TYT Coğrafya Harita Bilgisi Çalışma Notu

Harita Bilgisi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, Harita Bilgisi konusundaki temel kavramları sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Harita

Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün:

• Kuş bakışı görünümünün • Belirli bir ölçekle küçültülerek • Düzlem üzerine aktarılmasıdır.

1. Kroki

Bir yerin kuş bakışı yaklaşık çizimidir.

Ölçek zorunlu değildir.

1. Haritanın Temel Unsurları

• Başlık • Ölçek • Lejant • Yön • Koordinatlar

Lejant: Renk ve sembollerin anlamını gösterir.

1. Ölçek

Haritadaki uzunluğun gerçek uzunluğa oranıdır.

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk

1. Kesir Ölçek

Örnek:

1 / 100.000

Haritada:

1 cm

Gerçekte:

100.000 cm = 1 km

1. Çizgi Ölçek

Gerçek uzaklıkların bir doğru üzerinde gösterilmesidir.

Avantaj:

Harita büyütülüp küçültülürse çizgi ölçek de aynı oranda değişir.

1. Büyük Ölçek

Paydası küçüktür.

Örnek: 1 / 25.000

Özellikleri:

• Dar alan • Fazla ayrıntı • Az küçültme • Az hata • Gerçeğe daha yakın

1. Küçük Ölçek

Paydası büyüktür.

Örnek: 1 / 5.000.000

Özellikleri:

• Geniş alan • Az ayrıntı • Fazla küçültme • Fazla genelleştirme

1. Büyük – Küçük Ölçek Karşılaştırması

Büyük ölçek:

• Payda küçük • Alan dar • Ayrıntı fazla • Küçültme az

Küçük ölçek:

• Payda büyük • Alan geniş • Ayrıntı az • Küçültme fazla

1. Birim Dönüşümü

1 km = 1.000 m

1 m = 100 cm

1 km = 100.000 cm

1. Gerçek Uzunluk

Formül:

Gerçek Uzunluk = Harita Uzunluğu × Ölçek Paydası

1. Harita Uzunluğu

Formül:

Harita Uzunluğu = Gerçek Uzunluk / Ölçek Paydası

1. Ölçek Bulma

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk

1. Alan Hesabı

Alan hesaplamasında:

Ölçek paydasının karesi

kullanılır.

1. Harita Büyütülürse

2 kat büyütme:

• Uzunluk → 2 kat • Alan → 4 kat

3 kat büyütme:

• Uzunluk → 3 kat • Alan → 9 kat

1. Projeksiyon

Dünya küreseldir.

Harita düzlemdir.

Bu nedenle düzleme aktarım sırasında bozulma oluşur.

Bozulabilen özellikler:

• Alan • Şekil • Açı • Uzaklık

1. Silindirik Projeksiyon

Ekvator çevresinde hata azdır.

Kutuplara doğru bozulma artar.

1. Konik Projeksiyon

Orta enlemlerde hata daha azdır.

1. Düzlem Projeksiyon

Kutup çevresinde hata daha azdır.

1. Harita Türleri

Genel haritalar:

• Fiziki • Siyasi • Topografya

Tematik haritalar:

• Nüfus • Yağış • Sıcaklık • Tarım • Sanayi • Maden

1. Fiziki Harita

Yer şekillerini, yükselti ve derinlikleri gösterir.

Genellikle:

Yeşil → alçak alan

Sarı → orta yükselti

Kahverengi → yüksek alan

Mavi → su alanları

1. Siyasi Harita

• Ülke sınırları • İl sınırları • Başkentler • Yerleşmeler

gibi yönetimsel bilgileri gösterir.

1. İzohips

Deniz seviyesine göre aynı yükseltideki noktaları birleştiren eğrilerdir.

Diğer adı:

Eş yükselti eğrisi

1. İzohips Özellikleri

• Aynı çizgi üzerindeki yükselti aynıdır. • Genellikle birbirlerini kesmezler. • Kapalı eğrilerdir. • Deniz seviyesi 0 metredir. • Aynı haritada izohips aralığı sabittir.

1. İzohips ve Eğim

İzohipsler sık:

Eğim fazla

İzohipsler seyrek:

Eğim az

1. Tepe

Yükselti merkeze doğru artıyorsa:

Tepe

vardır.

1. Çukur

Yükselti merkeze doğru azalıyorsa:

Çukur

vardır.

1. Vadi

Akarsuyun geçtiği çukur alanlardır.

İzohipslerde V şekli oluşur.

V’nin sivri ucu:

Yüksek kesime / kaynağa bakar.

1. Sırt

İki vadi arasında kalan yüksek alandır.

Vadi görünümünün tersine benzer.

1. Boyun

İki tepe arasında kalan alçak geçiş alanıdır.

1. Falez

Kıyının çok dik olduğu alanlardır.

İzohipsler kıyıda çok sık geçer.

1. İzohipsten Bulunabilecekler

• Yükselti • Eğim • Tepe • Vadi • Sırt • Boyun • Falez • Akarsu akış yönü

1. İzohipsten Doğrudan Bulunamayacaklar

• Nüfus • Yağış • Sanayi • Tarım ürünü • Bitki türü

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Harita → kuş bakışı + ölçek + düzlem. • Kroki → ölçek zorunlu değil. • Büyük ölçek → payda küçük. • Küçük ölçek → payda büyük. • Büyük ölçek → ayrıntı fazla. • Küçük ölçek → alan geniş. • 1 km → 100.000 cm. • Gerçek uzunluk → harita uzunluğu × payda. • Alan → ölçeğin karesi. • Silindirik → Ekvator. • Konik → orta kuşak. • Düzlem → kutuplar. • Fiziki haritadaki renk → yükselti. • İzohips → aynı yükselti. • Sık izohips → eğim fazla. • Seyrek izohips → eğim az. • Vadi → V’nin ucu yüksek yere. • Kıyıda sık izohips → falez.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Harita → ölçekli

Kroki → yaklaşık

Büyük ölçek → küçük payda

Büyük ölçek → fazla ayrıntı

Küçük ölçek → geniş alan

1 km → 100.000 cm

Gerçek uzunluk → HU × payda

Harita uzunluğu → GU / payda

Alan → ölçeğin karesi

Silindirik → Ekvator

Konik → orta kuşak

Düzlem → kutup

Fiziki → yükselti

Tematik → tek konu

İzohips → aynı yükselti

Sık izohips → dik

Seyrek izohips → az eğimli

Vadi → V ucu yüksek yere

Falez → kıyıda sık izohips