TYT Coğrafya Nem, Yağış ve İklimler Çalışma Notu

Nem, Yağış ve İklimler – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; nem, yoğuşma, yağış ve iklim tipleri konusundaki temel bilgileri sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Nem

Atmosferdeki su buharına nem denir.

Başlıca kaynaklar:

• Denizler • Okyanuslar • Göller • Akarsular • Toprak • Bitkiler

1. Mutlak Nem

1 m³ havadaki gerçek su buharı miktarıdır.

Birim: g/m³

1. Maksimum Nem

Havanın belirli bir sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla su buharıdır.

Sıcaklık artarsa: Maksimum nem artar.

Sıcaklık azalırsa: Maksimum nem azalır.

1. Bağıl Nem

Havanın doyma oranıdır.

Formül:

Bağıl Nem = Mutlak Nem / Maksimum Nem × 100

1. Sıcaklık – Bağıl Nem İlişkisi

Mutlak nem sabitse:

Sıcaklık artar → maksimum nem artar → bağıl nem azalır.

Sıcaklık azalır → maksimum nem azalır → bağıl nem artar.

1. Doyma

Bağıl nem %100 olduğunda hava doymuştur.

Uygun koşullarda yoğuşma başlayabilir.

1. Yoğuşma

Su buharının sıvı veya katı hâle geçmesidir.

Sonucunda:

• Bulut • Sis • Çiy • Kırağı • Kırç

oluşabilir.

1. Çiy

Su buharının yüzeylerde sıvı su damlacıklarına dönüşmesidir.

1. Kırağı

Su buharının doğrudan buz kristallerine dönüşmesidir.

1. Kırç

Soğuk ve sisli havalarda küçük su damlacıklarının yüzeylerde donmasıyla oluşur.

1. Sis

Yeryüzüne yakın hava tabakasındaki yoğuşmadır.

1. Yağış

Atmosferde yoğuşan suyun yeryüzüne düşmesidir.

Başlıca:

• Yağmur • Kar • Dolu

1. Yağmur

Su damlacıklarının birleşip büyüyerek sıvı hâlde düşmesidir.

1. Kar

Buz kristallerinin birleşerek yeryüzüne düşmesidir.

1. Dolu

Güçlü yükselici hava hareketlerinin bulunduğu bulutlarda su damlacıklarının donup büyümesiyle oluşur.

1. Yağışın Oluşumu

Genel süreç:

Hava yükselir → genleşir → soğur → bağıl nem artar → yoğuşma → yağış

1. Yamaç Yağışı

Nemli hava dağa çarpar.

Yükselir → soğur → yağış bırakır.

Diğer adı: Orografik yağış

1. Rüzgâr Üstü – Rüzgâr Altı

Rüzgâr üstü: Hava yükselir → yağış artabilir.

Rüzgâr altı: Hava alçalır → ısınır → daha kurak olabilir.

1. Konveksiyonel Yağış

Yeryüzü ısınır.

Hava yükselir → soğur → yağış oluşur.

Diğer adı: Yükselim yağışı

1. Kırkikindi

İç Anadolu’da özellikle ilkbahar ve yaz başlarında görülen konveksiyonel yağışlardır.

1. Cephe Yağışı

Sıcak ve soğuk hava kütleleri karşılaşır.

Sıcak hava yükselir → soğur → yağış oluşabilir.

Diğer adı: Frontal yağış

1. Yağışı Etkileyen Faktörler

• Nem kaynağına uzaklık • Yer şekilleri • Yükselti • Rüzgârlar • Basınç • Okyanus akıntıları • Sıcaklık

1. Basınç – Yağış

Alçak basınç: Yükselici hava → yağış ihtimali fazla

Yüksek basınç: Alçalıcı hava → yağış ihtimali düşük

1. İklim

Geniş bir bölgede uzun yıllar boyunca görülen hava koşullarının ortalama özellikleridir.

1. Hava Durumu

Dar bir alanda kısa süre içinde görülen atmosfer koşullarıdır.

Örnek:

“Bugün yağmur yağacak.” → Hava durumu

“Akdeniz’de yazlar sıcak ve kuraktır.” → İklim

1. Klimatoloji – Meteoroloji

Klimatoloji: İklimi inceler.

Meteoroloji: Hava olaylarını ve hava durumunu inceler.

1. İklim Elemanları

• Sıcaklık • Basınç • Rüzgâr • Nem • Yağış

1. Ekvatoral İklim

• Yıl boyunca sıcak. • Her mevsim yağışlı. • Yıllık sıcaklık farkı az. • Konveksiyonel yağış yaygın.

Bitki örtüsü: Yağmur ormanları

1. Savan İklimi

• Yıl boyunca sıcak. • Yaz yağışlı. • Kış kurak.

Bitki örtüsü: Uzun boylu otlar ve seyrek ağaçlar

1. Muson İklimi

• Yazlar çok yağışlı. • Kışlar daha kurak. • Güney ve Güneydoğu Asya’da yaygın.

Bitki örtüsü: Muson ormanları

1. Çöl İklimi

• Yağış çok az. • Nem düşük. • Günlük sıcaklık farkı fazla.

Bitki örtüsü: Kurakçıl bitkiler

1. Akdeniz İklimi

• Yaz sıcak ve kurak. • Kış ılık ve yağışlı.

Bitki örtüsü: Maki

1. Okyanusal İklim

• Her mevsim yağışlı. • Yaz serin. • Kış ılıman. • Yıllık sıcaklık farkı az.

Bitki örtüsü: Geniş yapraklı ve karma ormanlar

1. Step İklimi

• Yarı kurak. • Yağış az. • Karasal özellik güçlü.

Bitki örtüsü: Bozkır

1. Sert Karasal İklim

• Kış uzun ve çok soğuk. • Yaz kısa ve nispeten sıcak. • Yıllık sıcaklık farkı fazla.

Bitki örtüsü: Tayga

1. Tundra İklimi

• Kış çok uzun. • Yaz çok kısa ve serin. • Toprak uzun süre donmuş kalabilir.

Bitki örtüsü:

• Yosun • Liken • Kısa otlar

1. Kutup İklimi

• Yıl boyunca çok soğuk. • Yağış çok az. • Kalıcı buzullar yaygın.

Bitki örtüsü: Yok denecek kadar az

1. İklim – Bitki Örtüsü Eşleştirmesi

Ekvatoral → Yağmur ormanı

Savan → Uzun ot

Muson → Muson ormanı

Çöl → Kurakçıl bitki

Akdeniz → Maki

Okyanusal → Orman

Step → Bozkır

Sert karasal → Tayga

Tundra → Yosun + liken

Kutup → Bitki örtüsü yok denecek kadar az

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Mutlak nem → gerçek nem. • Maksimum nem → taşınabilecek en fazla nem. • Bağıl nem → doyma oranı. • Sıcaklık artar → maksimum nem artar. • Mutlak nem sabitse sıcaklık artar → bağıl nem azalır. • %100 bağıl nem → doyma. • Sis → yere yakın bulut. • Çiy → sıvı. • Kırağı → buz. • Yamaç → dağa çarpan hava. • Konveksiyonel → ısınarak yükselen hava. • Cephe → sıcak + soğuk hava. • Kırkikindi → konveksiyonel. • İklim → uzun yıllar. • Hava durumu → kısa süre. • Klimatoloji → iklim. • Meteoroloji → hava durumu. • Ekvatoral → her mevsim yağış. • Savan → yaz yağışlı. • Muson → yaz yağışlı. • Akdeniz → yaz kurak. • Okyanusal → her mevsim yağış. • Step → bozkır. • Sert karasal → tayga. • Tundra → yosun + liken.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Mutlak nem → gerçek nem

Maksimum nem → kapasite

Bağıl nem → yüzde

%100 → doyma

Sıcaklık ↑ → maksimum nem ↑

Mutlak sabitse sıcaklık ↑ → bağıl nem ↓

Çiy → sıvı

Kırağı → buz

Sis → yere yakın bulut

Yamaç → dağa çarpan hava

Konveksiyonel → ısınan hava

Cephe → sıcak + soğuk

Kırkikindi → konveksiyonel

İklim → uzun süre

Hava durumu → kısa süre

Ekvatoral → yağmur ormanı

Savan → uzun ot

Muson → yaz yağışlı

Çöl → kurak

Akdeniz → maki

Okyanusal → orman

Step → bozkır

Sert karasal → tayga

Tundra → yosun + liken

Kutup → kalıcı buz