TYT Türkçe Ek Fiil ve Fiilde Çatı Çalışma Notu

Ek Fiil ve Fiilde Çatı – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, TYT’de sık sorulan ek fiil ve fiilde çatı ayrımlarını sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Ek Fiil

1. İsimleri Yüklem Yapması

1. Ek Fiilin Çekimleri

• Geniş zaman • Görülen geçmiş zaman: idi • Öğrenilen geçmiş zaman: imiş • Şart: ise

1. “idi”

İsim soylu sözcüğün geçmişteki durumunu bildirir.

1. “imiş”

Öğrenilen veya sonradan fark edilen durumu bildirir.

1. “ise”

Şart anlamı oluşturur.

1. Ek Fiilin Olumsuzu

İsim cümlelerinde olumsuzluk genellikle “değil” ile yapılır.

1. Ek Fiilin İkinci Görevi

Çekimli fiili birleşik zamanlı yapar.

Üç temel birleşik zaman:

• Hikâye • Rivayet • Şart

1. Hikâye Birleşik Zamanı

1. Rivayet Birleşik Zamanı

1. Şart Birleşik Zamanı

1. Fiilde Çatı

Özneye göre: • Etken • Edilgen • Dönüşlü • İşteş

Nesneye göre: • Geçişli • Geçişsiz • Oldurgan • Ettirgen

1. Çatı Aranmayan Cümle

1. Etken Fiil

Gerçek özne eylemi kendisi gerçekleştirir.

1. Edilgen Fiil

Eylemi yapan gerçek özne belli değildir.

Genellikle “-l/-n” ekleriyle oluşturulur.

1. Sözde Özne

Edilgen cümlede işten etkilenen unsur sözde özne olabilir.

1. Dönüşlü Fiil

Özne yaptığı işten yine kendisi etkilenir.

1. Edilgen – Dönüşlü Ayrımı

1. İşteş Fiil

Eylemin karşılıklı veya birlikte yapılmasını bildirir.

Genellikle “-ş” ekiyle kurulur.

1. “-ş” Eki Her Zaman İşteş Değildir

1. Özneye Göre Çatı

1. Geçişli Fiil

Nesne alabilen fiildir.

“Neyi, kimi?” soruları kullanılır.

1. Nesne Olmasa da Geçişli Olabilir

1. Geçişsiz Fiil

Nesne alamayan fiildir.

1. Geçişli – Geçişsiz

1. Oldurgan Fiil

Geçişsiz fiilin ek alarak geçişli hâle gelmesidir.

1. Ettirgen Fiil

Geçişli fiile, işi başkasına yaptırma anlamı kazandırılır.

1. Oldurgan – Ettirgen Ayrımı

1. Bir Fiilin İki Çatı Özelliği Olabilir

1. Çatı Sorularını Çözme Yöntemi

1. TYT’de Sık Sorulan Kalıplar

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Ek fiilin iki görevi vardır. • İsim soylu sözcükleri yüklem yapabilir. • Çekimli fiilleri birleşik zamanlı yapabilir. • “Güzeldi” → güzel idi. • “Geliyordu” → gel-iyor idi. • İsim cümlesinde fiilde çatı aranmaz. • Gizli özne bulunan cümle etken olabilir. • Edilgende gerçek özne yoktur. • Dönüşlüde gerçek özne vardır ve iş öznenin kendisine döner. • “-l/-n” eki bulunan her fiil edilgen değildir. • “-ş” eki bulunan her fiil işteş değildir. • Cümlede nesne bulunmaması fiili otomatik olarak geçişsiz yapmaz. • Geçişsiz fiilin geçişli yapılması oldurganlıktır. • Geçişli fiile yaptırma anlamı kazandırılması ettirgenliktir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Ek fiil: İsmi yüklem yapar + birleşik zaman oluşturur.

idi → hikâye

imiş → rivayet

ise → şart

Etken → gerçek özne var

Edilgen → gerçek özne yok

Dönüşlü → özne işi kendine yapar

İşteş → karşılıklı / birlikte

Geçişli → nesne alabilir

Geçişsiz → nesne alamaz

Oldurgan → geçişsiz → geçişli

Ettirgen → geçişli fiil + başkasına yaptırma