Konu Anlatımı / Ders Notu
19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi Ders Notu
1815 Viyana Kongresi, 19. yüzyıl Avrupa güç dengesi ve devlet birlikleri, emperyalizm, ittifaklar, iki dünya savaşı, Paris barış düzeni ve savaşlar arası diplomasi.
19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler
Dönem Haritası
| Dönem | Ana tema | Sınav odağı | |---|---|---| | 1815–1848 | Viyana düzeni ve devrimler | Metternich, güç dengesi, restorasyon, liberalizm, milliyetçilik | | 1853–1878 | Şark Meselesi ve devlet birlikleri | Kırım, İtalya 1861, Almanya 1871, Berlin 1878 | | 1882–1914 | İttifak ve sömürge rekabeti | Üçlü İttifak, Üçlü İtilaf, Afrika, Fas, Balkan krizleri | | 1914–1918 | Birinci Dünya Savaşı | Saraybosna, ABD 1917, Brest-Litovsk 1918, ateşkes | | 1919–1928 | Paris düzeni ve güvenlik arayışı | Versay, Milletler Cemiyeti, Locarno, Kellogg-Briand | | 1929–1939 | Ekonomik kriz, revizyonizm | Mançurya, Etiyopya, Münih, Alman-Sovyet Paktı | | 1939–1945 | İkinci Dünya Savaşı | Polonya, Barbarossa, Pearl Harbor, Yalta, Potsdam |
1815 Viyana Kongresi ve 19. Yüzyıl Devrimleri
- **Metternich:** Avusturya diplomasisi, restorasyon, hanedan meşruiyeti ve denge.
- **Avrupa Uyumu:** Büyük güçler arasında istişare; Milletler Cemiyeti değildir.
- **1815 Alman Konfederasyonu:** 1871 birleşik Alman devletiyle karıştırılmaz.
- **1823 Monroe:** Amerika kıtasında Avrupa'nın yeni sömürgeleştirmesine karşı ilke.
- **1830 Belçika bağımsızlığı:** Liberal-milliyetçi dalga ve diplomatik tanınma.
- **1848 Devrimleri:** Liberalizm, anayasa, millî birlik; tek tip sonuç doğurmadı.
- **1853–1856 Kırım:** Osmanlı'ya destek veren başlıca Batılı güçler Britanya-Fransa; **1856 Paris**.
İtalya, Almanya ve Berlin Toplantıları
- **İtalya 1861:** Piyemonte-Sardinya ve Cavour; Venedik 1866, Roma 1870.
- **Almanya 1871:** Prusya ve Bismarck; 1866 Avusturya-Prusya, 1870–1871 Fransa-Prusya savaşları.
- **Berlin 1878:** Osmanlı-Rus Savaşı ve Balkan düzeni; Ayastefanos revizyonu.
- **Berlin 1884–1885:** Afrika'da sömürge rekabetiyle ilgili usuller.
- **1898 İspanya-ABD:** ABD'nin denizaşırı güç kazanması.
- **1904–1905 Rus-Japon:** Japonya'nın Rusya karşısındaki zaferi.
İttifaklar ve Krizler
**Üçlü İttifak (1882):** Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya.
**Üçlü İtilaf (1907'ye dek gelişen):** Britanya, Fransa, Rusya. Arka planı 1894 Fransız-Rus yakınlaşması, 1904 Entente Cordiale, 1907 Britanya-Rusya anlaşması.
**Bismarck sonrası:** Almanya-Rusya güvencelerinin zayıflaması Fransız-Rus yakınlaşmasını kolaylaştırdı. **1905–1906/1911 Fas**, **1908 Bosna ilhakı** ve **1912–1913 Balkan Savaşları** gerilimi artırdı.
Birinci Dünya Savaşı – Beş Kritik Adım
- **28 Haziran 1914 Saraybosna:** Franz Ferdinand suikastı; tetikleyici olay.
- **28 Temmuz 1914:** Avusturya-Macaristan, Sırbistan'a savaş ilan etti.
- **1917:** ABD savaşa girdi; Rusya'da devrimler oldu.
- **Mart 1918 Brest-Litovsk:** Sovyet Rusya savaştan çekildi.
- **11 Kasım 1918 Ateşkes:** Çatışmalar durdu; barışın hukukî şartları sonra belirlendi.
**Yapısal nedenler:** Milliyetçilik, emperyal rekabet, silahlanma, ittifaklar ve güvenlik ikilemi. Suikast tek açıklama değildir. **İtalya 1914'te tarafsız kaldı, 1915'te İtilaf'a katıldı.**
Barış Antlaşmaları ve Milletler Cemiyeti
| Antlaşma | Yıl | Taraf alınan devlet | |---|---|---| | Versay | 1919 | Almanya | | Saint-Germain | 1919 | Avusturya | | Neuilly | 1919 | Bulgaristan | | Trianon | 1920 | Macaristan | | Sevr | 1920 | Osmanlı Devleti (Lozan 1923'le farklı tarihsel süreç) |
**Wilson:** Açık diplomasi, silahsızlanma ve uluslararası örgüt vizyonu. **Milletler Cemiyeti 1920'de çalışmaya başladı; ABD üye olmadı.** İdealist ilkelerle manda uygulamaları arasında çelişkiler vardı.
Savaşlar Arası Diplomasi
- **1921–1922 Washington:** Deniz silahlanmasını sınırlandırma.
- **1924 Dawes:** Alman tazminatlarını yeniden düzenleme.
- **1925 Locarno:** Almanya'nın batı sınırları; doğu sınırlarına eşit güvence değil.
- **1928 Kellogg-Briand:** Savaşın ulusal politika aracı olarak reddi; yaptırım eksikliği.
- **1929 Büyük Buhran:** Ekonomik kriz, korumacılık, siyasi istikrarsızlık.
- **1931 Mançurya:** Japonya'nın genişlemesi, Milletler Cemiyetinin zayıflığı.
- **1935 Etiyopya:** İtalya'nın işgali, kolektif güvenlik krizi.
- **1936 Ren bölgesi:** Almanya'nın yeniden askerîleştirmesi.
- **1936–1939 İspanya İç Savaşı:** Almanya-İtalya Franco'yu, SSCB Cumhuriyetçileri destekledi.
- **1938 Anschluss/Münih:** Avusturya'nın ilhakı; Südetlerin Almanya'ya bırakılması.
- **1939 Alman-Sovyet Paktı:** Saldırmazlık ve gizli nüfuz alanları.
İkinci Dünya Savaşı ve Konferanslar
**1 Eylül 1939 Polonya işgali** Avrupa'da savaşın başlangıcı, **3 Eylül** Britanya-Fransa savaş ilanı. **1940 Fransa yenilgisi/Britanya Muharebesi**; **Haziran 1941 Barbarossa**; **Aralık 1941 Pearl Harbor**; **1942–1943 Stalingrad**; **1944 Normandiya**.
**1943 Tahran:** Roosevelt, Churchill, Stalin; savaş stratejisi. **Şubat 1945 Yalta:** Aynı üç lider; savaş sonrası düzen. **Temmuz–Ağustos 1945 Potsdam:** Stalin, Truman; Britanya'da Churchill'den Attlee'ye geçiş; Almanya teslim olduktan sonra görüşmeler.
**8 Mayıs 1945:** Almanya'nın teslimi. **26 Haziran:** BM Şartı imzası. **2 Eylül:** Japonya'nın resmî teslimi. **24 Ekim 1945:** BM Şartının yürürlüğe girişi.
Kısa Özet
**1815 Viyana = denge; 1861 İtalya = Cavour; 1871 Almanya = Bismarck; 1878 Berlin = Balkanlar; 1884–1885 Berlin = Afrika; 1882 Üçlü İttifak; 1907 Üçlü İtilaf; 1914 Saraybosna; 1918 Brest-Litovsk/ateşkes; 1919 Versay; 1920 Milletler Cemiyeti (ABD üye değil); 1925 Locarno; 1928 Kellogg-Briand; 1931 Mançurya; 1935 Etiyopya; 1938 Münih; 1939 Polonya; 1941 Barbarossa/Pearl Harbor; 1943 Tahran; 1945 Yalta/Potsdam.**
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.