TYT Tarih Millî Mücadele Konu Anlatımı

Millî Mücadele

Millî Mücadele, I. Dünya Savaşı sonrasında Anadolu’nun işgal edilmesine karşı Türk milletinin bağımsızlığını ve vatan bütünlüğünü korumak amacıyla yürüttüğü siyasi ve askerî mücadeledir.

Süreç genel olarak:

Mondros Ateşkesi

→ İşgaller

→ Cemiyetler ve Kuvayı Milliye

→ Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı

→ Genelge ve kongreler

→ Misak-ı Millî

→ TBMM’nin açılması

→ Kurtuluş Savaşı

→ Mudanya

→ Lozan

şeklinde ilerlemiştir.

1. Mondros Ateşkes Antlaşması – 30 Ekim 1918

Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı.

Osmanlı açısından I. Dünya Savaşı sona erdi.

Önemli hükümler:

• Osmanlı ordusu büyük ölçüde terhis edilecekti. • Silah ve cephaneler İtilaf Devletlerinin denetimine bırakılacaktı. • Boğazlar İtilaf Devletlerine açılacaktı. • Haberleşme ve ulaşım araçları denetim altına alınabilecekti. • İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum oluştuğunu öne sürerek stratejik bölgeleri işgal edebilecekti.

1. Mondros’un 24. Maddesi

Doğu Anadolu’daki altı vilayette karışıklık çıkması hâlinde İtilaf Devletlerinin bu bölgeleri işgal edebilmesine imkân tanıyordu.

Bu hüküm özellikle Doğu Anadolu ile ilgili planlar açısından önemlidir.

1. İlk İşgaller

Mondros’tan sonra İtilaf Devletleri Anadolu’nun çeşitli bölgelerini işgal etmeye başladı.

İngiltere: Musul başta olmak üzere bazı stratejik bölgeleri işgal etti.

Fransa: Güney Anadolu’da etkili oldu.

İtalya: Güneybatı Anadolu’da işgallere başladı.

Yunanistan: İzmir ve çevresini işgal etti.

1. İzmir’in İşgali – 15 Mayıs 1919

Yunan ordusu İzmir’e çıktı.

İşgal Anadolu’da büyük tepkiye yol açtı.

İşgale karşı ilk silahlı tepkilerden biri:

Hasan Tahsin

tarafından gösterildi.

1. Kuvayı Milliye

İşgallere karşı halkın oluşturduğu yerel direniş birlikleridir.

Ortaya çıkış nedeni:

Osmanlı hükümetinin işgalleri önleyememesi ve düzenli ordunun büyük ölçüde dağıtılmış olması

Olumlu yönleri:

• İşgallere karşı ilk silahlı direnişi oluşturdu. • Yunan ilerleyişini yavaşlattı. • Millî Mücadele için zaman kazandırdı. • Halkın direniş bilincini güçlendirdi.

Olumsuz yönleri:

• Bölgesel hareket etti. • Ortak komuta yapısı yoktu. • Disiplin sorunları yaşanabiliyordu. • Düzenli ordunun yerini tutamıyordu.

1. Millî Cemiyetler

İşgallere karşı kurulan yararlı cemiyetlerden bazıları:

• Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti • İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti • Reddi İlhak Cemiyeti • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti • Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti • Kilikyalılar Cemiyeti • Millî Kongre Cemiyeti

Amaçları: Bulundukları bölgeleri işgal ve parçalanmaya karşı savunmak

1. Millî Cemiyetlerin Ortak Özellikleri

• Bölgesel kurulmuşlardır. • Vatanın bütünlüğünü savunmuşlardır. • İşgallere karşı kamuoyu oluşturmaya çalışmışlardır. • Daha sonra Sivas Kongresi’nde tek çatı altında birleşmişlerdir.

1. Zararlı Cemiyetler

Millî Mücadele’ye karşı çalışan veya Osmanlı topraklarının parçalanmasını hedefleyen cemiyetler de bulunuyordu.

Azınlıkların kurduğu bazı cemiyetler:

• Mavri Mira • Pontus Rum • Etnik-i Eterya • Hınçak ve Taşnak

Millî Mücadele’ye karşı faaliyet gösteren bazı oluşumlar:

• İngiliz Muhipleri Cemiyeti • Wilson Prensipleri Cemiyeti • Teali İslam Cemiyeti

1. Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı – 19 Mayıs 1919

Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı.

Resmî görevi: Bölgedeki asayişi sağlamak ve silahların toplanmasını denetlemek

Ancak Mustafa Kemal, Millî Mücadele’yi örgütlemek amacıyla çalışmalarına başladı.

1. Havza Genelgesi

Mustafa Kemal’in Samsun’dan sonra gerçekleştirdiği ilk önemli faaliyetlerden biridir.

Halktan:

• İşgalleri protesto eden mitingler düzenlemesi • İşgallere karşı tepki göstermesi

istendi.

1. Amasya Genelgesi – 22 Haziran 1919

Millî Mücadele’nin temel programını ortaya koyan önemli belgedir.

Temel kararlar:

“Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.”

“İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir.”

“Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

Sivas’ta millî bir kongre toplanacaktır.

1. Amasya Genelgesi’nin Önemi

İlk kez:

Millî egemenliğe dayalı mücadele anlayışı açık biçimde ortaya kondu.

“Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

ifadesi millî egemenlik düşüncesini gösterir.

1. Erzurum Kongresi – 23 Temmuz–7 Ağustos 1919

Toplanış bakımından: Bölgesel

Aldığı kararlar bakımından: Millî

Önemli kararlar:

• Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz. • Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet birlikte direnecektir. • İstanbul Hükümeti vatanı koruyamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır. • Kuvayı Milliye’yi etkin, millî iradeyi hâkim kılmak esastır. • Manda ve himaye kabul olunamaz.

1. Erzurum Kongresi’nin Önemi

• Millî sınırlardan söz edildi. • Manda ve himaye reddedildi. • Temsil Heyeti oluşturuldu. • Millî egemenlik düşüncesi güçlendi.

Mustafa Kemal: Temsil Heyeti başkanı seçildi.

1. Sivas Kongresi – 4–11 Eylül 1919

Ulusal nitelikte bir kongredir.

En önemli gelişmeler:

• Millî cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi. • Temsil Heyeti bütün vatanı temsil eder hâle geldi. • Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.

1. Sivas Kongresi’nin Önemi

Millî Mücadele:

Bölgesel direnişlerden

→ ulusal ve örgütlü bir harekete

dönüştü.

Temsil Heyeti’nin yetkisi bütün ülkeyi kapsadı.

1. Manda ve Himaye

Bir devletin başka güçlü bir devletin koruması altına girmesi düşüncesidir.

Millî Mücadele kadrosu:

Tam bağımsızlık

anlayışını savundu.

1. Ali Fuat Paşa’nın Batı Cephesi’ne Atanması

Temsil Heyeti tarafından Ali Fuat Paşa Batı Anadolu’daki Kuvayı Milliye birliklerinin başına getirildi.

Bu gelişme:

Temsil Heyeti’nin yürütme yetkisi kullandığını gösteren önemli örneklerden biridir.

1. İstanbul Hükümeti ile İlişkilerin Kesilmesi

Damat Ferit Paşa Hükümeti’nin Millî Mücadele karşıtı tutumu nedeniyle Temsil Heyeti İstanbul ile haberleşmeyi kesti.

Baskılar sonucunda Damat Ferit Paşa görevden ayrıldı.

Yerine: Ali Rıza Paşa Hükümeti kuruldu.

1. Amasya Görüşmeleri – Ekim 1919

Temsil Heyeti adına: Mustafa Kemal

İstanbul Hükümeti adına: Salih Paşa

görüşmelere katıldı.

Önemli sonuç:

İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti’ni fiilen tanımış oldu.

1. Son Osmanlı Mebusan Meclisi

Millî Mücadeleciler seçimlere katıldı.

Mustafa Kemal, milletvekillerinden millî kararları savunmalarını istedi.

Meclis:

İstanbul’da toplandı.

1. Misak-ı Millî – 28 Ocak 1920

Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edildi.

Türk milletinin bağımsızlık ve vatan sınırları konusundaki temel hedeflerini ortaya koydu.

Başlıca esaslar:

• Millî sınırlar içinde vatanın bütünlüğü • Tam bağımsızlık • Kapitülasyonlara karşı çıkılması • Boğazların güvenliği sağlanarak dünya ticaretine açılması • Bazı bölgelerde halkoyuna başvurulması

1. İstanbul’un İşgali – 16 Mart 1920

Misak-ı Millî’nin kabul edilmesinden sonra İtilaf Devletleri İstanbul’u resmen işgal etti.

Mebusan Meclisi dağıtıldı.

Bazı milletvekilleri tutuklandı.

1. TBMM’nin Açılması – 23 Nisan 1920

Mustafa Kemal’in çağrısıyla Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.

1. Neden Ankara?

Ankara’nın tercih edilme nedenleri:

• Anadolu’nun iç kesiminde güvenli olması • Batı Cephesi’ne yakın olması • Demiryolu ve haberleşme imkânlarının bulunması • İşgal altında olmaması • Millî Mücadele’yi destekleyen güçlü bir çevrenin bulunması

1. I. TBMM’nin Özellikleri

• Millî egemenlik esasına dayanır. • Olağanüstü yetkilere sahiptir. • Güçler birliği ilkesini benimsemiştir. • Meclis hükümeti sistemi uygulanmıştır. • Kurucu niteliktedir. • Farklı görüşlerden milletvekilleri ortak amaç için birleşmiştir.

1. TBMM’nin İlk Kararlarının Temel Anlayışı

“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.”

Meclisin üstünde hiçbir güç kabul edilmedi.

TBMM:

Yasama ve yürütme yetkilerini kendi bünyesinde topladı.

1. TBMM’ye Karşı Ayaklanmalar

Başlıca nedenler:

• İstanbul Hükümeti’nin faaliyetleri • İtilaf Devletlerinin kışkırtmaları • Millî Mücadele’nin yanlış tanıtılması • Bazı yerel çıkar çatışmaları • Düzenli orduya geçişe karşı tepkiler

1. TBMM’nin Ayaklanmalara Karşı Tedbirleri

• Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı. • İstiklal Mahkemeleri kuruldu. • Halk bilgilendirilmeye çalışıldı. • Düzenli ordu güçlendirildi.

1. Sevr Antlaşması – 10 Ağustos 1920

Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı.

Antlaşma Osmanlı Devleti’ni siyasi, askerî ve ekonomik açıdan ağır şekilde sınırlandırıyordu.

Anadolu’nun önemli bölümlerinin paylaşılmasını öngörüyordu.

1. Sevr’in Uygulanamaması

Sevr:

• TBMM tarafından kabul edilmedi. • Türk milleti tarafından reddedildi. • Millî Mücadele başarıya ulaştığı için uygulanamadı.

1. Kurtuluş Savaşı Cepheleri

Başlıca cepheler:

Doğu Cephesi

Güney Cephesi

Batı Cephesi

1. Doğu Cephesi

Düşman: Ermenistan

Komutan: Kazım Karabekir Paşa

Türk ordusu başarı kazandı.

Sonuç: Gümrü Antlaşması

1. Gümrü Antlaşması – 3 Aralık 1920

TBMM ile Ermenistan arasında imzalandı.

Önemi:

TBMM’nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır.

1. Güney Cephesi

Başlıca mücadele:

Fransızlar ve onların desteklediği unsurlara karşı

Halk direnişi özellikle:

• Maraş • Urfa • Antep

çevresinde etkili oldu.

1. Güney’de Millî Mücadele Kahramanları

Maraş: Sütçü İmam

Antep: Şahin Bey

Urfa: Ali Saip Bey

1. Ankara Antlaşması – 20 Ekim 1921

TBMM ile Fransa arasında imzalandı.

Sonuç:

• Güney Cephesi büyük ölçüde kapandı. • Fransa TBMM ile resmî anlaşma yaptı. • Hatay Türkiye sınırları dışında kaldı ancak bölgedeki Türk kültürel haklarıyla ilgili bazı düzenlemeler kabul edildi.

1. Batı Cephesi

Millî Mücadele’nin en uzun ve belirleyici cephesidir.

Düşman: Yunanistan

Kuvayı Milliye’nin yetersiz kalması üzerine düzenli ordu kuruldu.

1. Düzenli Orduya Geçiş

Nedenleri:

• Kuvayı Milliye birliklerinin Yunan ordusunu kesin olarak durduramaması • Disiplin ve komuta birliği sorunu • Büyük savaşların düzenli ordu gerektirmesi

1. I. İnönü Savaşı – 6-10 Ocak 1921

Türk ordusu: İsmet Bey komutasında

Yunan ilerleyişi durduruldu.

1. I. İnönü’nün Sonuçları

• TBMM’ye güven arttı. • Düzenli ordu güç kazandı. • Londra Konferansı’na TBMM davet edildi. • Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması süreci hızlandı. • Afganistan ile dostluk antlaşması yapıldı.

1. Londra Konferansı – 1921

İtilaf Devletleri Sevr üzerinde bazı değişiklikler görüşmek amacıyla konferans düzenledi.

TBMM de konferansa çağrıldı.

Sonuç alınamadı.

Ancak:

TBMM uluslararası alanda muhatap alınmış oldu.

1. Moskova Antlaşması – 16 Mart 1921

TBMM ile Sovyet Rusya arasında imzalandı.

Önemli kararlar:

• Taraflar birbirlerinin bağımsızlığına saygı gösterecekti. • Çarlık Rusyası ile Osmanlı arasındaki bazı eski antlaşmalar geçersiz sayıldı. • Sovyet Rusya Misak-ı Millî’yi tanıyan devletlerden biri oldu.

1. II. İnönü Savaşı – Mart-Nisan 1921

Türk ordusu Yunan saldırısını tekrar durdurdu.

TBMM ve düzenli orduya duyulan güven arttı.

1. Kütahya-Eskişehir Savaşları – Temmuz 1921

Türk ordusu Yunan kuvvetleri karşısında geri çekildi.

Mustafa Kemal:

Ordunun Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesini istedi.

Amaç:

Ordunun tamamen yok olmasını önlemek ve zaman kazanmak

1. Başkomutanlık Yetkisi

Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Mustafa Kemal’e:

Başkomutanlık yetkisi

verildi.

5 Ağustos 1921

1. Tekalif-i Milliye Emirleri

Mustafa Kemal tarafından ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yayımlandı.

Halktan:

• Giyecek • Yiyecek • Taşıt • Araç-gereç

konularında orduya katkı sağlaması istendi.

1. Sakarya Meydan Muharebesi – 23 Ağustos–13 Eylül 1921

Türk ordusu ile Yunan ordusu arasında yapıldı.

Başkomutan: Mustafa Kemal

Savaş yaklaşık 22 gün 22 gece sürdü.

1. Sakarya Savaşı’nın Sonuçları

• Yunan ordusunun saldırı gücü kırıldı. • Türk ordusu savunmadan taarruza geçiş sürecine girdi. • Mustafa Kemal’e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verildi. • Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı. • Sovyet cumhuriyetleriyle Kars Antlaşması yapıldı.

1. Kars Antlaşması – 13 Ekim 1921

TBMM ile:

• Azerbaycan • Ermenistan • Gürcistan

arasında imzalandı.

Türkiye’nin doğu sınırının büyük ölçüde kesinleşmesinde etkili oldu.

1. Büyük Taarruz – 26 Ağustos 1922

Türk ordusunun Yunan kuvvetlerine karşı başlattığı kesin sonuçlu saldırıdır.

Başkomutan: Mustafa Kemal

1. Başkomutanlık Meydan Muharebesi – 30 Ağustos 1922

Yunan ordusunun ana kuvvetleri ağır yenilgiye uğratıldı.

1. İzmir’in Kurtuluşu – 9 Eylül 1922

Türk ordusu Yunan kuvvetlerini takip ederek İzmir’e ulaştı.

Yunan işgali sona erdi.

1. Büyük Taarruz’un Önemi

• Yunan ordusu Anadolu’dan çıkarıldı. • Millî Mücadele’nin askerî safhası büyük ölçüde tamamlandı. • İtilaf Devletleri ateşkes görüşmelerine yöneldi.

1. Mudanya Ateşkes Antlaşması – 11 Ekim 1922

TBMM ile:

• İngiltere • Fransa • İtalya

arasında imzalandı.

Yunanistan görüşmelere doğrudan katılmasa da ateşkes hükümlerini kabul etti.

1. Mudanya’nın Sonuçları

• Doğu Trakya savaş yapılmadan Türkiye’ye bırakıldı. • İstanbul ve Boğazların TBMM’ye bırakılma süreci başladı. • Silahlı mücadele sona erdi. • Barış görüşmelerinin yolu açıldı.

1. Saltanatın Kaldırılması – 1 Kasım 1922

Lozan görüşmelerine hem İstanbul Hükümeti hem TBMM Hükümeti’nin çağrılması üzerine yönetimdeki ikiliği sona erdirmek amacıyla:

Saltanat kaldırıldı.

1. Saltanatın Kaldırılmasının Sonuçları

• Osmanlı Devleti hukuken sona erdi. • Yönetimdeki ikilik ortadan kaldırıldı. • Lozan’da Türkiye’yi yalnız TBMM Hükümeti temsil etti. • Millî egemenlik anlayışı güçlendi.

1. Lozan Barış Konferansı

Türkiye’yi temsil eden heyetin başkanı:

İsmet Paşa

Konferans:

1922’de başladı.

Görüşmeler kesintiye uğradı.

Daha sonra yeniden başladı.

1. Lozan Barış Antlaşması – 24 Temmuz 1923

Türkiye ile İtilaf Devletleri ve ilgili devletler arasında imzalandı.

Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda kabul edildi.

1. Lozan’da Sınırlar

Suriye sınırı: 1921 Ankara Antlaşması esas alındı.

Yunanistan sınırı: Meriç Nehri esas alındı.

Karaağaç: Savaş tazminatı karşılığında Türkiye’ye bırakıldı.

Irak sınırı: Musul sorunu çözülemedi ve daha sonraki görüşmelere bırakıldı.

1. Kapitülasyonlar

Lozan’da:

Tamamen kaldırıldı.

Bu durum ekonomik bağımsızlık açısından büyük önem taşır.

1. Boğazlar

Lozan’da Boğazlar için uluslararası bir komisyon ve askerden arındırılmış bölge düzenlemesi kabul edildi.

Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliği daha sonra:

1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi

ile güçlendirildi.

1. Dış Borçlar

Osmanlı borçları Osmanlı’dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı.

Türkiye kendi payını ödemeyi kabul etti.

1. Azınlıklar

Türkiye’deki gayrimüslimler:

Türk vatandaşı kabul edildi.

Azınlıkların ayrı siyasi ayrıcalıklara sahip olması anlayışı kabul edilmedi.

1. Nüfus Mübadelesi

Türkiye ile Yunanistan arasında nüfus değişimi kabul edildi.

İstisnalar:

İstanbul Rumları

Batı Trakya Türkleri

1. Lozan’ın Önemi

• Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı. • Sevr geçersiz hâle geldi. • Kapitülasyonlar kaldırıldı. • Millî Mücadele siyasi başarıyla tamamlandı.

1. Millî Mücadele’nin Temel İlkeleri

Tam bağımsızlık: Başka bir devletin siyasi veya ekonomik denetimini kabul etmemek

Millî egemenlik: Yönetim yetkisinin millete ait olması

Vatanın bütünlüğü: Millî sınırlar içindeki toprakları korumak

1. Temel Kronoloji

Sık Karıştırılan Noktalar

• Mondros 7 → işgallere zemin. • İzmir’in işgali → 15 Mayıs 1919. • Samsun → 19 Mayıs 1919. • Havza → miting ve protestolar. • Amasya → gerekçe + amaç + yöntem. • Erzurum → bölgesel toplanış, millî kararlar. • Erzurum → Temsil Heyeti ilk kez. • Sivas → cemiyetler birleşti. • Sivas → Temsil Heyeti tüm vatanı temsil etti. • Amasya Görüşmeleri → İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti’ni fiilen tanıdı. • Misak-ı Millî → Son Osmanlı Mebusan Meclisi. • TBMM → 23 Nisan 1920. • I. TBMM → güçler birliği. • Sevr → TBMM tarafından reddedildi. • Doğu Cephesi → Kazım Karabekir. • Gümrü → TBMM’nin ilk uluslararası antlaşması. • Güney Cephesi → halk direnişi. • Batı Cephesi → Yunanistan. • I. İnönü → düzenli ordunun ilk önemli başarısı. • Kütahya-Eskişehir → geri çekilme. • Tekalif-i Milliye → ordunun ihtiyaçları. • Sakarya → savunmadan taarruza geçiş. • 26 Ağustos → Büyük Taarruz. • 30 Ağustos → Başkomutanlık Meydan Muharebesi. • 9 Eylül → İzmir. • Mudanya → askerî mücadele sona erdi. • Saltanat → 1 Kasım 1922. • Lozan → 24 Temmuz 1923. • Lozan’da çözülemeyen → Musul. • Lozan → kapitülasyonlar kaldırıldı. • Mübadele dışı → İstanbul Rumları + Batı Trakya Türkleri.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

Konu Özeti

1918: Mondros

15 Mayıs 1919: İzmir işgali

19 Mayıs: Samsun

Havza: Miting

Amasya: Gerekçe + amaç + yöntem

Erzurum: Bölgesel kongre + millî karar

Sivas: Millî cemiyetler birleşti

Amasya Görüşmeleri: Temsil Heyeti tanındı

Misak-ı Millî: Millî hedefler

23 Nisan 1920: TBMM

Sevr: Reddedildi

Doğu: Kazım Karabekir

Gümrü: İlk uluslararası antlaşma

Güney: Halk direnişi

Batı: Yunanistan

I. İnönü: Düzenli ordu başarısı

Kütahya-Eskişehir: Geri çekilme

Tekalif-i Milliye: Ordu ihtiyaçları

Sakarya: Savunmadan taarruza

26 Ağustos: Büyük Taarruz

30 Ağustos: Başkomutanlık Meydan Muharebesi

9 Eylül: İzmir

Mudanya: Askerî mücadele bitti

1 Kasım 1922: Saltanat kaldırıldı

24 Temmuz 1923: Lozan

Lozan: Bağımsızlığın uluslararası tanınması