • Liman • Madencilik • Eğitim • Yönetim • Tarım

1. Sanayi Şehirleri

Sanayinin temel ekonomik faaliyetlerden biri olduğu kentlerdir.

Sanayi:

• Göç çeker. • İş imkânı oluşturur. • Şehrin büyümesini hızlandırabilir.

1. Turizm Şehirleri

Turizmin önemli gelir ve istihdam kaynağı olduğu şehirlerdir.

Turizm sezonunda nüfus geçici olarak artabilir.

1. Liman Şehirleri

Deniz ulaşımı ve ticaretin geliştiği şehirlerdir.

Limanlar:

• Ticaret • Ulaşım • Sanayi

faaliyetlerini destekleyebilir.

1. Göç ve Kentleşme

Kırdan kente göç arttıkça:

• Kent nüfusu artar. • Konut ihtiyacı büyür. • Ulaşım ihtiyacı artar. • Altyapı üzerindeki baskı büyüyebilir.

Kent nüfusunun artması her zaman planlı kentleşme anlamına gelmez.

1. Türkiye’de Göçün Genel Yönü

Türkiye’de uzun yıllar boyunca göçlerin önemli bölümü:

• Kırdan kente • Ekonomik imkânları sınırlı alanlardan gelişmiş merkezlere

doğru gerçekleşmiştir.

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• İç göç → ülke sınırı aşılmaz. • Dış göç → ülke sınırı aşılır. • Mevsimlik göç → geçici. • Sürekli göç → kalıcı yaşam yeri değişikliği. • Beyin göçü → eğitimli ve nitelikli nüfus. • Gönüllü göç → kişinin tercihi. • Zorunlu göç → mecburiyet. • Tarımda makineleşme → kırdan kente göçü artırabilir. • Göç alan yerde nüfus ve altyapı ihtiyacı artar. • Kır → tarım ve hayvancılık. • Kent → sanayi, ticaret ve hizmet. • Toplu yerleşme → evler yakın. • Dağınık yerleşme → evler uzak. • Karadeniz → dağınık yerleşme yaygın. • Yayla → yazlık yüksek alan. • Kom → hayvancılık. • Oba → mevsimlik hayvancılık. • Ağıl → küçükbaş hayvancılık. • Divan → birkaç küçük yerleşmenin birleşimi.

Göç ve Yerleşme Kısa Özeti

Göç: Yer değiştirme

İç göç: Ülke içinde

Dış göç: Ülkeler arasında

Mevsimlik göç: Geçici

Sürekli göç: Kalıcı

Beyin göçü: Nitelikli nüfus

Zorunlu göç: Savaş + afet + güvenlik

Göç alan yer: Nüfus + konut + altyapı ihtiyacı artar

Göç veren yer: Nüfus ve genç iş gücü azalabilir

Yerleşme: Yaşam alanı

Kır: Tarım + hayvancılık

Kent: Sanayi + ticaret + hizmet

Toplu: Evler yakın

Dağınık: Evler uzak

Karadeniz: Dağınık yerleşme

Yayla: Yazlık yüksek alan

Kom: Hayvancılık

Oba: Mevsimlik hayvancılık

Ağıl: Küçükbaş

Divan: Küçük yerleşmeler topluluğu