TYT Tarih Millî Mücadele Çalışma Notu

Millî Mücadele – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, Millî Mücadele’nin hazırlık döneminden Lozan Barış Antlaşması’na kadar olan süreci sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Mondros Ateşkes Antlaşması – 30 Ekim 1918

Osmanlı açısından I. Dünya Savaşı sona erdi.

Önemli hükümler:

• Ordu büyük ölçüde terhis edilecekti. • Silah ve cephaneler denetlenecekti. • Boğazlar İtilaf Devletlerine açılacaktı. • Stratejik yerler işgal edilebilecekti.

1. İzmir’in İşgali – 15 Mayıs 1919

İzmir Yunanistan tarafından işgal edildi.

İlk silahlı tepkilerden biri: Hasan Tahsin

1. Kuvayı Milliye

İşgallere karşı halkın oluşturduğu yerel direniş birlikleridir.

Olumlu:

• İşgalleri yavaşlattı. • Halkın direnişini güçlendirdi. • Düzenli ordu için zaman kazandırdı.

Olumsuz:

• Bölgeseldi. • Disiplin sorunu vardı. • Ortak komuta yoktu. • Düzenli ordunun yerini tutamadı.

1. Millî Cemiyetler

Amaç: İşgallere karşı vatanı savunmak

Başlıca:

• Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk • İzmir Müdafaa-i Hukuk • Reddi İlhak • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk • Trabzon Muhafaza-i Hukuk • Kilikyalılar • Millî Kongre

1. Zararlı Cemiyetler

Azınlık cemiyetleri:

• Mavri Mira • Pontus • Etnik-i Eterya • Hınçak • Taşnak

Millî Mücadele karşıtı bazı cemiyetler:

• İngiliz Muhipleri • Wilson Prensipleri • Teali İslam

1. Samsun – 19 Mayıs 1919

Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı.

1. Havza Genelgesi

Amaç:

İşgallere karşı halkın tepkisini artırmak

• Miting • Protesto

1. Amasya Genelgesi – 22 Haziran 1919

Temel ifadeler:

“Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.”

“İstanbul Hükümeti görevini yerine getirememektedir.”

“Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

1. Amasya’nın Önemi

Millî egemenlik anlayışı açıkça ortaya çıktı.

1. Erzurum Kongresi

Toplanış: Bölgesel

Kararlar: Millî

Başlıca:

• Vatan bir bütündür, parçalanamaz. • Manda ve himaye kabul edilemez. • Millî irade hâkim kılınmalıdır. • Kuvayı Milliye etkin olmalıdır. • Gerekirse geçici hükümet kurulacaktır.

1. Temsil Heyeti

İlk kez: Erzurum Kongresi

Başkan: Mustafa Kemal

1. Sivas Kongresi

Ulusal kongredir.

En önemli karar:

Millî cemiyetler:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

adı altında birleştirildi.

Temsil Heyeti bütün vatanı temsil eder hâle geldi.

1. Manda ve Himaye

Başka bir devletin koruması altına girme düşüncesidir.

Millî Mücadele:

Tam bağımsızlığı savundu.

1. Ali Fuat Paşa’nın Atanması

Temsil Heyeti, Ali Fuat Paşa’yı Batı Anadolu’daki Kuvayı Milliye birliklerinin başına atadı.

Önemi: Temsil Heyeti’nin yürütme yetkisi kullandığını gösterir.

1. Amasya Görüşmeleri

Temsil Heyeti: Mustafa Kemal

İstanbul Hükümeti: Salih Paşa

Sonuç: İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti’ni fiilen tanıdı.

1. Misak-ı Millî – 28 Ocak 1920

Son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti.

Temel esaslar:

• Millî sınırlar • Tam bağımsızlık • Kapitülasyonlara karşı çıkılması • Bazı bölgelerde halkoylaması

1. İstanbul’un İşgali – 16 Mart 1920

İtilaf Devletleri İstanbul’u resmen işgal etti.

Mebusan Meclisi dağıtıldı.

Sonuç: Ankara’da yeni meclis açılması hızlandı.

1. TBMM – 23 Nisan 1920

Ankara’da açıldı.

Temel ilke: Millî egemenlik

1. I. TBMM’nin Özellikleri

• Güçler birliği • Meclis hükümeti sistemi • Olağanüstü yetkiler • Kurucu nitelik • Millî egemenlik

1. TBMM’ye Karşı Ayaklanmalar

Nedenler:

• İstanbul Hükümeti • İtilaf Devletlerinin kışkırtmaları • Yanlış bilgilendirme • Yerel çıkarlar • Düzenli orduya tepki

Tedbirler:

• Hıyanet-i Vataniye Kanunu • İstiklal Mahkemeleri

1. Sevr Antlaşması – 10 Ağustos 1920

Osmanlı Devleti’ni siyasi, askerî ve ekonomik açıdan ağır şekilde sınırlandırıyordu.

TBMM: Sevr’i kabul etmedi.

1. Kurtuluş Savaşı Cepheleri

Doğu → Ermenistan

Güney → Fransa ve desteklediği unsurlar

Batı → Yunanistan

1. Doğu Cephesi

Komutan: Kazım Karabekir

Düşman: Ermenistan

Sonuç: Gümrü Antlaşması

1. Gümrü Antlaşması – 1920

TBMM – Ermenistan

Önemi: TBMM’nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma

1. Güney Cephesi

Halk direnişi önemlidir.

Maraş → Sütçü İmam

Antep → Şahin Bey

Urfa → Ali Saip Bey

1. Ankara Antlaşması – 1921

TBMM – Fransa

Sonuç: Güney Cephesi büyük ölçüde kapandı.

1. Batı Cephesi

Düşman: Yunanistan

Millî Mücadele’nin belirleyici cephesidir.

Kuvayı Milliye yetersiz kalınca:

Düzenli orduya geçildi.

1. I. İnönü – Ocak 1921

Komutan: İsmet Bey

Önemi: Düzenli ordunun Batı Cephesi’ndeki ilk önemli başarısı

Sonuç:

• TBMM’ye güven arttı. • Londra Konferansı’na çağrıldı. • Moskova Antlaşması süreci hızlandı.

1. Londra Konferansı – 1921

İtilaf Devletleri TBMM’yi konferansa çağırdı.

Sonuç çıkmadı.

Önemi: TBMM uluslararası alanda muhatap alındı.

1. Moskova Antlaşması – 1921

Taraflar:

TBMM – Sovyet Rusya

Sovyet Rusya TBMM’nin bağımsızlık mücadelesini tanıdı.

1. II. İnönü

Yunan saldırısı yeniden durduruldu.

Sonuç: Düzenli orduya güven arttı.

1. Kütahya-Eskişehir

Türk ordusu geri çekildi.

Yeni savunma hattı: Sakarya Nehri’nin doğusu

1. Başkomutanlık Yetkisi

5 Ağustos 1921

Mustafa Kemal’e verildi.

1. Tekalif-i Milliye

Amaç: Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak

Halktan:

• Yiyecek • Giyecek • Taşıt • Araç-gereç

desteği istendi.

1. Sakarya Meydan Muharebesi

23 Ağustos-13 Eylül 1921

Başkomutan: Mustafa Kemal

Ünlü söz:

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.”

1. Sakarya’nın Sonuçları

• Yunan saldırı gücü kırıldı. • Türk ordusu taarruz hazırlığına geçti. • Mustafa Kemal’e mareşal ve gazi unvanı verildi. • Ankara Antlaşması yapıldı. • Kars Antlaşması imzalandı.

1. Kars Antlaşması

TBMM ile:

• Azerbaycan • Ermenistan • Gürcistan

arasında imzalandı.

Doğu sınırının büyük ölçüde kesinleşmesini sağladı.

1. Büyük Taarruz – 26 Ağustos 1922

Türk ordusunun Yunan kuvvetlerine karşı kesin sonuçlu saldırısıdır.

1. Başkomutanlık Meydan Muharebesi

30 Ağustos 1922

Yunan ordusunun ana kuvvetleri yenildi.

1. İzmir’in Kurtuluşu

9 Eylül 1922

Yunan işgali sona erdi.

1. Mudanya Ateşkes Antlaşması

11 Ekim 1922

Sonuç:

• Askerî mücadele sona erdi. • Doğu Trakya savaş yapılmadan Türkiye’ye bırakıldı. • Barış görüşmelerinin yolu açıldı.

1. Saltanatın Kaldırılması

1 Kasım 1922

Amaçlardan biri: Lozan görüşmelerinde çift başlılığı önlemek

Sonuç:

• Osmanlı Devleti hukuken sona erdi. • Yönetimde ikilik kaldırıldı.

1. Lozan Barış Antlaşması

24 Temmuz 1923

Türkiye heyeti başkanı: İsmet Paşa

Önemi: Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı.

1. Lozan’da Sınırlar

Suriye: 1921 Ankara Antlaşması esas alındı.

Yunanistan: Meriç Nehri

Karaağaç: Türkiye’ye verildi.

Irak: Musul çözülemedi.

1. Kapitülasyonlar

Lozan’da tamamen kaldırıldı.

1. Boğazlar

Lozan’da:

• Uluslararası komisyon • Askerden arındırılmış bölge

düzenlemesi yapıldı.

Türkiye’nin Boğazlardaki egemenliği daha sonra:

1936 Montrö

ile güçlendi.

1. Nüfus Mübadelesi

Türkiye – Yunanistan

Mübadele dışında:

• İstanbul Rumları • Batı Trakya Türkleri

1. Millî Mücadele’nin Temel İlkeleri

Tam bağımsızlık: Başka bir devletin denetimini kabul etmemek

Millî egemenlik: Yönetim yetkisinin millete ait olması

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Mondros 7 → genel işgal. • Mondros 24 → Doğu Anadolu. • 15 Mayıs → İzmir işgali. • 19 Mayıs → Samsun. • Havza → miting. • Amasya → gerekçe + amaç + yöntem. • Erzurum → bölgesel toplanış + millî karar. • Erzurum → Temsil Heyeti ilk kez. • Sivas → cemiyetler birleşti. • Amasya Görüşmeleri → Temsil Heyeti fiilen tanındı. • Misak-ı Millî → Son Osmanlı Mebusan Meclisi. • 23 Nisan → TBMM. • I. TBMM → güçler birliği. • Sevr → uygulanamadı. • Doğu → Kazım Karabekir. • Gümrü → ilk uluslararası antlaşma. • Güney → halk direnişi. • Batı → Yunanistan. • I. İnönü → düzenli ordunun ilk önemli başarısı. • Kütahya-Eskişehir → geri çekilme. • Tekalif-i Milliye → ordunun ihtiyaçları. • Sakarya → savunmadan taarruza geçiş. • 26 Ağustos → Büyük Taarruz. • 30 Ağustos → Başkomutanlık Meydan Muharebesi. • 9 Eylül → İzmir. • Mudanya → askerî mücadele bitti. • Saltanat → 1 Kasım 1922. • Lozan → 24 Temmuz 1923. • Musul → Lozan’da çözülemedi. • Kapitülasyonlar → Lozan’da kaldırıldı.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Mondros → işgaller

1. madde → genel işgal

1. madde → Doğu Anadolu

15 Mayıs → İzmir

19 Mayıs → Samsun

Havza → miting

Amasya → milletin azim ve kararı

Erzurum → Temsil Heyeti

Sivas → cemiyetler birleşti

Misak-ı Millî → millî hedef

23 Nisan → TBMM

Sevr → uygulanamadı

Doğu → Kazım Karabekir

Gümrü → ilk antlaşma

Güney → halk direnişi

Batı → Yunanistan

I. İnönü → ilk düzenli ordu başarısı

Moskova → Sovyet Rusya

Kütahya-Eskişehir → geri çekilme

Tekalif → ordu ihtiyaçları

Sakarya → taarruza geçiş

26 Ağustos → Büyük Taarruz

30 Ağustos → Başkomutanlık

9 Eylül → İzmir

Mudanya → askerî safha bitti

1 Kasım → Saltanat kaldırıldı

24 Temmuz 1923 → Lozan

Musul → çözülemedi

Kapitülasyon → kaldırıldı