II. Dünya Savaşı’nın Sonuçları Ders Notu

II. Dünya Savaşı’nın Sonuçları — Ders Notu

Savaş sonu ve barış girişimleri

Savaş, önce Afrika’da, ardından Avrupa’da Almanya’nın, son olarak Asya’da Japonya’nın yenilmesiyle bitti. **1945’te Yalta, San Francisco ve Potsdam konferansları** savaş sonrası düzeni belirlemeye yöneldi. Ancak ABD ve SSCB’nin çıkar farklılıkları tam iş birliğini engelledi.

Üç konferansı ayır

• **Yalta (4–11 Şubat 1945):** Roosevelt, Churchill ve Stalin görüştü. Almanya’nın silahsızlandırılması, Berlin kontrol komisyonu ve SSCB’ye tazminat; San Francisco’da BM konferansı toplanması, veto ilkesi ve **1 Mart 1945’e kadar Mihver’e savaş ilan edenlerin** üyeliği kararlaştırıldı. SSCB, Japonya’ya karşı savaşmayı ve Boğazlar konusunda kendi lehine değişiklik istemeyi gündeme getirdi.
• **San Francisco (25 Nisan–26 Haziran 1945):** BM’nin kurulması için toplandı. Genel Kurulda **devletlerin eşitliği**, Güvenlik Konseyinde **ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin’in daimî üyeliği ve veto hakkı** benimsendi.
• **Potsdam (17 Temmuz–2 Ağustos 1945):** Almanya **ABD, İngiltere, SSCB, Fransa** arasında dört işgal bölgesine ayrıldı; Almanya’ya askerî/ekonomik kısıtlamalar ve Nazi liderlerinin yargılanması kararlaştırıldı. Avusturya’nın bölünmesi, İtalya’yla barış görüşmeleri, Alsas-Loren ve Südetler meseleleri de ele alındı.

Siyasi ve askerî sonuçlar

**Birleşmiş Milletler kuruldu.** Almanya ve Avusturya dört bölgeye ayrıldı; nazizm ve faşizm tasfiye edildi. Japonya **14 Ağustos 1945’te** kayıtsız şartsız teslim oldu. Avrupa’nın dünya siyasetindeki ağırlığı azalırken **ABD ve SSCB** öne çıktı. İdeolojik ayrışma **Batı–Doğu bloklarını** ve **Soğuk Savaş** ortamını doğurdu. Churchill’in **'demir perde'** sözü, komünist ülkelerdeki kapalılığı anlatır. ABD’nin nükleer üstünlüğünü SSCB’nin 1949’da atom, 1953’te hidrojen bombası geliştirmesi izledi. Sömürge imparatorlukları çözülmeye başladı.

İnsan hakları ve savaş suçları

Yahudiler başta olmak üzere çok sayıda insan toplama kamplarında ağır hak ihlallerine ve etnik kıyıma maruz bırakıldı. Savaş suçlularını yargılamak için **Nürnberg Mahkemeleri** kuruldu. **9 Aralık 1948:** soykırım suçunun önlenmesine ve cezalandırılmasına ilişkin sözleşme; **10 Aralık 1948:** İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kabul edildi.

Ekonomik sonuçlar

Millî gelirler düştü, ülkelerin paraları dolar karşısında değer kaybetti; blokların dışa kapalı ticareti dünya ticaretini olumsuz etkiledi. ABD, komünizmin yayılmasını engellemeye yönelik **Truman ve Marshall planları** ile Türkiye dâhil Avrupa ülkelerine ekonomik/askerî yardımda bulundu. **IMF ve Dünya Bankası**, para temini ve uluslararası akışı desteklemeye yönelik kurumlardır.

Sosyo-kültürel sonuçlar

Askerî teknolojiler sivillerin büyük kayıplar vermesine yol açtı. Savaş karşıtı tavırlar sinemada etkili oldu; sanatın ve bilimin özgür ortam gerektirdiği düşüncesi öne çıktı. Hollywood’daki komünizm suçlamaları sinema üretimini olumsuz etkiledi. Edebiyatta geleneksel değerleri sorgulayan eserler ve sanayinin sağladığı yeni malzemelerle sanat arayışları çoğaldı.

Filistin ve Orta Doğu

**1897:** Dünya Siyonist Örgütünün ilk kongresi. **2 Kasım 1917:** İngiltere’nin Balfour Deklarasyonu. **1929:** Arap–Yahudi çatışmalarının şiddetlenmesi. **1937:** İngiltere’nin bölme önerisinin Arap temsilcilerce reddi. **2 Nisan 1947:** Sorunun BM’ye devri. BM’de **çoğunluk planı** iki devlet ve BM yönetimindeki Kudüs’ü, **azınlık planı** Kudüs merkezli federal Filistin devletini öngördü. **29 Kasım 1947:** BM çoğunluk planını kabul etti. **14 Mayıs 1948:** Ben Gurion başkanlığında İsrail’in kuruluşu ilan edildi; ABD aynı gün, SSCB iki gün sonra tanıdı. İlanı Arap–İsrail savaşı izledi. ABD–SSCB rekabeti bölgedeki anlaşmazlıkları derinleştirdi.

Kısa Özet

**Yalta = planlama; San Francisco = BM; Potsdam = Almanya.** Siyasi sonuç **iki kutupluluk**, ekonomik sonuç **yardım/finans kurumları**, sosyal sonuç **insan hakları ve sanat arayışı**dır. Filistin’in üç dönüm noktası **1917 Balfour – 1947 BM taksimi – 1948 İsrail ilanı** olarak birbirinden ayrılır.