TYT Tarih Millî Mücadele Ders Notu

Millî Mücadele Ders Notu

Millî Mücadele, I. Dünya Savaşı sonrasında Anadolu’nun işgal edilmesine karşı Türk milletinin bağımsızlığını ve vatan bütünlüğünü korumak amacıyla yürüttüğü siyasi ve askerî mücadeledir.

1. Mondros Ateşkes Antlaşması – 30 Ekim 1918

Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı.

Önemli hükümler:

• Osmanlı ordusu büyük ölçüde terhis edilecekti. • Silah ve cephaneler denetim altına alınacaktı. • Boğazlar İtilaf Devletlerine açılacaktı. • Stratejik bölgeler işgal edilebilecekti.

Kısa eşleştirme:

Mondros 7. madde → işgallere zemin

Mondros 24. madde → Doğu Anadolu

1. İşgaller

Mondros’tan sonra Anadolu’nun çeşitli bölgeleri işgal edildi.

İngiltere: Musul ve bazı stratejik bölgeler

Fransa: Güney Anadolu

İtalya: Güneybatı Anadolu

Yunanistan: İzmir ve çevresi

1. İzmir’in İşgali – 15 Mayıs 1919

Yunan ordusu İzmir’i işgal etti.

İşgale karşı ilk silahlı tepkilerden birini:

Hasan Tahsin

gösterdi.

Kısa eşleştirme:

15 Mayıs 1919 → İzmir’in işgali

1. Kuvayı Milliye

İşgallere karşı halkın oluşturduğu yerel silahlı direniş birlikleridir.

Olumlu yönleri:

• İşgallere karşı ilk direnişi oluşturdu. • Yunan ilerleyişini yavaşlattı. • Düzenli ordu kurulana kadar zaman kazandırdı.

Olumsuz yönleri:

• Bölgeseldi. • Ortak komuta yoktu. • Disiplin sorunları vardı. • Düzenli ordunun yerini tutamadı.

Kısa eşleştirme:

Kuvayı Milliye → yerel direniş

1. Millî Cemiyetler

Başlıca:

• Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk • İzmir Müdafaa-i Hukuk • Reddi İlhak • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk • Trabzon Muhafaza-i Hukuk • Kilikyalılar • Millî Kongre

Ortak amaç: İşgallere karşı vatanı savunmak

1. Zararlı Cemiyetler

Azınlık cemiyetlerinden bazıları:

• Mavri Mira • Pontus Rum • Etnik-i Eterya • Hınçak • Taşnak

Millî Mücadele karşıtı bazı cemiyetler:

• İngiliz Muhipleri • Wilson Prensipleri • Teali İslam

1. Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı – 19 Mayıs 1919

Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı.

Bu gelişme Millî Mücadele’nin örgütlenme sürecinin başlangıcı kabul edilir.

Kısa eşleştirme:

19 Mayıs 1919 → Samsun

1. Havza Genelgesi

Halktan:

• İşgallere karşı miting düzenlemesi • Protestolar yapması

istendi.

Kısa eşleştirme:

Havza → miting + protesto

1. Amasya Genelgesi – 22 Haziran 1919

Temel kararlar:

• Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir. • İstanbul Hükümeti görevini yerine getirememektedir. • Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. • Sivas’ta millî bir kongre toplanacaktır.

Kısa eşleştirme:

Amasya → gerekçe + amaç + yöntem

1. Amasya Genelgesi’nin Önemi

Millî egemenlik düşüncesi açık şekilde ortaya kondu.

“Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

ifadesi millî iradeyi vurgular.

1. Erzurum Kongresi – 23 Temmuz-7 Ağustos 1919

Toplanış: Bölgesel

Kararlar: Millî

Önemli kararlar:

• Vatan bir bütündür, parçalanamaz. • Millî iradeyi hâkim kılmak esastır. • Kuvayı Milliye etkin hâle getirilecektir. • Manda ve himaye kabul edilemez. • Gerekirse geçici hükümet kurulacaktır.

1. Erzurum Kongresi’nin Önemi

• Temsil Heyeti oluşturuldu. • Mustafa Kemal Temsil Heyeti başkanı seçildi. • Millî sınırlar vurgulandı. • Manda ve himaye reddedildi.

Kısa eşleştirme:

Erzurum → Temsil Heyeti ilk kez

1. Sivas Kongresi – 4-11 Eylül 1919

Ulusal nitelikte bir kongredir.

Önemli kararlar:

• Millî cemiyetler birleştirildi. • Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti oluşturuldu. • Temsil Heyeti tüm vatanı temsil eder hâle geldi. • Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.

Kısa eşleştirme:

Sivas → millî cemiyetler birleşti

1. Temsil Heyeti

Millî Mücadele’nin yürütme organı gibi çalıştı.

Ali Fuat Paşa’nın Batı Cephesi’ne atanması:

Temsil Heyeti’nin hükümet gibi hareket ettiğini gösterir.

1. Amasya Görüşmeleri – 1919

Temsil Heyeti: Mustafa Kemal

İstanbul Hükümeti: Salih Paşa

Önemi: İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti’ni fiilen tanıdı.

1. Son Osmanlı Mebusan Meclisi

İstanbul’da toplandı.

En önemli kararı:

Misak-ı Millî

1. Misak-ı Millî – 28 Ocak 1920

Millî Mücadele’nin siyasi hedeflerini ortaya koydu.

Temel esaslar:

• Millî sınırlar • Tam bağımsızlık • Kapitülasyonlara karşı çıkılması • Bazı bölgelerde halkoyuna başvurulması

Kısa eşleştirme:

Misak-ı Millî → millî hedefler

1. İstanbul’un İşgali – 16 Mart 1920

Misak-ı Millî’nin kabulünden sonra İstanbul İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edildi.

Mebusan Meclisi dağıtıldı.

Bu gelişme Ankara’da yeni bir meclis açılması sürecini hızlandırdı.

1. TBMM’nin Açılması – 23 Nisan 1920

Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.

Temel anlayış:

Millî egemenlik

Kısa eşleştirme:

23 Nisan 1920 → TBMM

1. I. TBMM’nin Özellikleri

• Millî egemenliğe dayanır. • Güçler birliği vardır. • Meclis hükümeti sistemi uygulanır. • Olağanüstü yetkilere sahiptir. • Kurucu niteliktedir.

Kısa eşleştirme:

I. TBMM → güçler birliği

1. TBMM’ye Karşı Ayaklanmalar

Nedenler:

• İstanbul Hükümeti’nin faaliyetleri • İtilaf Devletlerinin kışkırtmaları • Millî Mücadele’nin yanlış tanıtılması • Düzenli orduya karşı tepkiler • Yerel çıkar çatışmaları

1. Ayaklanmalara Karşı Önlemler

• Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı. • İstiklal Mahkemeleri kuruldu. • Düzenli ordu güçlendirildi.

Kısa eşleştirme:

Hıyanet-i Vataniye + İstiklal Mahkemeleri → ayaklanmalar

1. Sevr Antlaşması – 10 Ağustos 1920

Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı.

Osmanlı Devleti’ni siyasi, askerî ve ekonomik açıdan ağır şekilde sınırlıyordu.

TBMM: Sevr’i tanımadı.

Kısa eşleştirme:

Sevr → uygulanamadı

1. Kurtuluş Savaşı Cepheleri

Başlıca:

• Doğu Cephesi • Güney Cephesi • Batı Cephesi

1. Doğu Cephesi

Düşman: Ermenistan

Komutan: Kazım Karabekir Paşa

Sonuç: Türk ordusu başarılı oldu.

1. Gümrü Antlaşması – 3 Aralık 1920

TBMM ile Ermenistan arasında imzalandı.

Önemi: TBMM’nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.

Kısa eşleştirme:

Gümrü → ilk uluslararası antlaşma

1. Güney Cephesi

Başlıca düşman: Fransızlar ve onların desteklediği unsurlar

Öne çıkan şehirler:

Maraş → Sütçü İmam

Antep → Şahin Bey

Urfa → Ali Saip Bey

Güney Cephesi’nde halk direnişi önemlidir.

1. Ankara Antlaşması – 20 Ekim 1921

TBMM ile Fransa arasında imzalandı.

Sonuç:

• Güney Cephesi büyük ölçüde kapandı. • Fransa TBMM ile resmî antlaşma yaptı.

Kısa eşleştirme:

Ankara Antlaşması → Fransa + Güney Cephesi

1. Batı Cephesi

Düşman: Yunanistan

Millî Mücadele’nin en önemli ve belirleyici cephesidir.

Kuvayı Milliye’nin yetersiz kalması üzerine düzenli ordu kuruldu.

1. Düzenli Orduya Geçiş

Nedenleri:

• Kuvayı Milliye’nin Yunan ordusunu kesin olarak durduramaması • Disiplin sorunu • Komuta birliğinin bulunmaması • Büyük savaşların düzenli ordu gerektirmesi

1. I. İnönü Savaşı – Ocak 1921

Komutan: İsmet Bey

Önemi: Düzenli ordunun Batı Cephesi’ndeki ilk önemli askerî başarısıdır.

Sonuçları:

• TBMM’ye güven arttı. • Londra Konferansı’na TBMM çağrıldı. • Moskova Antlaşması süreci hızlandı.

1. Londra Konferansı – 1921

İtilaf Devletleri Sevr’i değiştirerek kabul ettirmeye çalıştı.

TBMM konferansa çağrıldı.

Sonuç çıkmadı.

Ancak: TBMM uluslararası alanda muhatap alındı.

1. Moskova Antlaşması – 16 Mart 1921

TBMM ile Sovyet Rusya arasında imzalandı.

Sovyet Rusya:

TBMM’nin bağımsızlık mücadelesini ve Misak-ı Millî anlayışını tanıyan önemli devletlerden biri oldu.

Kısa eşleştirme:

Moskova → Sovyet Rusya

1. II. İnönü Savaşı – 1921

Yunan saldırısı yeniden durduruldu.

Sonuç: TBMM’ye ve düzenli orduya güven arttı.

1. Kütahya-Eskişehir Savaşları – Temmuz 1921

Türk ordusu geri çekildi.

Mustafa Kemal ordunun:

Sakarya Nehri’nin doğusuna

çekilmesini istedi.

Amaç: Ordunun yok olmasını önlemek ve zaman kazanmak

1. Başkomutanlık Yetkisi

5 Ağustos 1921’de Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verildi.

Kısa eşleştirme:

5 Ağustos 1921 → Mustafa Kemal Başkomutan

1. Tekalif-i Milliye Emirleri

Amaç: Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak

Halktan:

• Yiyecek • Giyecek • Taşıt • Araç ve gereç

konularında destek istendi.

Kısa eşleştirme:

Tekalif-i Milliye → ordunun ihtiyaçları

1. Sakarya Meydan Muharebesi

Tarih: 23 Ağustos-13 Eylül 1921

Başkomutan: Mustafa Kemal

Ünlü söz:

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.”

1. Sakarya’nın Sonuçları

• Yunan ordusunun saldırı gücü kırıldı. • Türk ordusu savunmadan taarruza geçiş sürecine girdi. • Mustafa Kemal’e gazi unvanı ve mareşal rütbesi verildi. • Fransa ile Ankara Antlaşması yapıldı. • Kars Antlaşması imzalandı.

Kısa eşleştirme:

Sakarya → savunmadan taarruza geçiş

1. Kars Antlaşması – 1921

TBMM ile:

• Azerbaycan • Ermenistan • Gürcistan

arasında imzalandı.

Doğu sınırının büyük ölçüde kesinleşmesini sağladı.

1. Büyük Taarruz – 26 Ağustos 1922

Türk ordusu Yunan kuvvetlerine karşı kesin sonuçlu saldırıya geçti.

Başkomutan: Mustafa Kemal

1. Başkomutanlık Meydan Muharebesi – 30 Ağustos 1922

Yunan ordusunun ana kuvvetleri ağır yenilgiye uğratıldı.

Kısa eşleştirme:

30 Ağustos → Başkomutanlık Meydan Muharebesi

1. İzmir’in Kurtuluşu – 9 Eylül 1922

Türk ordusu İzmir’e ulaştı.

Yunan işgali sona erdi.

Kısa eşleştirme:

9 Eylül → İzmir

1. Büyük Taarruz’un Sonuçları

• Yunan ordusu Anadolu’dan çıkarıldı. • Millî Mücadele’nin askerî safhası büyük ölçüde sona erdi. • Ateşkes görüşmelerinin yolu açıldı.

1. Mudanya Ateşkes Antlaşması – 11 Ekim 1922

TBMM ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalandı.

Sonuç:

• Askerî mücadele sona erdi. • Doğu Trakya savaş yapılmadan Türkiye’ye bırakıldı. • Barış görüşmelerinin yolu açıldı.

Kısa eşleştirme:

Mudanya → askerî mücadele bitti

1. Saltanatın Kaldırılması – 1 Kasım 1922

Lozan görüşmelerine hem İstanbul hem Ankara hükümetinin çağrılması üzerine yönetimdeki ikilik sona erdirildi.

Sonuç:

• Saltanat kaldırıldı. • Osmanlı Devleti hukuken sona erdi. • Lozan’da Türkiye’yi TBMM Hükümeti temsil etti.

1. Lozan Barış Konferansı

Türkiye heyetinin başkanı: İsmet Paşa

Konferans 1922’de başladı.

Görüşmeler bir süre kesildi.

Daha sonra yeniden başladı.

1. Lozan Barış Antlaşması – 24 Temmuz 1923

Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı.

Kısa eşleştirme:

24 Temmuz 1923 → Lozan

1. Lozan’da Sınırlar

Suriye sınırı: 1921 Ankara Antlaşması esas alındı.

Yunanistan sınırı: Meriç Nehri

Karaağaç: Savaş tazminatı karşılığında Türkiye’ye verildi.

Irak sınırı: Musul nedeniyle çözülemedi.

Kısa eşleştirme:

Lozan’da çözülemeyen sınır konusu → Musul

1. Kapitülasyonlar

Lozan’da tamamen kaldırıldı.

Önemi: Ekonomik bağımsızlık güçlendi.

1. Boğazlar

Lozan’da Boğazlar için uluslararası komisyon ve askerden arındırılmış bölge düzenlemesi kabul edildi.

Boğazlarda Türkiye’nin egemenliği:

1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi

ile güçlendi.

1. Dış Borçlar

Osmanlı dış borçları Osmanlı’dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı.

Türkiye kendi payını ödemeyi kabul etti.

1. Nüfus Mübadelesi

Türkiye ile Yunanistan arasında nüfus değişimi kararlaştırıldı.

Mübadele dışında bırakılanlar:

• İstanbul Rumları • Batı Trakya Türkleri

1. Lozan’ın Önemi

• Yeni Türk devletinin bağımsızlığı tanındı. • Sevr geçersiz kaldı. • Kapitülasyonlar kaldırıldı. • Millî Mücadele siyasi başarıyla tamamlandı.

1. Millî Mücadele’nin Temel İlkeleri

Tam bağımsızlık: Başka bir devletin siyasi ve ekonomik denetimini kabul etmemek

Millî egemenlik: Yönetim yetkisinin millete ait olması

Vatanın bütünlüğü: Millî sınırlar içindeki toprakları korumak

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Mondros 7 → genel işgal tehdidi. • Mondros 24 → Doğu Anadolu. • 15 Mayıs 1919 → İzmir. • 19 Mayıs → Samsun. • Havza → miting. • Amasya → gerekçe + amaç + yöntem. • Erzurum → bölgesel toplanış, millî karar. • Erzurum → Temsil Heyeti ilk kez. • Sivas → cemiyetler birleşti. • Amasya Görüşmeleri → Temsil Heyeti fiilen tanındı. • Misak-ı Millî → Son Osmanlı Mebusan Meclisi. • 23 Nisan 1920 → TBMM. • I. TBMM → güçler birliği. • Sevr → uygulanamadı. • Doğu → Kazım Karabekir. • Gümrü → ilk uluslararası antlaşma. • Güney → halk direnişi. • Batı → Yunanistan. • I. İnönü → düzenli ordunun ilk önemli başarısı. • Kütahya-Eskişehir → geri çekilme. • Tekalif-i Milliye → ordu ihtiyaçları. • Sakarya → savunmadan taarruza geçiş. • 26 Ağustos → Büyük Taarruz. • 30 Ağustos → Başkomutanlık Meydan Muharebesi. • 9 Eylül → İzmir. • Mudanya → askerî mücadele sona erdi. • 1 Kasım 1922 → Saltanat kaldırıldı. • 24 Temmuz 1923 → Lozan. • Lozan’da çözülemeyen → Musul. • Lozan → kapitülasyonlar kaldırıldı.

Millî Mücadele Kısa Özeti

1918: Mondros

15 Mayıs 1919: İzmir’in işgali

19 Mayıs: Samsun

Havza: Miting

Amasya: Gerekçe + amaç + yöntem

Erzurum: Bölgesel kongre + millî karar

Sivas: Cemiyetler birleşti

Misak-ı Millî: Millî hedefler

23 Nisan 1920: TBMM

Sevr: Reddedildi

Doğu: Kazım Karabekir

Gümrü: İlk uluslararası antlaşma

Güney: Halk direnişi

Batı: Yunanistan

I. İnönü: Düzenli ordu başarısı

Moskova: Sovyet Rusya

Kütahya-Eskişehir: Geri çekilme

Tekalif-i Milliye: Ordu ihtiyaçları

Sakarya: Savunmadan taarruza geçiş

26 Ağustos: Büyük Taarruz

30 Ağustos: Başkomutanlık Meydan Muharebesi

9 Eylül: İzmir

Mudanya: Askerî mücadele sona erdi

1 Kasım 1922: Saltanat kaldırıldı

24 Temmuz 1923: Lozan

Lozan: Bağımsızlığın uluslararası tanınması