TYT Coğrafya Nüfus Çalışma Notu

Nüfus – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; nüfusun dağılışı, yoğunluğu, artışı, yaş yapısı, nüfus piramitleri ve nüfus politikalarını sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Nüfus

Belirli bir zamanda, belirli bir alanda yaşayan insan sayısıdır.

1. Nüfus Sayımı

Bir ülkedeki nüfusun sayı ve özelliklerini belirlemek amacıyla yapılır.

Nüfus sayımlarından:

• Toplam nüfus • Yaş yapısı • Cinsiyet yapısı • Eğitim durumu • Çalışan nüfus

gibi bilgiler elde edilir.

1. Nüfusun Dağılışını Etkileyen Faktörler

İki gruptur:

• Doğal faktörler • Beşerî faktörler

1. Doğal Faktörler

• İklim • Yer şekilleri • Yükselti • Su kaynakları • Toprak • Bitki örtüsü

1. İklim ve Nüfus

İnsan yaşamına elverişli iklimlerde nüfus genellikle daha yoğundur.

Seyrek nüfuslu alanlara örnek:

• Kutuplar → aşırı soğuk • Çöller → kuraklık • Yüksek dağlar → yükselti ve engebe

1. Yer Şekilleri

Düz ve az engebeli alanlar:

• Yerleşmeye • Tarıma • Ulaşıma • Sanayiye

daha elverişli olabilir.

1. Beşerî Faktörler

• Sanayi • Tarım • Ticaret • Ulaşım • Turizm • Madencilik

1. Dünya’da Yoğun Nüfuslu Alanlar

Başlıca:

• Doğu Asya • Güney Asya • Güneydoğu Asya’nın bazı kesimleri • Batı ve Orta Avrupa • Kuzey Amerika’nın doğusu

1. Dünya’da Seyrek Nüfuslu Alanlar

• Çöller • Kutup bölgeleri • Yüksek dağlar • Ulaşılması güç yoğun ekvatoral ormanlar

1. Nüfus Yoğunluğu Türleri

• Aritmetik • Tarımsal • Fizyolojik

1. Aritmetik Nüfus Yoğunluğu

Formül:

Toplam Nüfus / Yüz Ölçümü

Birim: kişi/km²

1. Tarımsal Nüfus Yoğunluğu

Formül:

Tarımla Uğraşan Nüfus / Tarım Alanı

1. Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu

Formül:

Toplam Nüfus / Tarım Alanı

1. Yoğunlukları Karıştırma

Aritmetik: Toplam nüfus / toplam alan

Tarımsal: Tarım nüfusu / tarım alanı

Fizyolojik: Toplam nüfus / tarım alanı

1. Nüfus Artışı

Nüfusun belirli bir süre içinde değişmesidir.

Etkileyenler:

• Doğum • Ölüm • Göç

1. Doğal Nüfus Artışı

Doğumlarla ölümler arasındaki farktır.

Formül:

Doğal Artış = Doğum - Ölüm

1. Gerçek Nüfus Değişimi

Doğum, ölüm ve göçün ortak etkisiyle oluşur.

1. Nüfus Artış Hızını Etkileyenler

• Doğum oranı • Ölüm oranı • Sağlık hizmetleri • Eğitim • Kentleşme • Ekonomik yapı • Göç • Nüfus politikaları

1. Hızlı Nüfus Artışının Olası Sonuçları

Olumlu:

• İş gücü artabilir. • İç pazar büyüyebilir. • Genç nüfus fazla olabilir.

Olumsuz:

• İşsizlik artabilir. • Konut ihtiyacı büyüyebilir. • Eğitim ve sağlık hizmetleri yetersiz kalabilir. • Altyapı sorunları artabilir.

1. Nüfusun Yaş Grupları

0–14: Çocuk nüfus

15–64: Çalışma çağındaki nüfus

65+: Yaşlı nüfus

1. Bağımlı Nüfus

Genel nüfus analizlerinde:

• 0–14 • 65+

yaş grupları bağımlı nüfus olarak değerlendirilir.

1. Genç Nüfus

Genellikle:

• Doğum oranı yüksek • Çocuk nüfus fazla • Nüfus artış hızı yüksek

ülkelerde görülür.

1. Yaşlı Nüfus

Genellikle:

• Doğum oranı düşük • Yaşam süresi uzun • Nüfus artışı yavaş

ülkelerde fazladır.

1. Nüfus Piramidi

Nüfusun:

• Yaş • Cinsiyet

dağılımını gösterir.

1. Geniş Tabanlı Piramit

• Doğum oranı yüksek • Çocuk nüfus fazla • Genç nüfus fazla • Nüfus artışı genellikle hızlı

1. Dar Tabanlı Piramit

• Doğum oranı düşük • Çocuk nüfus az • Yaşlı nüfus oranı yüksek olabilir • Nüfus artışı yavaş olabilir

1. Piramitte Girinti ve Çıkıntılar

Neden olabilir:

• Savaş • Salgın • Göç • Doğum oranındaki değişimler

1. Çalışan Nüfusun Sektörlere Dağılımı

Başlıca:

• Tarım • Sanayi • Hizmet

Gelişmişlik arttıkça genel olarak:

Tarımda çalışanların oranı azalır.

Hizmetlerin payı artabilir.

1. Nüfus Politikaları

Devletlerin nüfusun:

• Miktarını • Artış hızını • Niteliğini • Dağılışını

etkilemek için uyguladığı politikalardır.

1. Nüfusu Artırıcı Politikalar

Genellikle:

• Doğum oranı düşük • Nüfusu yaşlanan

ülkelerde uygulanır.

Örnek:

• Doğum teşvikleri • Çocuk yardımları • Aile destekleri

1. Nüfus Artışını Azaltıcı Politikalar

Nüfus artışının ekonomik imkânlardan daha hızlı olduğu ülkelerde uygulanabilir.

Amaç: Nüfus artış hızını azaltmak.

1. Nüfusun Niteliğini Artırmak

• Eğitim • Sağlık • Nitelikli iş gücü • Verimlilik

üzerine odaklanır.

1. Türkiye’de Nüfusun Dağılışı

Türkiye’de nüfus eşit dağılmamıştır.

Yoğun alanlara örnek:

• İstanbul ve çevresi • Marmara’nın sanayi alanları • İzmir çevresi • Ankara çevresi • Adana-Mersin çevresi

1. Türkiye’de Seyrek Nüfuslu Alanlar

Genellikle:

• Yüksek • Dağlık • Engebeli • Ulaşımı zor • Tarım alanları sınırlı

alanlardır.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Nüfus → insan sayısı. • Aritmetik yoğunluk → toplam nüfus / toplam alan. • Tarımsal yoğunluk → tarım nüfusu / tarım alanı. • Fizyolojik yoğunluk → toplam nüfus / tarım alanı. • Doğal artış → doğum - ölüm. • Gerçek değişim → göç de hesaba katılır. • 15–64 → çalışma çağındaki nüfus. • 0–14 ve 65+ → bağımlı nüfus. • Geniş tabanlı piramit → yüksek doğum. • Dar tabanlı piramit → düşük doğum. • Genç nüfus → doğum oranı genellikle yüksek. • Yaşlı nüfus → doğum düşük, yaşam süresi uzun. • Gelişmişlik arttıkça tarımda çalışan oranı genellikle azalır. • Nüfus politikaları → miktar + artış + dağılış + nitelik.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Nüfus → insan sayısı

İlk genel sayım → 1927

Doğal faktör → iklim, yer şekilleri, su

Beşerî faktör → sanayi, ticaret, ulaşım

Aritmetik → toplam nüfus / toplam alan

Tarımsal → tarım nüfusu / tarım alanı

Fizyolojik → toplam nüfus / tarım alanı

Doğal artış → doğum - ölüm

Gerçek değişim → göç dahil

0–14 → çocuk

15–64 → çalışma çağı

65+ → yaşlı

Geniş taban → yüksek doğum

Dar taban → düşük doğum

Tarım çalışanı düşük → gelişmişlik yüksek olabilir

Nüfus politikası → sayı + nitelik