TYT Felsefe MS 2. Yüzyıl–15. Yüzyıl Felsefesi Çalışma Notu

MS 2. Yüzyıl–15. Yüzyıl Felsefesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; Orta Çağ Hristiyan ve İslam felsefesinin temel kavramlarını, filozoflarını ve akıl-inanç tartışmalarını sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Dönemin Genel Özelliği

Bu dönemde felsefe:

• Din ile güçlü ilişki içindedir. • Antik Yunan düşüncesini yeniden yorumlar. • Tanrı, ruh, yaratılış ve ahlak problemlerini tartışır. • Akıl ile inanç arasındaki ilişkiyi sorgular.

1. Hristiyan Felsefesi

İki temel dönem:

• Patristik • Skolastik

1. Patristik Felsefe

Yaklaşık MS 2.–8. yüzyıllar arasında gelişmiştir.

Önemli isim:

Augustinus

Amaç:

Hristiyan inancını açıklamak ve savunmak

1. Augustinus

Platon ve Yeni Platonculuktan etkilenmiştir.

Temel görüşleri:

• Hakikat Tanrı ile ilişkilidir. • İnanç anlamayı yönlendirebilir. • Tanrısal aydınlanma önemlidir.

1. Augustinus ve Kötülük

Kötülük:

Bağımsız bir varlık değildir.

İyiliğin eksikliği veya yoksunluğudur.

Ahlaki kötülük:

İnsanın özgür iradesini yanlış kullanmasıyla ilişkilidir.

1. Özgür İrade

İnsan:

Özgür seçim yapabildiği için davranışlarından sorumludur.

1. Skolastik Felsefe

Yaklaşık 8.–15. yüzyıllar arasında gelişmiştir.

Temel amaç:

Dinî inançları akıl yoluyla sistemli biçimde açıklamak.

Önemli isimler:

• Anselmus • Aquinalı Thomas

1. Anselmus

Tanrı’nın varlığını:

Tanrı kavramından hareketle temellendirmeye çalışır.

Temel ifade:

“Kendisinden daha büyüğü düşünülemeyen varlık”

1. Ontolojik Delil

Deney ve gözlemden değil:

Tanrı kavramının kendisinden hareket eder.

1. Aquinalı Thomas

Aristoteles’ten etkilenmiştir.

Amaç:

Hristiyan inancı ile Aristotelesçi felsefeyi uzlaştırmak

1. Thomas'ta Akıl – İnanç

Bazı gerçeklere:

Akılla ulaşılabilir.

Bazı dinî gerçekler:

Vahiyle bilinir.

1. Thomas ve Tanrı'nın Varlığı

Tanrı’nın varlığına ulaşırken:

• Hareket • Neden • Zorunluluk • Dereceler • Düzen

gibi evrene ait olgulardan hareket eder.

1. Tümeller Problemi

Temel soru:

“İnsanlık, iyilik, güzellik gibi genel kavramların gerçekliği var mıdır?”

Tümel:

Birden fazla varlık için kullanılan genel kavramdır.

1. Realizm

Tümellerin gerçek olduğunu savunur.

1. Nominalizm

Gerçekte:

Tek tek varlıklar vardır.

Tümeller:

Onlara verilen adlardır.

1. Kavramcılık

Tümeller:

Bağımsız gerçeklik değildir.

Ancak yalnız sözcük de değildir.

Zihinde kavram olarak bulunur.

1. İslam Felsefesi

İslam dünyasında gelişmiştir.

Etkileyen unsurlar:

• İslam düşüncesi • Antik Yunan felsefesi • Çeviri faaliyetleri • Farklı kültürler

Temel problemler:

• Akıl-vahiy • Tanrı • Varlık • Bilgi • Ruh • Özgür irade • Ahlak • Siyaset

1. Beytülhikme

Abbasiler dönemindeki önemli:

Çeviri ve bilim merkezidir.

1. Farabi

Aristoteles’ten etkilenmiştir.

Unvanı:

Muallim-i Sani İkinci Öğretmen

1. Farabi ve Erdemli Şehir

Farabi’nin ideal toplum anlayışı:

Erdemli Şehir

Amaç:

İnsanların mutluluğa ulaşmasını sağlayan toplum düzeni

1. Farabi'de Din – Felsefe

Farabi’ye göre:

Din ile felsefe zorunlu olarak karşıt değildir.

Her ikisi de:

Hakikate yönelebilir.

1. İbn Sina

Temel kavramları:

• Zorunlu Varlık • Mümkün varlık • Ruh • Uçan adam

1. Mümkün Varlık – Zorunlu Varlık

Mümkün varlık: Varlığı başka nedene bağlı

Zorunlu Varlık: Varlığı kendinden

Tanrı: Zorunlu Varlık

1. Uçan Adam

İbn Sina’nın düşünce deneyidir.

Amaç:

İnsanın bedensel duyulardan bağımsız olarak kendi varlığının farkında olabileceğini göstermek.

1. Gazali

Gazali:

Bütün felsefeyi reddetmez.

Özellikle bazı filozofların:

Metafizik görüşlerini eleştirir.

Ünlü eseri:

Tehafütü’l-Felasife Filozofların Tutarsızlığı

1. Gazali ve Nedensellik

Gazali:

Neden ile sonuç arasında zorunlu bağ bulunduğunu savunan görüşü eleştirir.

Biz:

Olayların art arda gerçekleştiğini gözlemleriz.

Ancak:

Bu bağın zorunlu olduğunu kesin biçimde bilemeyiz.

1. Gazali Hakkında Dikkat

Yanlış:

“Gazali bütün bilimi ve felsefeyi reddeder.”

Doğru:

Gazali özellikle metafizik alanındaki bazı filozof görüşlerini eleştirir.

1. İbn Rüşd

Aristoteles üzerine yorumlarıyla tanınır.

Batı dünyasındaki adı:

Averroes

1. İbn Rüşd ve Din – Felsefe

İbn Rüşd’e göre:

Akıl doğru kullanılır ve vahiy doğru yorumlanırsa:

Gerçek bir çelişki ortaya çıkmaz.

1. Gazali – İbn Rüşd Eserleri

Gazali: Tehafütü’l-Felasife Filozofların Tutarsızlığı

İbn Rüşd: Tehafütü’t-Tehafüt Tutarsızlığın Tutarsızlığı

1. Filozofları Hızlı Eşleştir

Augustinus → Platon + aydınlanma

Anselmus → ontolojik delil

Aquinalı Thomas → Aristoteles

Farabi → Muallim-i Sani + Erdemli Şehir

İbn Sina → Zorunlu Varlık + uçan adam

Gazali → nedensellik eleştirisi

İbn Rüşd → Aristoteles + din-felsefe uyumu

1. Platon – Aristoteles Etkisi

Augustinus → Platon

Aquinalı Thomas → Aristoteles

Farabi → Aristoteles

İbn Sina → Aristoteles + Yeni Platoncu etkiler

İbn Rüşd → Aristoteles

1. Akıl – İnanç Problemi

Dönemin temel sorularından biri:

“Akıl ile vahiy birbiriyle uyumlu mudur?”

Hristiyan ve İslam düşünürleri bu probleme farklı cevaplar vermiştir.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Patristik → erken Hristiyan düşüncesi. • Skolastik → sistemli Orta Çağ Hristiyan düşüncesi. • Augustinus → Platon etkisi. • Augustinus → aydınlanma. • Anselmus → ontolojik delil. • Aquinalı Thomas → Aristoteles. • Realizm → tümeller gerçek. • Nominalizm → tümeller ad. • Kavramcılık → tümeller zihinde. • Farabi → Muallim-i Sani. • Farabi → Erdemli Şehir. • İbn Sina → Zorunlu Varlık. • İbn Sina → uçan adam. • Gazali → bütün felsefeyi reddetmez. • Gazali → nedensellik eleştirisi. • İbn Rüşd → Aristoteles yorumları. • Gazali → Filozofların Tutarsızlığı. • İbn Rüşd → Tutarsızlığın Tutarsızlığı.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Patristik → Augustinus

Augustinus → Platon + aydınlanma

Skolastik → akıl-inanç

Anselmus → ontolojik delil

Thomas → Aristoteles

Realizm → tümeller gerçek

Nominalizm → tümeller ad

Kavramcılık → tümeller zihinde

Beytülhikme → çeviri

Farabi → Muallim-i Sani

Farabi → Erdemli Şehir

İbn Sina → Zorunlu Varlık

İbn Sina → uçan adam

Gazali → nedensellik eleştirisi

İbn Rüşd → Aristoteles

Gazali → Filozofların Tutarsızlığı

İbn Rüşd → Tutarsızlığın Tutarsızlığı