Konu Anlatımı / Ders Notu

Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri – Ders Notu

KPSS Alan Bilgisi İstatistik: Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri, ders notu.

Kovaryans ve korelasyon

Kovaryans s_xy=Σ(x−x̄)(y−ȳ)/(n−1). Pozitifse değişkenler çoğunlukla aynı yönde; negatifse ters yönde değişir. Ölçü biriminden etkilenir.

Pearson r=s_xy/(s_x s_y); −1 ile +1 arasındadır. Pozitif r aynı yönlü, negatif r zıt yönlü doğrusal ilişkiyi gösterir. |r| büyüdükçe doğrusal ilişki kuvvetlenir. r=0, eğrisel ilişkiyi veya başka bir bağlılığı dışlamaz. Spearman rho, ham değerlerden çok sıralardaki monoton ilişkiyi inceler.

Basit doğrusal regresyon

Y=β₀+β₁X+ε; örneklemde ŷ=a+bX. En küçük kareler b=Σ(x−x̄)(y−ȳ)/Σ(x−x̄)² ve a=ȳ−bx̄. Artık e=y−ŷ. SSE=Σe². Sabitli OLS'de artıklar toplamı 0, tahmin doğrusu (x̄,ȳ)'den geçer.

Açıklanan toplam değişim R²=SSR/SST=1−SSE/SST (sabitli OLS). SST=200 ve SSE=50 ise R²=0,75'tir. Bu nedensellik oranı değildir. Çoklu regresyonda tek katsayı diğer X'ler sabitken yorumlanır. Heteroskedastisite değişen hata varyansı, otokorelasyon zaman içinde bağımlı hatalar, çoklu bağlantı açıklayıcı değişkenler arasındaki güçlü bağdır.

Basit endeks sayıları

Baz dönemin değeri genelde 100'dür. Fiyat endeksi I=(p_t/p_0)×100. Baz fiyat 50, cari fiyat 65 ise I=130; fiyat %30 artmıştır.

Laspeyres fiyat endeksi L=[Σp_tq_0/Σp_0q_0]×100. Paasche P=[Σp_tq_t/Σp_0q_t]×100. Fisher F=√(L×P). Değer endeksi V=[Σp_tq_t/Σp_0q_0]×100.

Nominalden reele dönüşüm: Reel≈Nominal/(fiyat endeksi/100). Örnek: nominal 45.000 ve uygun endeks 150 ise reel karşılık 45.000/1,5=30.000'dir.

Yüzde değişim: (son−ilk)/ilk×100. 200→250 %25 artıştır; 250→200 %20 düşüştür. İki yıl bileşik büyüme (son/ilk)^(1/2)−1 olarak bulunur.

Zaman serisi bileşenleri

Trend T uzun dönemli yön, mevsimsellik S takvimsel düzenli tekrar, çevrim C daha uzun dönemli ekonomik dalgalanma, düzensiz I tesadüfi harekettir. Toplamsal Y=T+S+C+I; çarpımsal Y=T×S×C×I.

Aylık veride yıllık mevsim periyodu 12, üç aylık veride 4'tür. Hareketli ortalama MA=(son k gözlem toplamı)/k. Üç değer 12,15,18 ise MA₃=15'tir.

Basit üstel düzleştirme F_{t+1}=αY_t+(1−α)F_t. α büyürse son gözleme daha fazla ağırlık verilir. Trend doğrusu ŷ_t=a+bt; b bir dönemdeki tahmini artış/azalıştır.

Tahmin doğruluğu ve temel kavramlar

Otokorelasyon, zaman gecikmeli değerlerin ilişkili olmasıdır. Zayıf durağanlıkta ortalama ve varyans zaman içinde sabittir; kovaryans gecikmeye bağlıdır. MAE=ortalama mutlak hata; MSE=ortalama hata karesi; RMSE=√MSE. MSE büyük hatalara daha fazla ağırlık verir.

Kısa Özet

Korelasyon ilişki yönü/gücünü, regresyon Y tahminini sağlar. Basit sabitli OLS'de R²=r². Endeks 125 baz değerin %25 üstündedir. Laspeyres q₀, Paasche q_t, Fisher geometrik ortalamadır. Zaman serisinde trend ve mevsimsellik farklıdır. Basit hareketli ortalama k gözleme eşit, üstel düzleştirme α ile güncel gözleme seçilen ağırlığı verir.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri – Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri – Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Alan Bilgisi İstatistik Korelasyon, Regresyon, Endeks Sayıları ve Zaman Serileri - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium