İkinci Yeni Şiiri Hızlı Tekrar

İkinci Yeni Şiiri — Hızlı Tekrar

1. Hareketin Kısa Haritası

• **1955–1965:** İkinci Yeni'nin öne çıktığı dönem; **1956–Pazar Postası:** şairlerin bir araya gelişi. **Daha sonra Papirüs:** Cemal Süreya'nın çıkardığı dergi.
• **Başlıca isimler:** Cemal Süreya, İlhan Berk, Turgut Uyar, Edip Cansever, Sezai Karakoç, Ece Ayhan, Ülkü Tamer.
• **Çıkış:** Garip'in (I. Yeni) günlük konuşma dili, sıradanlık ve sembolden uzaklaşmasına bireysel tepkiler.

2. Beş Temel Özellik

1. **Anlamı doğrudan söylemekten çok sezdirmek:** Okur, imge ve şiir bütününden hareketle yorum yapar. **Kapalılık = anlamsızlık** değildir.
2. **Beklenmedik sözcük ilişkileri:** Alışılmadık bağdaştırma ve sembol kullanımı öne çıkar.
3. **Dil sapması:** Büyük harf, kelime yapısı, yeni kelime, yabancı alıntı, alışılmadık söz dizimi.
4. **Biçim serbestliği:** Genel olarak ölçü/uyaktan uzaklık, yer yer mensur şiir; buna rağmen gelenekten seçilerek yararlanma mümkündür.
5. **Günlük dile mesafe:** Genel olarak halk kültüründen uzaklık, fakat belirli şiirlerde gelenek izi ve birey–toplum ilişkisi bulunabilir.

3. Etkilendiği Akımlar

• **Dadaizm → Tristan Tzara:** Savaş ortamında düşünce ve dilin kaynaklarını sorgulama; şiir dilini değiştirme.
• **Sürrealizm → André Breton, Louis Aragon, Paul Éluard:** Katı akıl denetimi ve toplumsal baskıdan uzak, çağrışımı esas alan ifade.
• **Sınır:** İkinci Yeni ile sürrealizm ilişkisinin kitapta vurgulanan yönü **şiir dili ve imge kullanımı**dır.

4. Turgut Uyar / Çok Üşümek

• **Şiir–şair:** *Çok Üşümek* — **Turgut Uyar**.
• **İçerik:** Büyükşehir kalabalığında **yalnızlaşma**, yabancılık ve insanın toplumla yaşadığı gerilim.
• **Teknik:** Yoğun sembol, çok anlama açık dil; 'Bir Kalır' ve 'Üşüdük' yinelemeleriyle hem ahenk hem duygu; özel ad olmayan kelimelerin **büyük harfle yazılması**.
• **Gelenek:** Yer yer **beyit, mesnevi tipi kafiye**; **tüm şiire yayılmaz**.
• **İlk dönem:** Hece–uyak, yurt ve halk sevgisi. **Sonraki:** yoğun imge ve İkinci Yeni.
• **Eser örnekleri:** *Dünyanın En Güzel Arabistanı, Tütünler Islak, Divan, Toplandılar*; şiir üzerine yazı: *Bir Şiirden*.
• **Anlamak mı?**: İlk okunuşta güç anlaşılma, şiirin kesinlikle değersiz veya tümüyle anlamsız olduğu anlamına gelmez.

5. İlhan Berk / Su

• **Şiir–şair:** *Su* — **İlhan Berk**.
• **İçerik:** Su ve gök başta olmak üzere **tabiatın hareketli, düşsel görüntüleri**.
• **Teknik:** Suyu **seyreden bilinçli varlık** gibi kurma (**teşhis**); hareketi **at** benzetmesiyle verme (**teşbih**). Kitap, **istiare, hüsnütalil, tezat**ı da inceletir.
• **Gelenek:** **Beyit ve gazel izleri**; **belirli ölçü ve düzenli kafiye yok**.
• **İlk dönem:** Nâzım Hikmet etkisi ve toplumsal özlemler; *İstanbul, Günaydın Yeryüzü, Türkiye Şarkısı*. **Sonraki:** Soyut İkinci Yeni dili; *Köroğlu, Galile Denizi, Mısırkalyoniğne, Çivi Yazısı*.
• **Diğer tür:** *Uzun Bir Adam* otobiyografi; *El Yazılarına Vuruyor Güneş* günlük.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **Pazar Postası ve Papirüs** aynı dergi değildir.
• **Anlam kapalılığı** mutlak anlamsızlık değildir.
• **Genel biçim serbestliği**, **gelenekten hiçbir iz bulunamaz** demek değildir.
• **Çok Üşümek** bütünüyle mesnevi; **Su** düzenli kafiye kullanan klasik gazel değildir.
• **Her iki şairin ilk dönemleri** İkinci Yeni dönemiyle aynı özellikleri taşımaz.
• **Su'da kişileştirme** ile **at benzetmesi** farklı sanatlara işaret eder.

Son 2 Dakikalık Tekrar

**1955–1965 / 1956 Pazar Postası / sonradan Papirüs** → **Garip'e tepki** → **imge, soyutluk, çağrışım, dil sapması** → **Turgut Uyar: Çok Üşümek / büyükşehir yalnızlığı / büyük harf / kısmi mesnevi tipi kafiye** → **İlhan Berk: Su / insanlaştırılmış tabiat / gazel izleri ama düzenli uyak yok** → **Dadaizm: Tzara; sürrealizm: Breton, Aragon, Éluard**.

Kendini Kontrol Et

1. Pazar Postası ile Papirüs'ün işlev ve dönemini ayırabiliyor musun?
2. Garip ile İkinci Yeni'yi yalnız kafiye üzerinden değil, **dil ve imge** üzerinden karşılaştırabiliyor musun?
3. *Çok Üşümek*te tekrar ve büyük harfin işlevini; *Su*da teşhis ve benzetmeyi gerekçelendirebiliyor musun?
4. Her iki şairde de erken şiirlerle sonraki şiirleri ayırabiliyor musun?
5. 'Gelenekle hiç ilişki kurulmaz' ve 'zor anlaşılıyorsa anlamsızdır' önermelerini kitabın kanıtlarıyla çürütebiliyor musun?