TYT Tarih XIX. ve XX. Yüzyılda Osmanlı Devleti Çalışma Notu

XIX. ve XX. Yüzyılda Osmanlı Devleti – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, XIX. yüzyıldan I. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar Osmanlı Devleti’ndeki siyasi, askerî ve idari gelişmeleri sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Şark Meselesi

Avrupalı devletlerin Osmanlı toprakları üzerindeki siyasi hedeflerini ifade eder.

1. II. Mahmud

Temel hedef:

• Merkezî otoriteyi güçlendirmek • Devleti modernleştirmek • Orduyu yenilemek

1. Sened-i İttifak – 1808

Merkezî yönetim ile ayanlar arasında imzalandı.

Anayasa değildir.

1. Alemdar Mustafa Paşa

• Sened-i İttifak • Sekban-ı Cedid

ile ilişkilidir.

1. Vak'a-i Hayriye – 1826

Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.

Yerine:

Asakir-i Mansure-i Muhammediye

kuruldu.

1. II. Mahmud Dönemi Yenilikleri

• Divan-ı Hümayun kaldırıldı. • Nazırlıklar kuruldu. • Memurlara maaş bağlandı. • Müsadere büyük ölçüde kaldırıldı. • Takvim-i Vekayi çıkarıldı. • Nüfus sayımı yapıldı. • Posta teşkilatı geliştirildi.

1. Yunan İsyanı – 1821

Mora’da başladı.

Nedenler:

• Milliyetçilik • Avrupa desteği • Filiki Eterya

1. Navarin – 1827

İngiltere, Fransa ve Rusya:

Osmanlı-Mısır donanmasını yaktı.

1. Edirne Antlaşması – 1829

Osmanlı – Rusya

Yunanistan’ın bağımsızlık süreci kesinleşti.

1. Mısır Sorunu

Mısır Valisi:

Kavalalı Mehmet Ali Paşa

Osmanlı’ya karşı güçlendi.

Oğlu: İbrahim Paşa

Anadolu’ya kadar ilerledi.

1. Hünkâr İskelesi – 1833

Osmanlı – Rusya

Mısır Sorunu sırasında Osmanlı Rusya’dan yardım aldı.

1. Londra Konferansı – 1840

Mısır Sorunu Avrupa devletlerinin müdahalesiyle çözüme yaklaştırıldı.

Mehmet Ali Paşa’ya Mısır valiliği veraset yoluyla bırakıldı.

1. Londra Boğazlar Sözleşmesi – 1841

Boğazların statüsü uluslararası hâle geldi.

1. Tanzimat Fermanı – 1839

Padişah: Abdülmecid

Devlet adamı: Mustafa Reşit Paşa

Temel haklar:

• Can güvenliği • Mal güvenliği • Namus güvenliği • Vergi düzeni • Askerlik düzeni

1. Islahat Fermanı – 1856

Özellikle:

Gayrimüslimlerin haklarını genişletti.

1. Kırım Savaşı – 1853-1856

Osmanlı + İngiltere + Fransa + Piyemonte

Rusya’ya karşı savaştı.

1. İlk Dış Borç – 1854

Osmanlı ilk dış borcunu:

Kırım Savaşı sırasında aldı.

1. Paris Antlaşması – 1856

Kırım Savaşı sona erdi.

Osmanlı Devleti Avrupa devletler hukukunun bir parçası kabul edildi.

1. Genç Osmanlılar

Savundukları:

• Anayasa • Meclis • Meşrutiyet

Önemli isimler:

• Namık Kemal • Ziya Paşa • Ali Suavi • Şinasi

1. Osmanlıcılık

Amaç:

Bütün vatandaşları ortak Osmanlı kimliği altında birleştirmek

Hedef: Devletin dağılmasını önlemek

1. I. Meşrutiyet – 1876

Padişah: II. Abdülhamid

İlk anayasa: Kanun-ı Esasi

1. Osmanlı Meclisi

Meclis-i Mebusan: Seçim

Meclis-i Ayan: Padişah ataması

1. 93 Harbi – 1877-1878

Taraflar:

Osmanlı – Rusya

Osmanlı savaşı kaybetti.

1. Ayastefanos – 1878

Rusya’nın Balkanlarda çok güçlenmesine yol açacak hükümler içerdi.

Avrupa devletlerinin tepkisi üzerine yeniden düzenlendi.

1. Berlin Antlaşması – 1878

Sonuç:

• Sırbistan bağımsız • Karadağ bağımsız • Romanya bağımsız • Bulgaristan küçültüldü • Bosna-Hersek’in yönetimi Avusturya-Macaristan’a bırakıldı

1. II. Abdülhamid

Öne çıkan fikir:

İslamcılık / Panislamizm

Amaç: Müslümanları halife etrafında birleştirmek

1. Hicaz Demiryolu

II. Abdülhamid döneminde yapıldı.

Amaç:

• Hac ulaşımı • Merkezî otorite • Bölgeyle bağlantı

1. Düyun-u Umumiye – 1881

Osmanlı’nın dış borçlarını tahsil etmek amacıyla kuruldu.

Bazı devlet gelirleri yabancı alacaklıların denetimine bırakıldı.

1. Osmanlı Fikir Akımları

Osmanlıcılık: Ortak vatandaşlık

İslamcılık: Müslüman birliği

Türkçülük: Türk kimliği

Batıcılık: Batı’nın bilim ve tekniğinden yararlanma

1. İttihat ve Terakki

Anayasal yönetimin yeniden kurulmasını savundu.

II. Meşrutiyet’in ilanında etkili oldu.

1. II. Meşrutiyet – 1908

Kanun-ı Esasi yeniden yürürlüğe girdi.

Meclis yeniden açıldı.

1. 31 Mart Olayı – 1909

II. Meşrutiyet’e karşı çıkan ayaklanmadır.

Hareket Ordusu tarafından bastırıldı.

1. Hareket Ordusu

Selanik’ten İstanbul’a geldi.

Mustafa Kemal kurmay kadroda görev aldı.

Sonuç:

II. Abdülhamid tahttan indirildi.

1. Trablusgarp Savaşı – 1911-1912

Taraflar:

Osmanlı – İtalya

İtalya Trablusgarp’ı işgal etti.

Osmanlı bölgeye doğrudan düzenli ordu gönderemedi.

1. Mustafa Kemal Trablusgarp’ta

Görev yaptığı yerler:

• Tobruk • Derne

Yerel halkı örgütledi.

1. Uşi Antlaşması – 1912

Osmanlı:

Trablusgarp ve Bingazi üzerindeki hâkimiyetini kaybetti.

1. I. Balkan Savaşı

Osmanlı’ya karşı:

• Bulgaristan • Sırbistan • Yunanistan • Karadağ

savaştı.

Sonuç: Osmanlı büyük toprak kaybetti.

1. Londra Antlaşması – 1913

Osmanlı Midye-Enez çizgisinin batısındaki topraklarının büyük bölümünü kaybetti.

Arnavutluk’un bağımsızlığı kabul edildi.

1. II. Balkan Savaşı

Balkan devletleri kendi aralarında savaştı.

Osmanlı fırsattan yararlandı.

Geri alınanlar:

• Edirne • Kırklareli

1. Balkan Savaşlarının Sonuçları

• Balkan hâkimiyeti büyük ölçüde sona erdi. • Anadolu’ya yoğun göç yaşandı. • Osmanlıcılık zayıfladı. • Türkçülük güçlendi.

1. Babıâli Baskını – 1913

İttihat ve Terakki yönetimde daha etkili hâle geldi.

1. I. Dünya Savaşı

Osmanlı Devleti:

İttifak Devletleri yanında savaşa katıldı.

Başlıca müttefikler:

• Almanya • Avusturya-Macaristan • Bulgaristan

1. Osmanlı-Alman Yakınlaşması

Nedenler:

• Rusya tehdidi • Alman askerî gücüne güven • İngiltere ve Fransa ile yaşanan sorunlar

1. Yavuz ve Midilli

Goeben → Yavuz

Breslau → Midilli

Karadeniz’de Rus limanlarının bombalanması Osmanlı’nın savaşa giriş sürecini hızlandırdı.

1. Kafkas Cephesi

Düşman: Rusya

Önemli gelişme: Sarıkamış Harekâtı

1. Çanakkale Cephesi

İtilaf Devletlerinin amaçları:

• Boğazları geçmek • İstanbul’u almak • Rusya’ya yardım götürmek • Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak

1. Çanakkale’nin Sonuçları

• Boğazlar geçilemedi. • Rusya’ya yardım ulaştırılamadı. • Osmanlı’nın savaşta kalma süresi uzadı. • Mustafa Kemal’in itibarı arttı.

1. Kanal Cephesi

Amaç:

Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek

İngiltere’nin sömürgeleriyle bağlantısını zorlaştırmak

1. Irak Cephesi

İngiltere’nin hedefleri:

• Petrol • Basra Körfezi • Hindistan yolu

Osmanlı başarısı: Kutü’l-Amare

1. Suriye-Filistin Cephesi

İngiliz ilerleyişine karşı savaşıldı.

Mustafa Kemal bu cephede görev yaptı.

1. Hicaz-Yemen Cephesi

İngiliz destekli Arap isyanlarıyla mücadele edildi.

Medine savunması:

Fahreddin Paşa

1. Mondros Ateşkes Antlaşması – 1918

Tarih: 30 Ekim 1918

Osmanlı açısından I. Dünya Savaşı sona erdi.

1. Mondros 7. Madde

İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum oluştuğunu öne sürerek stratejik yerleri işgal edebilecekti.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• 1808 → Sened-i İttifak. • Sened-i İttifak → ayanlar. • 1826 → Vak'a-i Hayriye. • Asakir-i Mansure → yeni ordu. • Takvim-i Vekayi → ilk resmî gazete. • 1827 → Navarin. • 1833 → Hünkâr İskelesi. • 1839 → Tanzimat. • Tanzimat → can + mal + namus. • 1854 → ilk dış borç. • 1856 → Islahat. • Islahat → gayrimüslimler ağırlıklı. • 1876 → I. Meşrutiyet. • Kanun-ı Esasi → ilk anayasa. • Mebusan → seçim. • Ayan → padişah ataması. • 93 Harbi → Rusya. • 1878 → Berlin. • 1881 → Düyun-u Umumiye. • II. Abdülhamid → İslamcılık. • 1908 → II. Meşrutiyet. • 1909 → 31 Mart. • Hareket Ordusu → 31 Mart. • Trablusgarp → İtalya. • Tobruk-Derne → Mustafa Kemal. • Uşi → Trablusgarp. • I. Balkan → büyük kayıp. • II. Balkan → Edirne geri alındı. • Babıâli Baskını → İttihat ve Terakki. • Sarıkamış → Kafkas. • Çanakkale → Rusya’ya yardım engellendi. • Süveyş → Kanal. • Kutü’l-Amare → Irak. • Fahreddin Paşa → Medine. • Mondros 7 → işgal.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1808 → Sened-i İttifak

II. Mahmud → merkezîleşme

1826 → Yeniçeri kaldırıldı

Asakir-i Mansure → yeni ordu

Takvim-i Vekayi → resmî gazete

1827 → Navarin

1833 → Hünkâr İskelesi

1839 → Tanzimat

1854 → ilk dış borç

1856 → Islahat + Paris

1876 → I. Meşrutiyet

Kanun-ı Esasi → ilk anayasa

93 Harbi → Rusya

1878 → Berlin

1881 → Düyun-u Umumiye

II. Abdülhamid → İslamcılık

1908 → II. Meşrutiyet

1909 → 31 Mart

1911 → Trablusgarp

Uşi → Trablusgarp kaybedildi

I. Balkan → büyük kayıp

II. Balkan → Edirne geri

1913 → Babıâli Baskını

1914 → I. Dünya Savaşı

Sarıkamış → Kafkas

Çanakkale → Mustafa Kemal

Süveyş → Kanal

Kutü’l-Amare → Irak

Fahreddin Paşa → Medine

1918 → Mondros

Mondros 7 → işgal