Konu Anlatımı / Ders Notu
Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi İstatistik: Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri, ders notu.
Kovaryans ve korelasyon
Kovaryans s_xy=Σ(x−x̄)(y−ȳ)/(n−1). Pozitifse değişkenler çoğunlukla aynı yönde; negatifse ters yönde değişir. Ölçü biriminden etkilenir.
Pearson r=s_xy/(s_x s_y); −1 ile +1 arasındadır. Pozitif r aynı yönlü, negatif r zıt yönlü doğrusal ilişkiyi gösterir. |r| büyüdükçe doğrusal ilişki kuvvetlenir. r=0, eğrisel ilişkiyi veya başka bir bağlılığı dışlamaz. Spearman rho, ham değerlerden çok sıralardaki monoton ilişkiyi inceler.
Basit doğrusal regresyon
Y=β₀+β₁X+ε; örneklemde ŷ=a+bX. En küçük kareler b=Σ(x−x̄)(y−ȳ)/Σ(x−x̄)² ve a=ȳ−bx̄. Artık e=y−ŷ. SSE=Σe². Sabitli OLS'de artıklar toplamı 0, tahmin doğrusu (x̄,ȳ)'den geçer.
Açıklanan toplam değişim R²=SSR/SST=1−SSE/SST (sabitli OLS). SST=200 ve SSE=50 ise R²=0,75'tir. Bu nedensellik oranı değildir. Çoklu regresyonda tek katsayı diğer X'ler sabitken yorumlanır. Heteroskedastisite değişen hata varyansı, otokorelasyon zaman içinde bağımlı hatalar, çoklu bağlantı açıklayıcı değişkenler arasındaki güçlü bağdır.
Basit endeks sayıları
Baz dönemin değeri genelde 100'dür. Fiyat endeksi I=(p_t/p_0)×100. Baz fiyat 50, cari fiyat 65 ise I=130; fiyat %30 artmıştır.
Laspeyres fiyat endeksi L=[Σp_tq_0/Σp_0q_0]×100. Paasche P=[Σp_tq_t/Σp_0q_t]×100. Fisher F=√(L×P). Değer endeksi V=[Σp_tq_t/Σp_0q_0]×100.
Nominalden reele dönüşüm: Reel≈Nominal/(fiyat endeksi/100). Örnek: nominal 45.000 ve uygun endeks 150 ise reel karşılık 45.000/1,5=30.000'dir.
Yüzde değişim: (son−ilk)/ilk×100. 200→250 %25 artıştır; 250→200 %20 düşüştür. İki yıl bileşik büyüme (son/ilk)^(1/2)−1 olarak bulunur.
Zaman serisi bileşenleri
Trend T uzun dönemli yön, mevsimsellik S takvimsel düzenli tekrar, çevrim C daha uzun dönemli ekonomik dalgalanma, düzensiz I tesadüfi harekettir. Toplamsal Y=T+S+C+I; çarpımsal Y=T×S×C×I.
Aylık veride yıllık mevsim periyodu 12, üç aylık veride 4'tür. Hareketli ortalama MA=(son k gözlem toplamı)/k. Üç değer 12,15,18 ise MA₃=15'tir.
Basit üstel düzleştirme F_{t+1}=αY_t+(1−α)F_t. α büyürse son gözleme daha fazla ağırlık verilir. Trend doğrusu ŷ_t=a+bt; b bir dönemdeki tahmini artış/azalıştır.
Tahmin doğruluğu ve temel kavramlar
Otokorelasyon, zaman gecikmeli değerlerin ilişkili olmasıdır. Zayıf durağanlıkta ortalama ve varyans zaman içinde sabittir; kovaryans gecikmeye bağlıdır. MAE=ortalama mutlak hata; MSE=ortalama hata karesi; RMSE=√MSE. MSE büyük hatalara daha fazla ağırlık verir.
Kısa Özet
Korelasyon ilişki yönü/gücünü, regresyon Y tahminini sağlar. Basit sabitli OLS'de R²=r². Endeks 125 baz değerin %25 üstündedir. Laspeyres q₀, Paasche q_t, Fisher geometrik ortalamadır. Zaman serisinde trend ve mevsimsellik farklıdır. Basit hareketli ortalama k gözleme eşit, üstel düzleştirme α ile güncel gözleme seçilen ağırlığı verir.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.