Mülakat Konu Anlatımı

Mülakat

Mülakat, bir kişi hakkında bilgi edinmek ve onun çeşitli konulardaki görüşlerini öğrenmek için gerçekleştirilen **sorulu cevaplı karşılıklı konuşma** türüdür. Ders kitabında mülakat; dinleme/izleme, yüz yüze iletişim, soru-cevap ilişkisi ve görüşmecinin sorumlulukları üzerinden ele alınır.

Ders kitabındaki tanıma göre **alanında ünlü kişileri çeşitli yönleriyle tanıtmak ve önemli olaylarla ilgili düşüncelerini öğrenmek amacıyla zamanı önceden belirlenmiş sorulu cevaplı karşılıklı konuşmalara mülakat denir.**

Bu tanımda dört temel nokta vardır:

1. Görüşme belirli bir kişiyle yapılır.
2. Amaç, kişiyi çeşitli yönleriyle tanımak veya önemli olaylarla ilgili düşüncelerini öğrenmektir.
3. Görüşmenin zamanı önceden belirlenir.
4. İletişim soru-cevap şeklinde karşılıklı ilerler.

Mülakatın Amacı

Mülakatın amacı yalnız bir kişiye rastgele sorular yöneltmek değildir. Ders kitabına göre mülakat;

• alanında ünlü kişileri çeşitli yönleriyle tanıtmak,
• önemli olaylarla ilgili düşüncelerini öğrenmek

amacıyla yapılır.

Bu nedenle sorular, görüşmenin amacına hizmet etmelidir. Konuyu dağıtan, ilgisiz veya gereksiz sorular mülakatın yapısını zayıflatır.

Mülakatın Soru-Cevap Yapısı

Mülakatın temel yapısı **soru-cevap ilişkisine** dayanır. Görüşmeci sorularını hazırlar; konuşmacı bu sorulara kendi bilgi, deneyim ve düşünceleri doğrultusunda cevap verir.

Ders kitabındaki değerlendirme ölçütlerinden biri de **sorularla, sorulara verilen cevapların tutarlı olmasıdır**. Bu nedenle iyi bir mülakatta sorular ile cevaplar arasında açık bir bağlantı bulunmalıdır.

Sorunun amacı başka, verilen cevabın yönü bambaşka ise iletişimin bütünlüğü zayıflar. Görüşmecinin görevi, sorularını amaca uygun ve anlaşılır biçimde kurmaktır.

Görüşme Öncesi Hazırlık

Ders kitabına göre görüşmeci, mülakat yapacağı kişi hakkında **önceden kısa bir araştırma yapmalıdır**.

Bu hazırlık sürecinde görüşmeci:

• kişi hakkında bilgi toplar,
• görüşmenin amacını belirler,
• sorularını hazırlar.

Kişi hakkında hiçbir hazırlık yapmadan görüşmeye başlamak, amaca uygun ve nitelikli sorular oluşturmayı zorlaştırabilir.

Soruların Hazırlanması

Görüşmeci sorularını hazırlarken **yansız davranmaya özen göstermelidir**.

Bu yansızlık, soruların karşıdaki kişiyi belirli bir cevaba zorlayacak biçimde kurulmaması açısından önemlidir. Görüşmeci kendi düşüncesini soruya dayatmak yerine, konuşmacının görüşünü ortaya çıkaracak sorular hazırlamalıdır.

Ders kitabına göre sorular:

• okurun ilgisini çekecek,
• okurun öğrenme isteğini giderecek

şekilde hazırlanmalıdır.

Bu nedenle mülakat sorusu yalnız görüşmeci için değil, mülakatı okuyacak veya dinleyecek kişilerin merakını da dikkate alır.

Görüşme Sırasında Görüşmecinin Tutumu

Mülakat sırasında görüşmecinin iletişimi doğru yönetmesi gerekir.

Ders kitabına göre görüşmeci:

• konuşmacının sözünü kesmemeye,
• sıkıcı ve gereksiz sorularla konuyu dağıtmamaya

çalışmalıdır.

Bu iki ilke, mülakatın karşılıklı iletişim yönünü açık biçimde gösterir. Görüşmeci yalnız soru soran kişi değildir; aynı zamanda konuşmanın akışını koruyan kişidir.

Yüz Yüze İletişim Boyutu

Ders kitabında mülakata geçiş yapılırken yüz yüze gerçekleştirilen iletişim üzerinde durulur. İnsanların duygu ve düşüncelerini beden diliyle, konuşarak veya yazarak dile getirebildikleri hatırlatılır ve yüz yüze iletişimin diğer iletişim yollarından farklı yönleri üzerine düşünülmesi istenir.

Mülakat, karşılıklı konuşma yapısına sahip olduğu için konuşmacı ile görüşmeci arasında doğrudan bir iletişim kurulur. Sorular yöneltilir, cevaplar alınır ve görüşme belirli bir amaç doğrultusunda sürdürülür.

Ders kitabındaki değerlendirme ölçütlerinde mülakat için ayrıca şu noktalar bulunur:

• kullanılan dilin açık ve anlaşılır olması,
• Türkçenin etkili kullanılması,
• sorularla cevapların tutarlı olması,
• konuşanların ifade ve ikna yeteneklerinin güçlü olması,
• düşüncelerin örneklerle desteklenmesi.

Bu ölçütler, mülakatın yalnız bilgi toplama değil aynı zamanda etkili bir iletişim süreci olduğunu gösterir.

Mülakatın Başlangıç Bölümü

Ders kitabına göre mülakatta ilk olarak konuşma yapılan kişiyle ve görüşmeyle ilgili **kısa bir bilgi** verilir.

Bu bölümde:

• kişinin mesleği,
• ilgi alanları,
• eserleri,
• çalışmaları,
• görüşmenin amacı,
• görüşme yeri

hakkında kısa bilgi verilebilir.

Bu başlangıç bilgisi, okuyucunun veya dinleyicinin görüşmenin bağlamını anlamasına yardımcı olur.

Görüşlerin Aktarılması

Başlangıç bilgisinden sonra mülakat yapılan kişinin çeşitli konulardaki **görüş ve düşünceleri** aktarılır.

Mülakatın asıl bölümü bu soru-cevap ve görüş aktarımı üzerinde ilerler. Konuşmacının verdiği cevaplar, onun düşüncelerini olduğu gibi yansıtmalıdır.

Görüşmeci, konuşmacının cevabını kendi düşüncesine göre değiştirmemelidir.

Cevapların Değiştirilmeden Aktarılması

Ders kitabında görüşmecinin aldığı cevapları **değiştirmeden okura aktarması** gerektiği açıkça belirtilir.

Bu ilke, mülakatın güvenilirliği için önemlidir. Konuşmacının söylediği düşüncenin anlamı değiştirilirse artık görüşülen kişinin gerçek görüşü doğru biçimde yansıtılmış olmaz.

Metnin kurgusu yapılırken:

• konuşmaların içeriği değiştirilmemeli,
• görüşler saptırılmamalıdır.

Görüşmenin Kaydedilmesi

Görüşmeci yapılan konuşmaları:

• **not alarak**
• veya **ses kayıt cihazıyla kaydederek**

saklayabilir.

Bu kayıtlar daha sonra mülakat metninin hazırlanmasında kullanılır.

Görüşmeci kaydettiği konuşmaları:

• olduğu gibi
• veya vurgulamak istediği hususları öne çıkaran bir plan uygulayarak

yayımlayabilir.

Buradaki planlama, konuşmacının görüşünü değiştirme hakkı vermez. Planlama yapılırken de içerik korunmalıdır.

Metnin Kurgulanması

Mülakat, görüşmenin kaydının rastgele sıralanması değildir. Görüşmeci elde ettiği konuşmaları belirli bir düzen içinde yayımlayabilir.

Ders kitabına göre görüşmeci:

• konuşmaları olduğu gibi yayımlayabilir,
• ya da vurgulamak istediği hususları öne çıkaran bir plan uygulayabilir.

Ancak bu süreçte iki sınır kesin biçimde korunur:

1. Konuşmaların içeriği değiştirilmez.
2. Görüşler saptırılmaz.

Bu nedenle metnin düzenlenmesi ile görüşlerin değiştirilmesi aynı şey değildir.

Açık ve Anlaşılır Dil

Ders kitabındaki mülakat değerlendirme ölçütlerinden biri, kullanılan dilin **açık ve anlaşılır** olmasıdır.

Mülakatta soruların anlaşılır kurulması, konuşmacının cevaplarının takip edilmesini kolaylaştırır. Açık anlatım, görüşmenin amacına ulaşmasına katkı sağlar.

Ayrıca Türkçenin etkili kullanılması da değerlendirme ölçütleri arasındadır. Bu nedenle mülakat, yalnız soru hazırlama değil, dili etkili kullanma becerisini de gerektirir.

İfade ve İkna Yeteneği

Ders kitabında mülakat değerlendirilirken konuşanların **ifade ve ikna yeteneklerinin güçlü olup olmadığına** da bakılır.

Konuşmacının düşüncesini açık biçimde ifade edebilmesi ve görüşlerini örneklerle destekleyebilmesi, mülakatın iletişim gücünü artırabilir.

Burada amaç bir görüşün mutlaka doğru olduğunu kanıtlamak değil; kişinin düşüncelerini anlaşılır ve etkili biçimde aktarabilmesidir.

Örneklerle Düşünceyi Destekleme

Dinleme/izleme değerlendirmesinde sanatçının düşüncelerini **örneklerle desteklemesi** de bir ölçüt olarak verilir.

Bu durum, mülakat cevaplarının yalnız kısa ve yüzeysel ifadelerden oluşmak zorunda olmadığını gösterir. Konuşmacı düşüncesini açıklayabilir, örneklendirebilir ve farklı bağlantılar kurabilir.

Ancak bu özellik, mülakatın tanımının kendisi değildir; yapılan mülakatın iletişim ve anlatım niteliğini değerlendirmeye yarayan bir ölçüttür.

Mülakatta Öznellik ve Nesnellik

Ders kitabındaki etkinliklerde mülakattan alınan bazı cümlelerin **öznellik ve nesnellik bakımından değerlendirilmesi** istenir.

Bu, mülakatta hem kişisel değerlendirmelerin hem de doğrulanabilir bilgilerin bulunabileceğini gösterir.

Bir kişinin:

• kendi düşüncesini, beğenisini veya değerlendirmesini dile getirmesi öznel;
• yaşamıyla veya yaptığı işle ilgili doğrulanabilir bir bilgiyi aktarması nesnel

bir kullanım oluşturabilir.

Bu konu kapsamında asıl öğrenilmesi gereken, mülakatın cevaplarının farklı nitelikte ifadeler taşıyabileceğini fark etmektir.

Mülakatta Düşünceyi Geliştirme

Ders kitabındaki etkinliklerde mülakattan alınan cümlelerde kullanılan **düşünceyi geliştirme yollarının** belirlenmesi istenir.

Bu, konuşmacının cevaplarını geliştirirken farklı yollar kullanabileceğini gösterir. Örneğin kitapta verilen bir bölümde roman kişileri, öykü kişileri ve şiirlerden yaratılan kişiler birbiriyle karşılaştırılarak düşünce geliştirilir.

Bu konunun ayrıntılı düşünceyi geliştirme yolları sistemi ayrı bir kapsam değildir; burada bilinmesi gereken, mülakat cevaplarının düşünceyi geliştiren açıklama ve örnekler içerebileceğidir.

Selim İleri’yle Mülakatın Öğrettiği Noktalar

Ders kitabındaki dinleme/izleme çalışmasında öğrenciden Selim İleri ile yapılan mülakatı takip etmesi ve sorulara cevap vermesi istenir.

Bu çalışma şu becerileri destekler:

• mülakatın amacını belirleme,
• sorular ile cevaplar arasındaki ilişkiyi takip etme,
• konuşmacının görüş ve düşüncelerini anlama,
• öznel ve nesnel ifadeleri ayırt etme,
• kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını fark etme,
• açık ve örtük iletileri belirleme,
• iletişimin niteliğini değerlendirme.

Bu unsurların her biri ayrı konularla bağlantılı olsa da mülakat topicinde temel amaç, **soru-cevap temelli karşılıklı iletişim türünün nasıl kurulduğunu** anlamaktır.

Sık Karıştırılan Noktalar

**Mülakat = rastgele sohbet değildir.** Amaç ve zaman önceden belirlenir; sorular hazırlanır.

**Mülakat = yalnız soru listesi değildir.** Sorularla verilen cevapların tutarlı olduğu karşılıklı bir iletişim sürecidir.

**Görüşmeci konuşmacının sözünü kesmemelidir.** Konuşmanın akışına özen göstermelidir.

**Görüşmeci yansız davranmalıdır.** Soruları kişiyi belirli bir cevaba zorlayacak biçimde kurmamalıdır.

**Mülakat metni düzenlenebilir ancak görüşler değiştirilemez.** Konuşmaların içeriği korunmalı ve görüşler saptırılmamalıdır.

**Mülakatın başında bağlam verilir.** Kişinin mesleği, ilgi alanları, eserleri ve çalışmaları ile görüşmenin amacı ve yeri hakkında kısa bilgi bulunabilir.

**Mülakatta cevaplar farklı nitelikte olabilir.** Öznel değerlendirmeler ve nesnel bilgiler bir arada bulunabilir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Görüşmenin belirli bir kişiyle karşılıklı soru-cevap biçiminde yapılıp yapılmadığına bak.
2. Görüşmenin amacının kişiyi tanıtmak veya önemli olaylarla ilgili düşüncelerini öğrenmek olup olmadığını kontrol et.
3. Zamanın önceden belirlenmesi unsurunu hatırla.
4. Görüşmecinin kişi hakkında ön araştırma yapması gerektiğini bil.
5. Soruların yansız, ilgi çekici ve öğrenme isteğini karşılayacak biçimde hazırlanması gerektiğini hatırla.
6. Görüşme sırasında konuşmacının sözünün kesilmemesi gerektiğini bil.
7. Gereksiz sorularla konunun dağıtılmaması gerektiğini kontrol et.
8. Cevapların değiştirilmeden aktarılması ilkesini unutma.
9. Metin planlanabilir; ancak konuşmaların içeriği değiştirilmemeli ve görüşler saptırılmamalıdır.
10. Soru-cevap tutarlılığı, açık ve anlaşılır dil ve etkili iletişimi değerlendirme ölçütleri arasında düşün.

Konu Özeti

Mülakat; alanında ünlü kişileri çeşitli yönleriyle tanıtmak veya önemli olaylarla ilgili düşüncelerini öğrenmek amacıyla, zamanı önceden belirlenmiş, sorulu cevaplı karşılıklı konuşmadır.

Görüşmeci, mülakat öncesinde kişi hakkında araştırma yapar, bilgi toplar ve sorularını hazırlar. Sorularını yansız, okurun ilgisini çekecek ve öğrenme isteğini giderecek biçimde oluşturur. Görüşme sırasında konuşmacının sözünü kesmez ve gereksiz sorularla konuyu dağıtmaz.

Mülakatın başında kişinin mesleği, ilgi alanları, eserleri ve çalışmaları ile görüşmenin amacı ve yeri hakkında kısa bilgi verilebilir. Daha sonra kişinin görüş ve düşünceleri aktarılır. Görüşmeci konuşmaları not alabilir veya ses kayıt cihazıyla kaydedebilir; bunları olduğu gibi ya da belirli bir planla yayımlayabilir. Ancak konuşmaların içeriğini değiştiremez ve görüşleri saptıramaz.

Mülakatın iletişim niteliği değerlendirilirken dilin açık ve anlaşılır olması, Türkçenin etkili kullanılması, soru-cevap tutarlılığı, ifade ve ikna gücü ve düşüncelerin örneklerle desteklenmesi dikkate alınabilir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Mülakatı ders kitabındaki tanıma uygun biçimde açıklayabilmelisin.
• Mülakatın temel amaçlarını söyleyebilmelisin.
• Mülakatın soru-cevap ve karşılıklı iletişim yapısını açıklayabilmelisin.
• Görüşmecinin görüşme öncesi yapması gereken hazırlıkları sayabilmelisin.
• Sorular hazırlanırken yansızlığın neden önemli olduğunu açıklayabilmelisin.
• Görüşme sırasında konuşmacının sözünü kesmeme ve konuyu dağıtmama ilkelerini bilmelisin.
• Mülakatın başlangıcında hangi kısa bilgilerin verilebileceğini söyleyebilmelisin.
• Görüşlerin ve cevapların değiştirilmeden aktarılması gerektiğini açıklayabilmelisin.
• Not alma ve ses kaydı yöntemlerinin kullanımını açıklayabilmelisin.
• Metnin planlanması ile görüşlerin değiştirilmesi arasındaki farkı ayırt edebilmelisin.
• Mülakattaki iletişimin niteliğini değerlendiren temel ölçütleri tanıyabilmelisin.