TYT Türkçe Cümlenin Ögeleri Çalışma Notu

Cümlenin Ögeleri – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, TYT’de cümlenin ögelerini hızlı ve doğru bulmak için gerekli temel kuralları sınav öncesi tekrar formatında sunar.

1. Cümlenin Ögeleri

Temel ögeler:

• Yüklem • Özne

Yardımcı ögeler:

• Nesne • Yer tamlayıcısı • Zarf tümleci

1. Yüklem

Cümlede yargıyı bildiren ögedir.

1. Özne

Yüklemde bildirilen işi yapan veya durumda bulunan ögedir.

Soruları:

Kim? Ne?

1. Gerçek Özne

İşi gerçekten yapan öznedir.

1. Gizli Özne

Cümlede yazılı değildir, yüklemin kişi ekinden anlaşılır.

1. Sözde Özne

Edilgen çatılı cümlelerde işi yapan belli değildir.

İşten etkilenen unsur sözde özne olur.

1. Nesne

Yüklemde bildirilen işten doğrudan etkilenen ögedir.

İki türdür:

• Belirtili nesne • Belirtisiz nesne

1. Belirtili Nesne

Soruları:

Neyi? Kimi?

1. Belirtisiz Nesne

Sorusu:

Ne?

1. Özne – Belirtisiz Nesne Ayrımı

“Ne?” sorusu ikisini de buldurabilir.

1. Yer Tamlayıcısı

Yüklemi yönelme, bulunma veya ayrılma bakımından tamamlar.

Genellikle:

-e / -a -de / -da -den / -dan

eklerini alır.

Soruları:

Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimde? Kimden? Neye? Neyde? Neyden?

1. Yer Tamlayıcısı Yalnız Yer Adı Değildir

1. Zarf Tümleci

Yüklemi zaman, durum, neden, miktar, araç gibi yönlerden tamamlar.

Soruları:

Nasıl? Ne zaman? Neden? Niçin? Ne kadar? Ne ile?

1. Durum Bildiren Zarf Tümleci

1. Zaman Bildiren Zarf Tümleci

1. Neden Bildiren Zarf Tümleci

1. Miktar Bildiren Zarf Tümleci

1. Araç Bildiren Zarf Tümleci

1. Yer Tamlayıcısı – Zarf Tümleci Ayrımı

1. “-e/-a” Alan Her Sözcük Yer Tamlayıcısı Değildir

1. Söz Grupları Bölünmez

1. Deyimler Bölünmez

1. Fiilimsi Grupları Tek Öge Olabilir

1. Devrik Cümle

Yüklemin yeri değişse de ögelerin görevi değişmez.

1. Edilgen Cümlede Ögeler

1. Cümle Dışı Unsurlar

Bazı sözcükler cümlenin ögesi değildir.

• Ünlemler • Seslenmeler • Bazı bağlaçlar • Cümleye doğrudan bağlanmayan ara sözler

1. Bağlaç Tek Başına Öge Değildir

“ve” tek başına ayrı bir öge değildir.

1. Aynı Sözcük Farklı Öge Olabilir

1. Ögeleri Bulma Sırası

1. Temel Sorular

1. Tam Çözümleme

1. TYT’de Sık Sorulan Kalıplar

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Önce yüklem bulunur. • Yüklem birden fazla sözcükten oluşabilir. • “Ne?” sorusu hem özneyi hem belirtisiz nesneyi buldurabilir. • Gizli özne cümlede yazmaz. • Edilgen cümlede sözde özne bulunabilir. • Belirtili nesne “neyi, kimi?” sorularına cevap verir. • Belirtisiz nesne “ne?” sorusuna cevap verir. • Yer tamlayıcısı yalnız yer adı değildir. • “-den/-dan” eki alan her söz yer tamlayıcısı değildir. • Neden bildiren ifadeler zarf tümleci olabilir. • Söz grupları parçalanmaz. • Devrik cümlede ögelerin görevleri değişmez. • Seslenme ve ünlemler cümle dışı unsur olabilir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Yüklem → yargı

Özne → kim, ne?

Belirtili nesne → kimi, neyi?

Belirtisiz nesne → ne?

Yer tamlayıcısı → nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?

Zarf tümleci → nasıl, ne zaman, neden, niçin, ne kadar, ne ile?