Konu Anlatımı / Ders Notu
İş Hukukuna Giriş ve İş Sözleşmeleri Konu Anlatımı
KPSS Alan Bilgisi: iş hukuku temel kavramları; iş sözleşmesinin unsurları ve türleri, yazılılık, deneme, çağrı üzerine ve uzaktan çalışma, takım sözleşmesi, alt işverenlik, işyeri devri; konu anlatımı, ders notu, hızlı tekrar ve 60 özgün soru.
İş Hukukuna Giriş ve İş Sözleşmeleri
KPSS Alan Bilgisi – Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri
Konu Özeti
**İş hukuku**, çalışma yaşamındaki işçi–işveren ilişkilerini, iş sözleşmesinden doğan hakları, işyerindeki koşulları ve kolektif çalışma düzenini inceleyen hukuk alanıdır. Türkiye'de bireysel iş ilişkisinin temel metinlerinden biri **4857 sayılı İş Kanunu**; genel hizmet sözleşmesine ilişkin tamamlayıcı hükümler bakımından **6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu**, sendikal ve toplu iş ilişkileri bakımından ise **6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu** önemlidir. Özel kanun kapsamındaki çalışma ilişkileri ayrıca değerlendirilir.
Bu konu, **iş sözleşmesi kurulması ve sözleşme türleri** eksenindedir. Ücretin ayrıntıları, iş güvencesi, bildirim süreleri ve fesih sonuçları bir sonraki konu olan **Çalışma Koşulları, Ücret, İş Güvencesi ve Fesih** kapsamında ayrıca ele alınacaktır.
KPSS soru mantığı: **(1) işçi–işveren–işveren vekili tanımı**, **(2) iş sözleşmesinin üç unsuru**, **(3) yazılılık ve objektif neden**, **(4) belirli ve belirsiz süreli / tam ve kısmi süreli ayrımı**, **(5) çağrı üzerine ve uzaktan çalışma**, **(6) deneme süresi**, **(7) takım sözleşmesi**, **(8) asıl–alt işveren ve işyeri devri**, **(9) işçi–işverenin temel borçları**.
1. İş Hukukunun Kapsamı, Kaynakları ve Temel İlkeleri
**Bireysel iş hukuku**, tek bir işçi ile işveren arasındaki sözleşme, çalışma koşulları ve haklara odaklanır. **Toplu iş hukuku**, sendika, toplu pazarlık, toplu iş sözleşmesi ve toplu uyuşmazlıkları inceler. **Sosyal güvenlik hukuku**, sosyal riskler karşısında güvence sağlayan ayrı ancak bağlantılı bir alandır. Çalışma ekonomisi bu hukukî çerçeveyi işgücü piyasası, istihdam, verimlilik ve ücret oluşumu ile birlikte ele alır.
**Başlıca kaynaklar:** Anayasa'daki çalışma ve sosyal haklar; **4857 İş Kanunu**; **6098 Türk Borçlar Kanunu**; ilgili diğer kanunlar ve yönetmelikler; bireysel ve toplu iş sözleşmeleri; yüksek yargı içtihadı ve uluslararası çalışma standartları. Kurallar arasında kanunî **emredici sınırlamalar** bulunabilir. “Sözleşme serbestisi” işçi aleyhine bütün koruyucu kurallardan vazgeçme serbestisi değildir.
**İşçiyi koruma**, **eşit davranma**, **dürüstlük ve iyi niyet**, **işçi sağlığı ve güvenliği**, **sözleşmede denge** temel yaklaşımlardandır. Koruyucu kurallardan bazıları mutlak emredici, bazıları işçi lehine değişime olanak veren nisbî emredici hükümlerdir. Sözleşme hükmü değerlendirirken ilgili kanun normu öncelikle kontrol edilir.
2. İşçi, İşveren, İşveren Vekili ve İşyeri – 4857 m.2
**İşçi:** İş sözleşmesine dayanarak çalışan **gerçek kişi**. **İşveren:** İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum/kuruluş. **İş ilişkisi:** İşçi ile işveren arasında kurulan hukukî ilişki. Bir şirket tüzel kişi olarak işveren olabilir; **işçi** ise tanım gereği gerçek kişidir.
**İşveren vekili:** İşveren adına hareket eden ve iş, işyeri veya işletmenin yönetiminde görev alan kişidir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden **doğrudan işveren sorumludur**. İşveren vekili sıfatını taşımak, kişinin kanun kapsamında kendisine tanınan işçilik haklarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz; özel görev/iş güvencesi hükümleri ayrı konudur.
**İşyeri**, işverenin mal veya hizmet üretimi amacıyla maddî ve maddî olmayan unsurlarla işçileri örgütlediği birimdir. **İşyerine bağlı yerler**, **dinlenme/yemekhane gibi eklentiler** ve **iş organizasyonunda kullanılan araçlar** işyeri bütünlüğüne girebilir. “Sadece ana üretim odası işyeridir” ifadesi yanlıştır.
**Çırak ve stajyer**, temel amacı meslek öğrenme/deneyim olan özel hukuki ilişkiler bağlamında işçiden ayırt edilir. Ancak bir kişiye “stajyer” denmesi, fiilen işçi–işveren bağımlılığı ve ücret ilişkisi varsa bu hukuki nitelendirmeyi tek başına kesinleştirmez; olayın gerçek içeriği değerlendirilir.
3. İş Sözleşmesinin Tanımı ve Üç Temel Unsuru – m.8
**İş görme:** İşçinin işverene karşı bir işi yerine getirmeyi üstlenmesidir. **Ücret:** İşverenin iş görme karşılığında ödeme borcu. **Bağımlılık:** İşçinin işveren organizasyonu içinde işin yürütümüne ilişkin meşru talimat ve denetim altında çalışması. Bu üçlü, iş sözleşmesini bağımsız yüklenicilik veya ortaklık ilişkisinden ayırmada kullanılır.
**Karşılaştırmalı örnek:** A kişisi bir ofiste işverenin belirlediği vardiyalarda görev yapıyor, işverenin yönetimi altında ücret alıyor → **iş sözleşmesi** göstergeleri güçlüdür. B kişisi bağımsız müşterilerle kendi organizasyonu içinde sonuç teslimi için anlaşma yapıyor → bağımlılık unsuru ayrıca incelenmelidir; sırf ücret alması işçi olduğunu kanıtlamaz.
**6098 Türk Borçlar Kanunu m.393**, hizmet sözleşmesini işçinin işverene bağımlı iş görmesi ve işverenin ücret ödeme borcu üzerinden tanımlar. 4857'nin kapsamına girmeyen bazı ilişkilerde Türk Borçlar Kanununun hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanabilir; **her emek ilişkisi otomatik olarak 4857 kapsamındadır** denemez.
4. İş Sözleşmesinde Şekil Serbestisi ve Yazılılık – m.8, m.11, m.14, m.16
**Genel kural:** İş sözleşmesi, kanunda aksi belirtilmedikçe **özel şekle tabi değildir**. Ancak belirli sözleşme türleri için yazılılık aranır:
| Sözleşme / durum | Yazılılık | Hatırlatma | |---|---|---| | **Genel iş sözleşmesi** | Kural olarak özel şekil yok | Kanunî istisnalar saklı | | **Süresi 1 yıl ve daha uzun iş sözleşmesi** | Yazılı yapılır | 4857 m.8 | | **Belirli süreli iş sözleşmesi** | Yazılı yapılır | Objektif koşul da aranır, m.11 | | **Çağrı üzerine çalışma** | Yazılı sözleşmeye dayanır | Kısmi süreli çalışma türü, m.14 | | **Uzaktan çalışma** | Yazılı kurulur | İşin yeri, süresi, ekipman vb., m.14 | | **Takım sözleşmesi** | Yazılı kurulur | İşçi ve ücret bilgileri, m.16 |
**Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde** işverenin işçiye genel/özel çalışma koşullarını, süreyi, temel ücreti ve varsa eklerini, ödeme dönemini ve feshe ilişkin kuralları belirten belgeyi **en geç iki ay içinde** vermesi gerekir. **Süresi bir ayı geçmeyen belirli süreli iş sözleşmelerinde** kanunun bu belgeye ilişkin istisnası vardır. Sözleşme iki aylık süre dolmadan sona ererse bilgiler **en geç sona erme tarihinde** yazılı verilir. Bu **bilgilendirme belgesi**, her durumda yazılı şekil zorunluluğu bulunan iş sözleşmesinin yerine geçtiği şeklinde genellenmemelidir.
5. Belirli Süreli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi – m.11
**Belirsiz süreli sözleşme:** İş ilişkisi belirli bir süreye bağlanmamıştır. **Belirli süreli sözleşme:** Belirli süreli bir iş, belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi **objektif koşullar** altında yazılı olarak kurulur. “İşveren istediği için sözleşmeye 12 ay yazdı” tek başına objektif nedeni kanıtlamaz.
**Zincirleme sözleşme:** Belirli süreli sözleşmeler **esaslı neden olmadan** üst üste yapılırsa sözleşme **başlangıçtan itibaren belirsiz süreli** sayılır. Esaslı nedene dayalı zincirleme sözleşmeler belirli süreli özelliğini koruyabilir. Sözleşmenin 6 ay, 8 ay veya 12 ay olması tek başına objektif nedeni belirlemez; **işin niteliği** sorulur.
**Ayrım yasağı – m.12:** Belirli süreli işçi, sırf sözleşmesinin süresi nedeniyle, ayırımı haklı kılan neden olmaksızın belirsiz süreli emsal işçiden farklı işleme tabi tutulamaz. Emsal ve kıdem/süre gibi karşılaştırma ölçütlerinin dikkatli kullanılması gerekir.
6. Tam Süreli ve Kısmi Süreli İş Sözleşmesi – m.13
**Tam süreli iş sözleşmesi**, işyerindeki normal çalışma süresine karşılık gelen çalışma ilişkisidir. **Kısmi süreli iş sözleşmesi**, işçinin normal haftalık çalışma süresinin tam süreli emsal işçiye göre **önemli ölçüde daha az** kararlaştırılmasıdır. İlgili çalışma süresi yönetmeliğinde, emsal tam sürenin **üçte ikisi oranına kadar** yapılan çalışma kısmi çalışma olarak açıklanır. Örneğin emsal tam süre 45 saat ise **30 saate kadar** olan çalışma, diğer şartlar da varsa kısmi süreli olabilir.
Kısmi süreli işçi, sırf çalışma süresi kısa olduğu için, esaslı neden bulunmadıkça emsal tam süreli işçiden farklı muamele göremez. **Ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatler**, çalıştığı süreyle **orantılı** ödenir: Emsal 45 saat; ilgili işçi 15 saat ise bölünebilir parasal haklarda **15/45 = 1/3** oranı önemlidir. **Her hak aynı oranda otomatik bölünür** demek yanlıştır; hakların bölünebilirliği ve özel düzenleme ayrı incelenir.
**Emsal işçi**, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli sözleşmeyle çalışan kişidir. İşyerinde emsal yoksa ilgili işkolundaki şartlara uygun işyerinde aynı/benzeri işi yapan tam süreli işçi değerlendirilir. Kısmi süreliden tam süreliye veya tersine geçmek isteyen işçinin talebi, uygun açık kadro bulunduğunda işverence dikkate alınır.
7. Çağrı Üzerine Çalışma – m.14
**Çağrı üzerine çalışma**, işçinin ihtiyaç duyulduğunda iş görme borcunu yerine getirmek üzere **yazılı olarak** kurulan **kısmi süreli iş sözleşmesidir**. Üç ayrı “rakam” sınavların temel ayrım noktasıdır:
- **20 saat:** Haftalık çalışma süresi hiç kararlaştırılmamışsa **20 saat sayılır**.
- **4 gün:** Aksi kararlaştırılmadıkça işveren çağrıyı çalışma zamanından **en az dört gün önce** yapar.
- **4 saat:** Günlük çalışma süresi belirlenmemişse her çağrıda **en az dört saat üst üste** çalışma sağlanır.
**Ücret hakkı:** Kararlaştırılan süre içinde işçi fiilen çalıştırılsa da çalıştırılmasa da **belirlenen süre bakımından ücret hak edebilir**. “Çağrı gelmediyse hiçbir ücret doğmaz” ifadesi yanlıştır. Sınav sorusunda **haftalık süre hiç belirlenmemiş mi**, **çağrı zamanı sözleşmeyle değiştirilmiş mi**, **günlük süre kararlaştırılmış mı** sorularını sırayla kontrol et.
8. Uzaktan Çalışma – m.14
**Uzaktan çalışma**, işçinin işveren organizasyonu içinde iş görmeyi **evinde** veya **teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında** yerine getirmesi esasına dayalı **yazılı iş ilişkisidir**. Yazılı sözleşmede işin tanımı, görülme şekli, süresi ve yeri, ücret ve ödeme, işverenin sağladığı ekipman, korunması, iletişim ve genel/özel çalışma koşulları yer alır.
**Uzaktan çalışmak ≠ bağımsız serbest meslek sahibi olmak.** İşçi hâlâ işverenin organizasyonu içinde iş görüyorsa iş sözleşmesi niteliği sürebilir. Esaslı neden olmadan sırf uzaktan çalışma nedeniyle emsal işçiye göre farklı muamele yapılamaz. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği hakkında bilgilendirme, eğitim ve gerekli önlem sorumlulukları da ilgili kapsamda sürer.
**Sözleşme türleri birbirini dışlamaz:** Bir iş ilişkisi süre yönünden **belirli**, haftalık çalışma yönünden **kısmi**, işin görülme yeri yönünden **uzaktan** olabilir. Bunlar **üç ayrı sınıflandırma eksenidir**; her eksenin kendi şartları ayrıca aranır.
9. Deneme Süreli İş Sözleşmesi – m.15
**Deneme kaydı**, işçi ve işverenin çalışma ilişkisinin karşılıklı uygunluğunu değerlendirebilmesi amacıyla sözleşmenin başında kararlaştırılır. Deneme süresi **kendiliğinden var olmaz**. Genel üst sınır **iki ay**, **toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar**dır. Bireysel sözleşmeyle tek başına beş aylık deneme kaydı geçerli üst sınırı karşılamaz.
Deneme süresi içinde taraflar **bildirim süresine gerek olmadan ve denemeye bağlı tazminat ödemeden** sözleşmeyi sona erdirebilir. **İşçinin çalıştığı günlere ilişkin ücreti ve diğer hakları saklıdır**; deneme dönemi “ücretsiz ve sigortasız çalışma” değildir. Deneme süresinin fiilen çalışılmış kısmı hizmet süresine ilişkin değerlendirmelerde önem taşır.
**Deneme kaydı hem belirli hem belirsiz süreli sözleşmede bulunabilir.** Deneme süresi ile **belirli süre** aynı kavram değildir: Deneme, başlangıçta sınırlı bir değerlendirme dönemi; belirli süre, sözleşmenin süresiyle ilgilidir.
10. Takım Sözleşmesi – m.16
**Takım sözleşmesi**, birden fazla işçinin oluşturduğu takımı temsilen **takım kılavuzunun işverenle** yaptığı yazılı sözleşmedir. Takıma katılan işçilerin **kimliği ve ücretleri ayrı ayrı** belirtilir. İlgili işçinin işe başlamasıyla **işçi ile işveren arasında ayrı iş sözleşmesi** kurulmuş sayılır. İşveren veya işveren vekili, işe başlayan işçilere **ücretlerini ayrı ayrı** ödemelidir. Takım kılavuzuna aracılık karşılığı işçi ücretinden kesinti yapılamaz.
**Takım sözleşmesi**, işçi haklarının takım kılavuzuna bütünüyle devri veya işçilerin ücretlerini yalnız takım kılavuzundan isteyebileceği anlamına gelmez.
11. Sürekli ve Süreksiz İş – m.10
**Süreksiz iş:** Nitelikleri bakımından **en çok 30 iş günü** süren işler. **Sürekli iş:** Bu sınırı aşan işler. Buradaki ölçüt **takvim günü değil iş günü** ve işin **niteliği**dir. Kanunun bazı hükümleri süreksiz işlerde uygulanmaz; ilgili konularda **Türk Borçlar Kanunu hükümleri** devreye girebilir. “Süreksiz işte hiçbir hukuk kuralı bulunmaz” ifadesi yanlıştır.
**Belirli süreli ile süreksiz iş aynı şey değildir:** İlki sözleşmenin belirli bir objektif süreye bağlanması; ikincisi işin niteliğinin en çok otuz iş günü sürmesiyle ilgilidir.
12. Asıl İşveren–Alt İşveren İlişkisi – m.2
**Alt işveren**, asıl işverenin işyerindeki **yardımcı işlerinde** veya asıl işin **işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bölümünde** iş alan; işçilerini bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işverendir. Bir fabrikadaki güvenlik hizmeti yardımcı iş örneğidir. Asıl işin herhangi bir parçası yalnız ücretleri azaltmak amacıyla serbestçe devredilemez.
**Birlikte sorumluluk:** Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili **İş Kanunu**, **iş sözleşmesi** ve alt işverenin taraf olduğu **toplu iş sözleşmesi** kaynaklı yükümlülüklerde alt işverenle **birlikte sorumludur**. Bu, asıl işverenin otomatik olarak her türlü başka ticari borçtan da sınırsız sorumlu olduğu anlamına gelmez.
**Muvazaa ve hakların kısıtlanması:** İşverenin işçilerini alt işveren işçisi gibi gösterip haklarını azaltması veya asıl işi kanundaki şartlar olmadan bölerek devretmesi yasağa aykırılık sorunu doğurabilir. Soru kökündeki **yardımcı iş – uzmanlık – sadece o işyerinde görevlendirme – birlikte sorumluluk** ifadeleri anahtardır.
13. İşyeri Devri – m.6
Bir işyeri veya bölümünün hukukî işlemle devrinde, **devir tarihinde mevcut iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer**. Devralan işveren, hizmet süresine bağlı haklarda işçinin **devreden işveren yanında işe başladığı tarihi** dikkate alır. **Sırf işyerinin devri**, başlı başına mevcut iş sözleşmelerinin sona ermesi veya haklı fesih nedeni değildir.
Kanunda devreden ve devralanın bazı önceden doğmuş/ödenmesi gereken borçlar için birlikte sorumluluğuna dair özel düzenleme bulunur. Kıdem tazminatının tarihsel mevzuat bağlantısı ve istisnai devir hâlleri ayrıntılı hükümler içerir; bu konuda **her borç için aynı süre sınırı** varsayılmamalıdır. Temel sınav bilgisi: **sözleşme geçişi + kıdem başlangıç tarihinin korunması + devrin tek başına fesih nedeni olmaması**.
14. Geçici İş İlişkisi – m.7
**Geçici iş ilişkisi**, kanunda sayılan koşullarda **özel istihdam bürosu aracılığıyla** veya **holding/aynı şirketler topluluğuna bağlı işyerleri arasında** kurulabilir. Bu ilişki, işyeri devri veya alt işverenlik ile otomatik olarak aynı değildir.
Özel istihdam bürosu işverenliği ve geçici işçi çalıştıran işveren ilişkisi, **izin ve kanunî koşullara** bağlıdır. Holding/şirketler topluluğu içi geçici görevlendirmede işçinin **yazılı onayı** önemlidir. Bu tür ilişkide belirli süre sınırları bulunduğundan **her işçinin sınırsız süreli ve koşulsuz ödünç verilmesi** mümkün değildir.
15. İşçi ve İşverenin Sözleşmeden Doğan Borçları
| İşçi yönünden | İşveren yönünden | |---|---| | **İş görme** borcu | **Ücret ödeme** borcu | | **Özen ve sadakat** | **İşçiyi gözetme** ve gerekli iş sağlığı-güvenliği tedbirleri | | İşin gereğine uygun meşru talimata uyma | **Eşit davranma** ve ayrımcılık yasağına uyma | | İşyerinin meşru sırlarını koruma | Sözleşmedeki diğer yan edimleri ifa etme |
**İşverenin yönetim hakkı**, sınırsız değildir; sözleşme ve emredici kurallarla sınırlıdır. İşçinin **özen/sadakat** borcu da işverenin her hukuka aykırı isteğine uyma zorunluluğu yaratmaz. **Eşit davranma** ilkesi herkesin her durumda aynı iş veya ücret düzeyinde çalıştırılması değil; ilgili hukukî neden olmadan yasak ayrım yapılmamasıdır.
16. Sınavda Sık Sorulan Sözleşme Sınıflandırmaları
| Ölçüt | Türler | Ayırt eden bilgi | |---|---|---| | **Sözleşmenin süresi** | Belirli / belirsiz | Objektif neden, yazılılık, zincirleme yenileme | | **Haftalık çalışma süresi** | Tam / kısmi | Emsale göre önemli ölçüde az çalışma | | **İş görme zamanı** | Çağrı üzerine | 20 saat, 4 gün, 4 saat varsayılan kuralları | | **İşin görülme yeri** | Uzaktan çalışma | Evde/işyeri dışında, yazılılık, iş organizasyonu | | **Başlangıçta değerlendirme** | Deneme kaydı | 2 ay, TİS ile 4 ay üst sınırı | | **Birden çok işçiyle kurma biçimi** | Takım sözleşmesi | Takım kılavuzu; ayrı ücret ödeme | | **İşin niteliğine göre süre** | Sürekli / süreksiz | 30 iş günü ölçütü |
Sık Karıştırılan Noktalar
- **İş sözleşmesi ≠ her ücretli iş:** Bağımlılık ve iş görme unsurları birlikte incelenir.
- **İşçi ≠ işveren vekili:** İşçi gerçek kişi; işveren vekili yönetim yetkili sıfat; vekil başka işçilik haklarına da sahip olabilir.
- **İşveren vekilinin işlemi ≠ işverenin sorumluluğunun sona ermesi.**
- **İşyeri ≠ yalnız ana bina:** Bağlı yerler, eklentiler ve araçlar kapsama girebilir.
- **Şekil serbestisi ≠ her sözleşme sözlü olabilir:** Belirli süreli, uzaktan, çağrı üzerine, takım gibi yazılılık istisnaları vardır.
- **Belirli süreli ≠ her başlangıç-bitiş tarihi yazılmış sözleşme:** Objektif sebep gerekir.
- **Belirli süreli ≠ süreksiz iş:** Süreye bağlanma / 30 iş günü ölçütü.
- **Zincirleme ≠ daima geçerli:** Esaslı neden yoksa başlangıçtan itibaren belirsiz.
- **Kısmi süreli ≠ daha az haklı işçi:** Eşit davranma, bölünebilir parasal haklarda orantı.
- **Kısmi süreli ≠ çağrı üzerine çalışma:** Çağrı üzerine çalışma kısmi sürenin özel türüdür.
- **20 saat ≠ her çağrı üzerine işte zorunlu tek süre:** Süre kararlaştırılmamışsa varsayılan süredir.
- **4 gün çağrı ≠ hiçbir durumda değişmez:** Kanundaki “aksi kararlaştırılmadıkça” kaydı önemlidir.
- **4 saat ≠ her çağrıda kesin süre:** Günlük süre kararlaştırılmamışsa alt sınırdır.
- **Uzaktan çalışma ≠ serbest meslek:** Bağımlı iş görme ve işveren organizasyonu sürebilir.
- **Deneme 2/4 ay ≠ ücretsiz çalışma:** Ücret ve diğer haklar saklıdır.
- **Deneme süresi ≠ kendiliğinden geçerli kayıt:** Taraflarca kararlaştırılmalıdır.
- **Takım sözleşmesi ≠ bütün ücretlerin kılavuza verilmesi:** İşveren her işçiye ayrı ödeme yapar.
- **Asıl işveren–alt işveren ≠ asıl işveren sorumsuz:** İlgili işyeri borçlarından birlikte sorumluluk vardır.
- **İşyeri devri ≠ bütün iş sözleşmelerinin sona ermesi:** Hak ve borçlarla devralana geçiş esastır.
- **Geçici iş ilişkisi ≠ alt işverenlik ≠ işyeri devri:** Farklı kurumsal ve hukukî rejimlerdir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
**1. Tarafı belirle:** İşçi mi, işveren mi, vekil mi, alt işveren mi? **2. Üç unsuru ara:** İş görme, ücret, bağımlılık. **3. Sözleşmeyi üç eksende sınıflandır:** Süre (belirli/belirsiz), haftalık zaman (tam/kısmi), çalışma yeri (işyerinde/uzaktan). **4. Kanunî eşikleri kontrol et:** Yazılılık, objektif neden, 30 iş günü, 2/4 ay, 20–4–4. **5. Senaryoda istisna cümlesini bul:** “Aksi kararlaştırılmadıkça”, “günlük süre belirlenmemişse”, “esaslı neden yoksa”. **6. Sonuçta** ücret hakkını, eşit davranmayı ve hizmet süresinin korunmasını yok sayan seçenekleri ele.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Bireysel, toplu iş ve sosyal güvenlik hukukunun temel farklarını açıklayabilmelisin.
- İşçi, işveren, işveren vekili, işyeri ve asıl–alt işveren kavramlarını tanımlayabilmelisin.
- İş sözleşmesinin iş görme–ücret–bağımlılık unsurlarını bağımsız çalışma ilişkisinden ayırabilmelisin.
- Genel şekil serbestisini yazılılık istisnalarıyla birlikte kullanabilmelisin.
- Objektif neden ve zincirleme sözleşme kurallarını somut olaya uygulayabilmelisin.
- Tam/kısmi süreli ve bölünebilir parasal hakların orantılanmasını hesaplayabilmelisin.
- Çağrı üzerine çalışma bakımından 20–4–4 ayrımını yapabilmelisin.
- Uzaktan çalışma, deneme ve takım sözleşmesinin şartlarını kavrayabilmelisin.
- Sürekli/süreksiz işi 30 iş günü ölçütüyle ayırabilmelisin.
- İşyeri devrinde sözleşmelerin ve hizmet süresinin korunmasını açıklayabilmelisin.
- İşçi ve işverenin temel borçlarını ayrı sütunlarda eşleştirebilmelisin.
Resmî Kaynaklar
- **4857 sayılı İş Kanunu**, 10.06.2003 Resmî Gazete, 25134: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/06/20030610.htm
- **Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Kanunu Temel Kavramlar: İşçi ve İşveren Borçları**, İş Teftiş ve Rehberlik El Kitapları Serisi (Aralık 2025): https://www.csgb.gov.tr/Media/b1rnuu5z/i%C5%9F-kanunu-temel-kavramlar_22_06_2026.pdf
- **Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Kanunları ve Türk Borçlar Kanununa Göre Sözleşme Türleri**: https://www.csgb.gov.tr/Media/pbloor0b/i%C5%9F-kanunlar%C4%B1-ve-t%C3%BCrk-bor%C3%A7lar-kanuna-g%C3%B6re-s%C3%B6zle%C5%9Fme-t%C3%BCrleri.pdf
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri İş Hukukuna Giriş ve İş Sözleşmeleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri İş Hukukuna Giriş ve İş Sözleşmeleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri İş Hukukuna Giriş ve İş Sözleşmeleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri İş Hukukuna Giriş ve İş Sözleşmeleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene