TYT Felsefe MS 2. Yüzyıl–15. Yüzyıl Felsefesi Ders Notu

MS 2. Yüzyıl–15. Yüzyıl Felsefesi Ders Notu

MS 2.–15. yüzyıl felsefesinde din ile felsefe arasında güçlü bir ilişki kurulmuştur.

Öne çıkan iki büyük gelenek:

• Hristiyan felsefesi • İslam felsefesi

Temel problemler:

• Akıl-inanç ilişkisi • Tanrı’nın varlığı • Tümeller problemi • Kötülük problemi • Özgür irade • Evrenin yaratılışı • Ruh • Bilginin kaynağı

1. Dönemin Genel Özellikleri

• Dinî düşünce etkilidir. • Antik Yunan felsefesi yeniden yorumlanmıştır. • Platon ve Aristoteles’in etkisi güçlüdür. • Tanrı, yaratılış, ruh ve ahlak önemli konulardır. • Akıl ile vahiy arasındaki ilişki tartışılmıştır.

Kısa eşleştirme:

MS 2.–15. yüzyıl → din + felsefe + akıl-inanç problemi

1. Hristiyan Felsefesi

Hristiyan inançlarının felsefi kavramlarla açıklanması ve temellendirilmesiyle gelişmiştir.

İki temel dönem:

• Patristik • Skolastik

1. Patristik Felsefe

Erken Hristiyan düşüncesidir.

Yaklaşık:

MS 2.–8. yüzyıllar

Amaç:

Hristiyan inancını savunmak ve açıklamak

Önemli isim:

Augustinus

Kısa eşleştirme:

Patristik → Kilise Babaları → Augustinus

1. Augustinus

Platon ve Yeni Platonculuktan etkilenmiştir.

Temel görüşleri:

• Hakikat Tanrı ile ilişkilidir. • İnanç, anlamaya yön verebilir. • Tanrısal aydınlanma önemlidir. • Kötülük bağımsız bir varlık değildir.

Kısa eşleştirme:

Augustinus → Platon etkisi + aydınlanma

1. Augustinus'ta Bilgi

Değişmez doğruların kavranmasında:

Tanrısal aydınlanma

önemlidir.

Kısa eşleştirme:

Augustinus → aydınlanma öğretisi

1. Augustinus ve Kötülük

Kötülük:

Bağımsız bir varlık değildir.

İyiliğin eksikliği veya yoksunluğudur.

Ahlaki kötülük:

İnsanın özgür iradesini yanlış kullanmasıyla ilişkilidir.

Kısa eşleştirme:

Augustinus → kötülük = iyiliğin eksikliği

1. Özgür İrade

İnsan:

Özgür seçim yapabildiği için davranışlarından sorumludur.

Kısa ilişki:

Özgürlük → seçim → sorumluluk

1. Skolastik Felsefe

Yaklaşık:

8.–15. yüzyıllar

Amaç:

Dinî inançları sistemli biçimde açıklamak ve akılla temellendirmek

Önemli isimler:

• Anselmus • Aquinalı Thomas

Kısa eşleştirme:

Skolastik → akıl-inanç ilişkisini sistemleştirme

1. Anselmus

Tanrı’nın varlığını:

Tanrı kavramının kendisinden hareketle açıklamaya çalışır.

Tanrı:

“Kendisinden daha büyüğü düşünülemeyen varlık”

olarak tanımlanır.

Kısa eşleştirme:

Anselmus → ontolojik delil

1. Ontolojik Delil

Deneyden değil:

Tanrı kavramından hareket eder.

Kısa eşleştirme:

Tanrı kavramı → ontolojik delil

1. Aquinalı Thomas

Aristoteles’ten etkilenmiştir.

Temel amacı:

Hristiyan inancı ile Aristotelesçi felsefeyi uzlaştırmaktır.

Kısa eşleştirme:

Aquinalı Thomas → Aristoteles + akıl-inanç uyumu

1. Aquinalı Thomas'ta Akıl – İnanç

Bazı gerçeklere:

Akılla ulaşılabilir.

Bazı dinî gerçekler:

Vahiyle bilinir.

Ancak:

Doğru akıl ile gerçek vahiy çelişmez.

1. Aquinalı Thomas ve Tanrı'nın Varlığı

Tanrı’nın varlığını:

• Hareket • Neden • Zorunluluk • Dereceler • Düzen

gibi evrene ait olgulardan hareketle temellendirmeye çalışır.

Kısa ayrım:

Anselmus → Tanrı kavramından hareket

Thomas → evrenden hareket

1. Tümeller Problemi

Temel soru:

“İnsanlık, iyilik ve güzellik gibi genel kavramların gerçekliği var mıdır?”

Tümel:

Birden fazla varlık için kullanılabilen genel kavramdır.

Örnek:

Ali, Ayşe, Mehmet → tek tek bireyler

İnsan → tümel kavram

1. Realizm

Tümellerin gerçek olduğunu savunur.

Kısa eşleştirme:

Realizm → tümeller gerçek

1. Nominalizm

Gerçekte tek tek varlıklar vardır.

Tümeller:

Onlara verilen adlardır.

Kısa eşleştirme:

Nominalizm → tümeller ad

1. Kavramcılık

Tümeller:

Bağımsız gerçeklikler değildir.

Ancak yalnız sözcük de değildir.

İnsan zihninde kavram olarak bulunurlar.

Kısa eşleştirme:

Kavramcılık → tümeller zihinde

1. Tümelleri Hızlı Ayırma

Realizm: Tümeller gerçek

Nominalizm: Tümeller ad

Kavramcılık: Tümeller zihinsel kavram

1. İslam Felsefesi

İslam dünyasında gelişen felsefi düşünce geleneğidir.

Kaynakları arasında:

• İslam düşüncesi • Antik Yunan felsefesi • Çeviri faaliyetleri • Farklı kültürlerle etkileşim

bulunur.

1. Çeviri Faaliyetleri

Özellikle Abbasiler döneminde:

Antik Yunan eserleri Arapçaya çevrilmiştir.

Önemli merkez:

Beytülhikme

Kısa eşleştirme:

Beytülhikme → çeviri ve bilim faaliyetleri

1. İslam Felsefesinin Temel Problemleri

• Akıl-vahiy ilişkisi • Tanrı’nın varlığı • Evren • Ruh • Bilgi • Özgür irade • Ahlak • Siyaset

Önemli isimler:

• Farabi • İbn Sina • Gazali • İbn Rüşd

1. Farabi

Aristoteles’ten etkilenmiştir.

Unvanı:

Muallim-i Sani İkinci Öğretmen

Birinci öğretmen:

Aristoteles

Kısa eşleştirme:

Farabi → Muallim-i Sani

1. Farabi'de Din – Felsefe

Farabi’ye göre:

Din ve felsefe tamamen karşıt değildir.

Her ikisi de:

Hakikate yönelir.

Felsefe: Akıl ve kanıtla

Din: Sembol ve anlatımlarla

hakikati aktarabilir.

1. Farabi ve Erdemli Şehir

Farabi’nin siyaset anlayışındaki temel kavram:

Erdemli Şehir

Amaç:

İnsanların mutluluğa ulaşmasına yardımcı olan toplum düzeni

Kısa eşleştirme:

Farabi → Erdemli Şehir

1. İbn Sina

Başlıca konuları:

• Varlık • Bilgi • Ruh • Tanrı

Önemli kavramı:

Zorunlu Varlık

1. İbn Sina'da Zorunlu Varlık

Mümkün varlık: Var olmak için başka bir nedene ihtiyaç duyar.

Zorunlu varlık: Varlığı kendindendir.

Tanrı:

Zorunlu Varlık

olarak açıklanır.

Kısa eşleştirme:

İbn Sina → Zorunlu Varlık

1. İbn Sina ve Uçan Adam

Ünlü düşünce deneyi:

Uçan adam

Amaç:

İnsanın bedensel duyulardan bağımsız biçimde kendi varlığının farkında olabileceğini göstermek

Kısa eşleştirme:

İbn Sina → uçan adam → ruh / benlik bilinci

1. Gazali

Gazali:

Felsefenin tamamını reddeden bir düşünür değildir.

Özellikle bazı filozofların:

Metafizik görüşlerini eleştirir.

Ünlü eseri:

Tehafütü’l-Felasife Filozofların Tutarsızlığı

Kısa eşleştirme:

Gazali → Filozofların Tutarsızlığı

1. Gazali ve Nedensellik

Gazali:

Neden ile sonuç arasında zorunlu bir bağ bulunduğu görüşünü eleştirir.

Biz:

Olayların art arda gerçekleştiğini gözlemleriz.

Ancak:

Bu ilişkinin zorunlu olduğunu kesin olarak bilemeyiz.

Kısa eşleştirme:

Gazali → zorunlu nedensellik eleştirisi

1. Gazali Hakkında Önemli Ayrım

Gazali:

• Mantığı bütünüyle reddetmez. • Bilimi tamamen reddetmez. • Özellikle metafizik alandaki bazı filozof görüşlerini eleştirir.

Yanlış ifade:

“Gazali bütün felsefeye ve bilime karşıdır.”

1. İbn Rüşd

Aristoteles yorumlarıyla tanınır.

Batı'daki adı:

Averroes

Din ile felsefenin zorunlu olarak çatışmadığını savunur.

Kısa eşleştirme:

İbn Rüşd → Aristoteles yorumları

1. İbn Rüşd ve Gazali

Gazali: Tehafütü’l-Felasife Filozofların Tutarsızlığı

İbn Rüşd: Tehafütü’t-Tehafüt Tutarsızlığın Tutarsızlığı

1. İbn Rüşd'de Din – Felsefe

İbn Rüşd’e göre:

Akıl doğru kullanılır ve vahiy doğru yorumlanırsa gerçek bir çatışma ortaya çıkmaz.

Kısa eşleştirme:

İbn Rüşd → din-felsefe uyumu

1. Farabi – İbn Sina – Gazali – İbn Rüşd

Farabi: Muallim-i Sani + Erdemli Şehir

İbn Sina: Zorunlu Varlık + uçan adam

Gazali: Metafizik eleştirisi + nedensellik eleştirisi

İbn Rüşd: Aristoteles + din-felsefe uyumu

1. Akıl – Vahiy Problemi

Temel soru:

“Akıl yoluyla ulaşılan bilgi ile vahiy arasında nasıl bir ilişki vardır?”

Bu problem:

Hem Hristiyan hem İslam felsefesinde önemlidir.

1. Tanrı'nın Varlığına Yaklaşımlar

Anselmus: Tanrı kavramından hareket

Aquinalı Thomas: Evren, hareket ve nedenlerden hareket

İbn Sina: Mümkün varlıktan Zorunlu Varlık’a ulaşma

1. Platon – Aristoteles Etkileri

Augustinus: Platon ve Yeni Platonculuk

Aquinalı Thomas: Aristoteles

Farabi: Aristoteles

İbn Sina: Aristoteles + Yeni Platoncu etkiler

İbn Rüşd: Aristoteles

1. Kötülük Problemi

Temel soru:

“İyi ve güçlü Tanrı varsa kötülük neden vardır?”

Augustinus:

Kötülük → iyiliğin eksikliği

Ahlaki kötülük → özgür iradenin yanlış kullanımı

1. Temel Kavramları Hızlı Eşleştirme

Patristik: Erken Hristiyan felsefesi

Skolastik: Akıl-inanç sistemleştirmesi

Augustinus: Platon + aydınlanma

Anselmus: Ontolojik delil

Aquinalı Thomas: Aristoteles + akıl-inanç uyumu

Realizm: Tümeller gerçek

Nominalizm: Tümeller ad

Kavramcılık: Tümeller zihinde

Farabi: Muallim-i Sani

İbn Sina: Zorunlu Varlık

Gazali: Nedensellik eleştirisi

İbn Rüşd: Aristoteles yorumculuğu

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Patristik → erken Hristiyan felsefesi. • Skolastik → sistemli Orta Çağ Hristiyan felsefesi. • Augustinus → Platon etkisi. • Aquinalı Thomas → Aristoteles etkisi. • Anselmus → ontolojik delil. • Realizm → tümeller gerçek. • Nominalizm → tümeller ad. • Kavramcılık → tümeller zihinde. • Farabi → Muallim-i Sani. • Farabi → Erdemli Şehir. • İbn Sina → Zorunlu Varlık. • İbn Sina → uçan adam. • Gazali → bütün felsefeyi reddetmez. • Gazali → zorunlu nedenselliğe eleştiri. • İbn Rüşd → Aristoteles yorumları. • Gazali → Filozofların Tutarsızlığı. • İbn Rüşd → Tutarsızlığın Tutarsızlığı.

MS 2. Yüzyıl–15. Yüzyıl Felsefesi Kısa Özeti

Dönemin temel problemi: Akıl + inanç

Patristik: Augustinus

Augustinus: Platon + aydınlanma + kötülük problemi

Skolastik: Akıl-inanç sistemleştirmesi

Anselmus: Ontolojik delil

Aquinalı Thomas: Aristoteles

Tümeller: Realizm + nominalizm + kavramcılık

Farabi: Muallim-i Sani + Erdemli Şehir

İbn Sina: Zorunlu Varlık + uçan adam

Gazali: Metafizik ve nedensellik eleştirisi

İbn Rüşd: Aristoteles + din-felsefe uyumu