TYT Türkçe Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı

Anlatım Bozuklukları

Bir cümlenin açık, doğru, anlaşılır ve dil bilgisi kurallarına uygun olmaması anlatım bozukluğuna yol açar.

TYT’de anlatım bozuklukları genel olarak iki ana başlıkta incelenir:

• Anlama dayalı anlatım bozuklukları • Dil bilgisine dayalı anlatım bozuklukları

1. Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları

Başlıca türleri:

• Gereksiz sözcük kullanımı • Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması • Anlamca çelişen sözcüklerin kullanılması • Sözcüğün yanlış yerde kullanılması • Deyim ve atasözlerinin yanlış kullanılması • Anlam belirsizliği • Mantık ve sıralama yanlışları • Karşılaştırma yanlışları

1. Gereksiz Sözcük Kullanımı

Bir sözcüğün anlamı başka bir sözcüğün içinde zaten bulunuyorsa gereksiz kullanım oluşur.

1. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması

Cümlenin anlamına uygun olmayan bir sözcüğün seçilmesidir.

1. Birbiriyle Karıştırılan Sözcükler

Benzer sesli veya yakın anlamlı sözcüklerin yanlış kullanılması anlatım bozukluğuna yol açabilir.

1. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması

Kesinlik ve olasılık gibi birbirine ters anlam taşıyan sözcüklerin aynı yargıda uyumsuz biçimde kullanılmasıdır.

1. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması

Bir sözcüğün cümlede yanlış yere konması anlamı değiştirebilir veya belirsizlik oluşturabilir.

1. Deyimlerin Yanlış Kullanılması

Deyimler kalıplaşmış söz gruplarıdır. Sözcükleri rastgele değiştirilemez ve anlamına aykırı kullanılamaz.

Deyim bozukluğu daha çok deyimin anlamına uygun olmayan bir bağlamda kullanılmasıyla ortaya çıkar.

1. Anlam Belirsizliği

Cümlede bir sözcüğün veya ekin hangi ögeyle ilişkili olduğunun açık olmaması anlam belirsizliği oluşturur.

Bu tür belirsizlik çoğunlukla zamir veya iyelik ekinden kaynaklanır.

1. Zamir Eksikliğinden Kaynaklanan Belirsizlik

1. Mantık Yanlışlığı

Cümlede düşüncenin akıl ve mantık sırasına uygun kurulmamasıdır.

1. Önem Sırası Yanlışlığı

Kavramların önem derecelerine göre yanlış sıralanmasıdır.

1. Karşılaştırma Yanlışlığı

Karşılaştırılan unsurların eksik veya yanlış kurulması anlatım bozukluğuna yol açar.

1. Dil Bilgisine Dayalı Anlatım Bozuklukları

Başlıca türleri:

• Özne-yüklem uyumsuzluğu • Özne eksikliği • Nesne eksikliği • Yer tamlayıcısı eksikliği • Zarf tümleci eksikliği • Tamlama yanlışları • Ek yanlışları • Çatı uyuşmazlığı • Yardımcı fiil eksikliği • Ek fiil eksikliği

1. Özne-Yüklem Uyumsuzluğu

Özne ile yüklemin kişi veya tekillik-çoğulluk bakımından uyumsuz olmasıdır.

1. Kişi Bakımından Özne-Yüklem Uyumu

Birden fazla kişi zamiri özne olduğunda belirli kişi öncelikleri vardır.

1. Tekillik – Çoğulluk Uyumu

İnsan dışındaki çoğul öznelerde yüklem çoğunlukla tekil kullanılır.

İnsan bildiren çoğul öznelerde yüklem tekil veya çoğul olabilir.

1. Özne Eksikliği

Birden fazla yüklemin bulunduğu yapılarda ortak öznenin yüklemlerden birine uygun olmaması özne eksikliğine yol açar.

Daha belirgin örnek:

1. Nesne Eksikliği

Birden fazla yüklemin aynı nesneyi ortak kullanamaması durumudur.

1. Yer Tamlayıcısı Eksikliği

Yüklemlerden birinin ihtiyaç duyduğu yer tamlayıcısının eksik bırakılmasıdır.

1. Tümleç Eksikliklerinde Temel Yöntem

1. Tamlama Yanlışları

İsim ve sıfat tamlamalarının yanlış kurulması anlatım bozukluğuna neden olur.

1. İsim ve Sıfat Tamlamalarının Ortak Kullanılması

Bir isim tamlaması ile sıfat tamlamasının aynı tamlanana yanlış biçimde bağlanması bozukluk oluşturabilir.

1. Tamlayan Eksikliği

İyelik eki taşıyan bir sözcüğün hangi tamlayana bağlı olduğunun açık olmaması bozukluk oluşturabilir.

1. Ek Yanlışlığı

Sözcüğe yanlış hâl veya iyelik eki getirilmesi anlatım bozukluğuna yol açabilir.

1. Yardımcı Fiil Eksikliği

Birden fazla isim unsurunun aynı yardımcı fiille kullanılması mümkün değilse yardımcı fiil eksikliği oluşur.

1. Ek Fiil Eksikliği

Birden fazla isim soylu yüklemin aynı ek fiili ortak kullanamaması durumunda ortaya çıkabilir.

Ancak zaman veya kişi bakımından farklı yapılar gerekiyorsa ek fiil ayrı kullanılmalıdır.

1. Çatı Uyuşmazlığı

Aynı yapıda birbirine bağlanan fiiller arasında etken-edilgen uyumsuzluğu oluşmasıdır.

Daha doğru:

Toplantıda sorunlar tartışıldı ve çözüm arandı.

veya

Katılımcılar sorunları tartıştı ve çözüm aradı. [/ORNEK]

1. Fiilimsi Yapılarında Çatı Uyumu

1. Kip ve Zaman Uyumsuzluğu

Aynı bağlamda zaman veya kiplerin mantıksız biçimde değişmesi anlatım bozukluğu oluşturabilir.

1. Kişi Uyumsuzluğu

Cümlede anlatıcı kişi gereksiz veya yanlış biçimde değişebilir.

1. Sayıların ve Kavramların Mantıksız Kullanımı

1. “Birçok, birkaç, her” ile Kullanım

Bazı belgisiz sıfatlardan sonra gelen isimlerin çoğul yapılması anlatım bozukluğu oluşturabilir.

1. “Biri... diğeri” Yapısında Uyumsuzluk

1. Olumlu – Olumsuz Uyumu

Bazı bağlaç ve sözcükler yüklemin anlamıyla uyumlu kullanılmalıdır.

1. “Ya... ya”, “hem... hem”, “ne... ne” Paralelliği

Bağlanan yapıların dil bilgisi bakımından paralel olması gerekir.

Daha doğru: Hem kitap okumayı hem müzik dinlemeyi seviyor. [/ORNEK]

1. Bağlaçlarla Kurulan Yapılarda Ortaklık

Bağlaçla bağlanan unsurların aynı görev ve biçimde olması gerekir.

Daha doğru: Bu iş hem kolaydır hem de kısa sürede tamamlanabilir.

1. Noktalama ile Anlam Belirsizliği

Bazı cümlelerde virgülün kullanılmaması anlam karışıklığına neden olabilir.

1. Birden Fazla Anlatım Bozukluğu Bulunabilir

Bir cümlede aynı anda birden fazla sorun bulunabilir.

1. Anlatım Bozukluğunu Bulma Yöntemi

1. TYT’de Sık Sorulan Anlatım Bozukluğu Kalıpları

Sık Karıştırılan Noktalar

• Aynı anlamı taşıyan iki sözcük gereksiz kullanılmamalıdır. • Kesinlik ve olasılık bildiren sözcükler uyumsuz biçimde birlikte kullanılmamalıdır. • Sözcüğün cümledeki yeri anlamı değiştirebilir. • Deyimler kalıplaşmış anlamlarıyla kullanılmalıdır. • Zamir ve iyelik ekleri anlam belirsizliği oluşturabilir. • Birden fazla yüklem varsa her yüklemin istediği ögeler ayrı ayrı kontrol edilmelidir. • “Ona güvenir ve desteklerim.” bozuk olabilir; “ona güvenir ve onu desteklerim” denmelidir. • Birçok, birkaç ve her sözcüklerinden sonra genellikle tekil isim kullanılır. • “Ne...ne” zaten olumsuz anlam taşır. • Özne ile yüklem kişi bakımından uyumlu olmalıdır. • Sıfat ve isim tamlamaları gelişigüzel ortak tamlanana bağlanmamalıdır. • Birbirine bağlanan fiillerin çatı ve zaman ilişkileri uyumlu olmalıdır.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

Konu Özeti

Anlama dayalı bozukluklar:

Gereksiz sözcük: geri iade etmek → iade etmek

Anlam çelişkisi: kesinlikle gelebilir

Yanlış yerde kullanım: sadece / yalnız / her gibi sözcüklerin yanlış konumu

Anlam belirsizliği: Ali, Ahmet'e kitabını getirmesini söyledi.

Mantık yanlışlığı: önem ve gerçekleşme sırasının bozulması

Dil bilgisine dayalı bozukluklar:

Özne-yüklem uyumu: Sen ve ben geleceğiz.

Nesne eksikliği: Ona güvenir ve onu desteklerim.

Tamlama yanlışlığı: sıfat ve isim tamlamalarının yanlış ortak kullanılması

Ek yanlışlığı: fiilin istediği hâl ekinin yanlış kullanılması

Çatı uyuşmazlığı: Sorunlar tartışıldı ve çözüm arandı.

Kip-zaman uyumu: Dün eve geldi ve uyudu.