Konu Anlatımı / Ders Notu

19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi Konu Anlatımı

1815 Viyana Kongresi, 19. yüzyıl Avrupa güç dengesi ve devlet birlikleri, emperyalizm, ittifaklar, iki dünya savaşı, Paris barış düzeni ve savaşlar arası diplomasi.

19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi

KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler

Konu Özeti

Bu konu **1815 Viyana Kongresi'nden 1945 İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar** uluslararası siyasi tarihteki temel kırılmaları kapsar. Bir sonraki ayrı konu Soğuk Savaş olduğu için 1945 sonrası bloklaşma burada yalnız bağlam olarak anılır. Öğrenme sırası şöyledir: **1815 güç dengesi → milliyetçilik ve devlet birlikleri → emperyal rekabet ve ittifaklar → 1914–1918 Dünya Savaşı → 1919 barış düzeni → 1920–1930’lar kolektif güvenlik krizi → 1939–1945 Dünya Savaşı**.

Siyasi tarihte salt tarih ezberlemek yeterli değildir. Bir olayın **sebebini, katılımcılarını, diplomatik belgesini ve siyasal sonucunu** birlikte öğrenmek gerekir. Özellikle aynı adla anılan farklı konferansları, savaşa giriş tarihlerini ve savaşlar arası güvenlik düzenini karıştırmamak önemlidir.

1. Napolyon Savaşları Sonrasında Avrupa: Viyana Kongresi (1814–1815)

Fransız Devrimi ve Napolyon savaşları Avrupa'da hanedanları, sınırları ve güç dağılımını altüst etti. 1814–1815 **Viyana Kongresi**, Avusturya, Rusya, Prusya, Britanya ve yeniden diplomatik sisteme alınan Fransa gibi büyük güçlerin katılımıyla yeni düzen tasarladı. Kongre diplomasisinin simge ismi **Avusturyalı Metternich** idi.

Temel ilkeler:

  • **Güç dengesi:** Tek bir devletin Avrupa üzerinde hegemonya kurmasını engellemek.
  • **Meşruiyet ve restorasyon:** Devrim ve Napolyon dönemiyle sarsılmış hanedan düzenlerini yeniden kurma eğilimi.
  • **Avrupa Uyumu (Concert of Europe):** Büyük güçlerin sorunları istişare ederek düzenin devamını sağlaması. Bu kavram modern bir uluslararası örgüt veya dünya hükümeti değildir.
  • **Alman Konfederasyonu:** 1815'te çeşitli Alman devletleri ve serbest şehirleri bir araya getiren **konfederal** yapı oluşturuldu; **1871 Alman İmparatorluğu** ile aynı şey değildir.

Viyana düzeni hanedanların ve statükonun korunmasına ağırlık verdiği için **liberalizm ve milliyetçilik** talepleriyle zamanla çatıştı. 1815 düzeni bütün Avrupa sorunlarını nihai olarak çözmedi; daha sonra 1830 ve 1848 devrimleriyle sınandı.

2. 1823 Monroe Doktrini ve 1830–1848 Devrimleri

**1823 Monroe Doktrini**, ABD'nin Avrupa güçlerinin Amerika kıtasında yeni sömürgeleşme ve müdahaleler yürütmesine karşı tavrını ifade etti. ABD'nin o tarihte bütün kıtaya fiilen güvenlik sağlayan sınırsız güç olduğu sonucuna varılmaz. Sınavda bu doktrini **Avrupa'nın Amerika kıtasına müdahalesine karşı çıkış** olarak kodla; Birinci Dünya Savaşı dönemindeki Wilson ilkeleriyle karıştırma.

**1830 devrimleri** Fransa'daki Temmuz Devrimi ile birlikte Belçika gibi alanlarda ulusal hareketlerin yükselişine zemin hazırladı. **Belçika'nın bağımsızlığı**, büyük güçlerin diplomatik tanıma ve güç dengesi hesaplarıyla birlikte ele alındı.

**1848 Devrimleri**, Avrupa'nın birçok bölgesinde **anayasal temsil, liberal haklar ve millî birlik** taleplerini gündeme getirdi. Sonuçları her ülkede aynı olmadı ve çeşitli girişimler bastırıldı; buna karşın milliyetçi-siyasal gündemi güçlendirdi.

3. Şark Meselesi ve Kırım Savaşı (1853–1856)

  1. yüzyılın Avrupa diplomasisinde **Şark Meselesi**, Osmanlı Devleti'nin durumu ve toprakları üzerinde büyük güçlerin rekabetiyle ilişkili genel sorunlar kümesidir. **Kırım Savaşı (1853–1856)**, Rusya ile Osmanlı Devleti arasındaki çatışmanın Britanya ve Fransa'nın Osmanlı yanında savaşa katılmasıyla uluslararasılaştığı bir dönüm noktasıdır.

Savaşın sonundaki **1856 Paris Antlaşması**, Karadeniz'in tarafsızlaştırılması gibi düzenlemelerle ilişkilidir; önemli diplomatik sonuçlar doğurdu. 1856 Paris ile **1919 Paris Barış Konferansı** aynı olay değildir. Soruda **Kırım Savaşı** geçiyorsa 1856; **Birinci Dünya Savaşı barış düzeni** geçiyorsa 1919 dönemi düşünülmelidir.

4. İtalyan ve Alman Birlikleri: 1859–1871

**İtalyan birliği (Risorgimento)** süreç içinde kuruldu. **Piyemonte-Sardinya Krallığı** merkezî çekirdeği oluşturdu; **Cavour** diplomasisi, **Garibaldi** öncülüğündeki hareketler ve yabancı güçlerle ilişkiler etkiliydi. **1861 İtalya Krallığı** ilan edildi; **Venedik 1866'da**, **Roma 1870'te** birliğe katıldı. Dolayısıyla 1861 tarihini bütün toprak meselelerinin tek günde çözüldüğü yıl olarak yorumlama.

**Alman birliği** Prusya öncülüğünde şekillendi. **Bismarck**'ın güç siyaseti ve diplomasisi şu savaşlarda belirginleşti:

  1. **1864 Danimarka Savaşı:** Schleswig ve Holstein sorunları.
  2. **1866 Avusturya-Prusya Savaşı:** Prusya'nın Alman siyasi liderliğini pekiştirmesi; Avusturya'nın yeni Alman ulusal devletinin dışında kalması.
  3. **1870–1871 Fransa-Prusya Savaşı:** Alman millî birliğinin tamamlanmasını hızlandırdı; **1871 Alman İmparatorluğu** ilan edildi.

**Karşılaştırma:** İtalya = **Piyemonte-Sardinya / Cavour / 1861**; Almanya = **Prusya / Bismarck / 1871**. İki birlik birbirinden farklı devlet süreçleridir; ikisi de 1815 Alman Konfederasyonu değildir.

5. 1878 Berlin Kongresi ve 19. Yüzyıl Sonunda Emperyal Rekabet

**1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı** sonrası yapılan **Ayastefanos (San Stefano) Antlaşması** Balkanlardaki güç dengesi bakımından diğer devletlerin tepkisini çekti. **1878 Berlin Kongresi**, büyük güçlerin etkisi altında bazı düzenlemeleri yeniden şekillendirdi. Balkan milliyetçilikleri ve Avusturya-Macaristan ile Rusya arasındaki rekabet ilerleyen yıllarda da sürdü.

**1884–1885 Berlin Konferansı**, aynı şehirde gerçekleşmesine karşın farklı bir gündeme sahipti: Avrupa güçlerinin **Afrika'da sömürgeleşme, ticaret ve fiilî işgal iddialarına ilişkin usulleri**. Konferansı Afrika halklarının kendi kaderini belirlediği eşit temsil toplantısı gibi sunmak yanlıştır.

  1. yüzyıl sonlarında sanayi, hammadde ve pazar arayışı sömürge rekabetini artırdı. **1898 İspanya–ABD Savaşı**, İspanya'nın denizaşırı imparatorluğunun zayıflaması ve ABD'nin Karayipler ile Pasifik'te güç kazanması bakımından önemlidir. **1904–1905 Rus-Japon Savaşı**, Japonya'nın büyük bir Avrupa gücü olan Rusya'yı yenerek Doğu Asya'da nüfuzunu artırdığı dönüm noktasıdır.

6. Bismarck Diplomasisi ve İttifaklar Sistemi

1871 sonrasında Bismarck yönetimi, **Fransa'nın diplomatik yalnızlaştırılması** ve Almanya'nın güvenliğinin güç dengesiyle sağlanması için ittifaklar geliştirdi. Önemli eşleştirmeler:

| Tarih | Diplomatik gelişme | Öğrenilecek sonuç | |---|---|---| | 1879 | Almanya–Avusturya-Macaristan İkili İttifakı | Almanya'nın kara Avrupası güvenliği | | 1882 | **Üçlü İttifak**: Almanya–Avusturya-Macaristan–İtalya | Resmî ittifak düzeni | | 1890 | Almanya–Rusya Reasürans Antlaşması'nın yenilenmemesi | Rus–Fransız yakınlaşmasına zemin | | 1894 | Fransa–Rusya ittifakı | Almanya karşısında yeni denge | | 1904 | Britanya–Fransa Entente Cordiale | İkili uzlaşı ve sömürge anlaşmazlıklarının azaltılması | | 1907 | Britanya–Rusya anlaşması | **Üçlü İtilaf** yakınlaşmasının tamamlanması |

**Üçlü İtilaf**, 1882 Üçlü İttifak gibi tek bir tarihte ve tek bir ortak antlaşmayla kurulmuş aynı nitelikte oluşum değildir; farklı ikili yakınlaşmaların birleşmesiyle ortaya çıktı. 1914 savaşındaki fiilî taraflara bakıp **1882'nin bütün üyeleri aynı safta savaşmıştır** genellemesini yapma: **İtalya 1914'te tarafsız kaldı, 1915'te İtilaf yanında savaşa girdi.**

7. 1905–1914 Krizleri ve Birinci Dünya Savaşı'nın Nedenleri

**Fas bunalımları (1905–1906 ve 1911)** Alman-Fransız sömürge rekabeti ve Britanya-Fransa yakınlaşması bakımından önem taşıdı. **1908 Bosna-Hersek ilhak krizi**, Avusturya-Macaristan'ın Balkan siyasetini ve Sırp milliyetçiliği ile Rus çıkarlarını karşı karşıya getirdi. **1912–1913 Balkan Savaşları** Osmanlı'nın Balkanlardaki hâkimiyetini büyük ölçüde daraltırken bölgesel rekabeti artırdı.

1914 savaşının nedenleri tek başlıkla açıklanamaz:

  • **Milliyetçilik:** Özellikle çok uluslu imparatorluklar ve Balkanlardaki talepler.
  • **Emperyal rekabet:** Koloniler, ticaret, nüfuz ve prestij mücadelesi.
  • **Silahlanma ve güvenlik ikilemi:** Donanma ve kara ordusu rekabeti.
  • **İttifak ve seferberlik planları:** Yerel krizin büyük güç savaşına dönüşme riskini artırdı.
  • **Tetikleyici olay:** **28 Haziran 1914 Saraybosna suikastında Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand'ın öldürülmesi**.

Temmuz Krizi'nde Avusturya-Macaristan Sırbistan'a ültimatom verdi; **28 Temmuz 1914'te savaş ilan etti**. Ardından diğer büyük güçlerin seferberlik ve savaş kararları çatışmayı genişletti. **Tetikleyici neden** ile **uzun vadeli yapısal neden** arasında ayrım yap.

8. Birinci Dünya Savaşı (1914–1918): Dönüm Noktaları

  • **1914:** Savaş Avrupa'da genişledi; Batı ve Doğu cepheleri oluştu. Britanya'nın savaşa girmesinde Almanya'nın Belçika'yı işgali önemliydi.
  • **1915:** İtalya İtilaf tarafında savaşa katıldı; savaş Avrupa dışı alanları da etkiledi.
  • **1916:** Verdun ve Somme cepheleri uzun süreli yıpratma savaşının simgeleri oldu.
  • **1917:** ABD savaşa İtilaf yanında girdi. Rusya'da **Şubat ve Ekim devrimleri** yaşandı.
  • **Mart 1918:** Sovyet Rusya, İttifak Devletleri ile **Brest-Litovsk Antlaşması**'nı imzalayarak savaştan çekildi.
  • **11 Kasım 1918:** Almanya ile **ateşkes** imzalandı; Avrupa'daki askerî çatışmaların bu safhası sona erdi.

**Ateşkes** çatışmayı durdurmaya, **barış antlaşması** savaştan sonraki hukukî ve siyasi düzeni belirlemeye yöneliktir. **1918 ateşkesi ≠ 1919 Versay Barış Antlaşması.** Aynı şekilde Rusya'nın savaş dışına çıkışını **Brest-Litovsk**, Almanya'ya dayatılan savaş sonrası barış düzenini **Versay** açıklar.

9. Paris Barış Konferansı ve 1919–1923 Antlaşmaları

**1919 Paris Barış Konferansı** galip devletlerin savaş sonrası sınırları, tazminatları, güvenliği ve yeni örgütlenmeleri görüşmesi için toplandı. **ABD Başkanı Woodrow Wilson**, **Britanya Başbakanı David Lloyd George** ve **Fransa Başbakanı Georges Clemenceau** başat aktörlerdi; İtalya Başbakanı **Vittorio Orlando** da büyük güç görüşmelerindeydi.

| Antlaşma | Tarih | İlgili yenik devlet | |---|---|---| | **Versay** | 1919 | Almanya | | **Saint-Germain** | 1919 | Avusturya | | **Neuilly** | 1919 | Bulgaristan | | **Trianon** | 1920 | Macaristan | | **Sevr** | 1920 | Osmanlı Devleti; Türk Kurtuluş Savaşı ve **1923 Lozan** süreci nedeniyle uygulanma ve geçerlilik bağlamı farklıdır |

**Wilson ilkeleri** açık diplomasi, denizlerde serbestlik, silahlanmanın azaltılması, milliyetler ve uluslararası örgüt fikriyle ilişkilidir. Fakat “self-determinasyon”, manda yönetimleri ve galiplerin stratejik çıkarları arasında **uygulama çelişkileri** ortaya çıktı. Yeni bağımsız devletler ve sınır sorunları sonraki on yılları etkiledi.

**Milletler Cemiyeti** 1920'de çalışmaya başladı. **Misak (Covenant)** Versay düzeniyle bağlantılıydı. Wilson'ın fikrine rağmen **ABD Senatosu'nun onay süreci nedeniyle ABD örgüte üye olmadı.** Milletler Cemiyeti'nin varlığı, bütün çatışmaların otomatik sona erdiği veya bütün büyük güçlerin aynı siyasi iradeyle hareket ettiği anlamına gelmez.

10. 1920'ler: Göreli Uzlaşma ve Silahsızlanma Denemeleri

**Washington Deniz Konferansı (1921–1922)** deniz silahlanmasının sınırlandırılması ve Pasifik'te güç dengesi çabalarıyla ilgilidir. **1923 Ruhr işgali**, Almanya'nın savaş sonrası yükümlülükleri ve ekonomik-siyasal gerilimle ilişkilidir. **1924 Dawes Planı**, Almanya'nın tazminat ödemelerinin yeniden düzenlenmesine yönelik çerçevedir.

**1925 Locarno düzenlemeleri**, özellikle Almanya'nın **Fransa ve Belçika ile batı sınırlarının** güvencelenmesine ve Avrupa uzlaşmasına odaklandı. Doğu sınırlarına eşit ölçüde ve aynı hukuki yöntemle güvence verildiğini iddia etmek yanlıştır.

**1928 Kellogg-Briand Paktı**, savaşın ulusal politikanın aracı olarak kullanılmasından vazgeçmeyi ilan etti. Bununla birlikte **etkin yaptırım eksikliği ve siyasi irade sorunu** yüzünden 1930'ların saldırgan genişlemelerini engellemeye yetmedi. **Normatif hedef** ile **fiilî sonuç** farkını gör.

11. 1929 Krizi ve 1930'larda Kolektif Güvenliğin Çöküşü

**1929 Büyük Buhranı**, işsizlik, korumacılık ve siyasi kutuplaşmayı artıran etkenler arasında yer aldı. Tek başına bütün otoriter rejimleri açıklamaz ancak uluslararası işbirliği koşullarını zorlaştırdı.

  • **1931 Mançurya krizi:** Japonya'nın Çin'in kuzeydoğusunda genişlemesi Milletler Cemiyetinin etkisizliğini gösterdi.
  • **1933:** Hitler'in Almanya'da iktidara gelmesi ve ülkenin daha saldırgan revizyonizme yönelmesi; Almanya'nın Milletler Cemiyeti'nden ayrılması süreci.
  • **1935:** İtalya'nın **Etiyopya'yı (Habeşistan)** işgal etmesi; örgütün yaptırım sınırlarını açığa çıkardı.
  • **1936:** Almanya'nın **Ren bölgesini yeniden askerîleştirmesi**; Versay-Locarno güvenlik düzeninin ihlali.
  • **1936–1939 İspanya İç Savaşı:** Nazi Almanyası ile Faşist İtalya'nın Franco tarafını, Sovyetler Birliği'nin Cumhuriyetçi tarafı desteklemesiyle uluslararası ideolojik çatışma alanına dönüştü.
  • **1936:** Almanya ve İtalya arasındaki **Roma–Berlin Mihveri** yakınlaşması ve Almanya-Japonya **Anti-Komintern Paktı**.

**Kolektif güvenlik**, yalnız bir örgütün kurulmasıyla işlemez; üyelerin uygulama iradesi, ortak karar ve etkili yaptırım kapasitesi gerekir. Mançurya ve Etiyopya olayları bu kapasitenin sınırlarını açıkça gösterdi.

12. 1938–1939: Yatıştırma Siyaseti ve Savaşın Başlaması

**1938 Anschluss:** Almanya'nın Avusturya'yı ilhakı. **Eylül 1938 Münih Anlaşması**, Britanya, Fransa, İtalya ve Almanya'nın katılımıyla **Südetler bölgesinin** Almanya'ya bırakılmasını sağladı. Çekoslovakya'nın kendi toprakları konusunda belirleyici söz sahibi olamadığı bu düzenleme **yatıştırma (appeasement)** siyasetinin simgesidir.

**Mart 1939'da Alman güçlerinin Çek topraklarını işgali**, tavizin Hitler'in genişleme taleplerini durdurmadığını gösterdi. **23 Ağustos 1939 Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı (Molotov-Ribbentrop)**, iki güç arasında saldırmazlık öngörürken **gizli protokolü Doğu Avrupa'da nüfuz alanları** belirledi.

**1 Eylül 1939:** Almanya **Polonya'ya saldırdı**; Avrupa'da II. Dünya Savaşı başladı. **3 Eylül 1939:** Britanya ve Fransa, Almanya'ya savaş ilan etti. Sovyetler Birliği de Eylül 1939'da Polonya'nın doğusuna girdi. “Dünya Savaşı” ifadesinin küresel Asya çatışmaları için farklı başlangıç tarihlerine dikkat eden tarih yazımları olabilir; **Avrupa'daki yaygın kronoloji** 1 Eylül 1939'dur.

13. İkinci Dünya Savaşı (1939–1945): Askerî ve Diplomatik Safhalar

| Tarih | Gelişme | Önemi | |---|---|---| | 1940 Mayıs–Haziran | Fransa'nın yenilgisi | Kıta Avrupası'ndaki güç dengesi değişti | | 1940 | Britanya Muharebesi | Almanya'nın Britanya hava üstünlüğü kurma girişimi başarısız oldu | | Haziran 1941 | **Barbarossa Harekâtı** | Almanya Sovyetler Birliği'ne saldırdı | | Aralık 1941 | **Pearl Harbor saldırısı** | Japon saldırısı sonrası ABD savaşa katıldı | | 1942 | **Midway** ve **El Alamein** | Pasifik ve Kuzey Afrika'da önemli dönüm noktaları | | 1942–1943 | **Stalingrad Muharebesi** | Doğu Cephesinde Almanya açısından ağır yenilgi | | Kasım–Aralık 1943 | **Tahran Konferansı** | Üç büyük müttefikin savaş stratejisi görüşmeleri | | 6 Haziran 1944 | **Normandiya Çıkarması** | Batı Avrupa'da Müttefiklerin büyük çıkarması | | 4–11 Şubat 1945 | **Yalta Konferansı** | Savaş sonrası düzen ve Almanya, Polonya, BM gündemleri | | 8 Mayıs 1945 | Almanya'nın teslimi | Avrupa'da savaşın sona ermesi | | 26 Haziran 1945 | **BM Şartının imzalanması** | Yeni uluslararası örgütün kurucu belgesi | | 17 Temmuz–2 Ağustos 1945 | **Potsdam Konferansı** | Almanya'nın tesliminden sonra işgal ve yönetim ilkeleri | | 2 Eylül 1945 | Japonya'nın resmî teslimi | Pasifik'te savaşın resmen sona ermesi |

**1940 Üçlü Paktı**, Almanya, İtalya ve Japonya'nın Mihver işbirliğini resmileştirdi. **1941 Barbarossa** Sovyetleri geniş ölçekte Almanya'ya karşı savaşa soktu; **Pearl Harbor** ABD'nin doğrudan savaşa katılmasına neden oldu.

14. Tahran, Yalta ve Potsdam: Üç Konferansın Ayrımı

**Tahran (1943):** Roosevelt, Churchill ve Stalin'in savaşı sürdürürken stratejik işbirliğini, Batı Avrupa'da ikinci cephe gibi meseleleri görüştüğü toplantı.

**Yalta (Şubat 1945):** Aynı üç lider savaşın son aşamasında Almanya'nın geleceği, Avrupa'da düzen, Birleşmiş Milletler sistemi ve Sovyetlerin Japonya'ya karşı savaşa katılımına ilişkin meseleleri ele aldı. Yalta'yı “1945 sonrasında tek bir görüşmeyle bütün dünya sınırlarının kesin ve sorunsuz çizildiği an” olarak sunmak yanlıştır.

**Potsdam (Temmuz–Ağustos 1945):** **Almanya Mayıs 1945'te teslim olduktan sonra** yapıldı. Sovyet lideri Stalin'in yanında ABD adına **Truman**, Birleşik Krallık adına konferans başında **Churchill**, sonrasında seçim sonucuyla **Attlee** yer aldı. Almanya'nın idaresi, savaş sonrası ilkeler ve Japonya'ya yönelik savaşın son safhası tartışıldı.

**Yalta = Şubat / Almanya henüz teslim olmadı. Potsdam = Temmuz-Ağustos / Almanya teslim oldu.** Lider kadrosu ve tarih sorularında bu fark belirleyicidir.

15. Siyasi Tarihte Karşılaştırmalı Soru Çözümü

**Olay → neden → diplomatik araç → sonuç** şablonu ile çalış:

  1. **1815 Viyana:** Napolyon sonrası savaşlar → restorasyon ve denge → kongre diplomasisi → Avrupa Uyumu.
  2. **1871 Alman birliği:** Ulusal birleşme ve Prusya liderliği → diplomasi/savaş → birleşik Almanya ve Fransa-Almanya gerilimi.
  3. **1878 Berlin:** Balkan düzeni tartışması → büyük güç kongresi → Ayastefanos'un bazı hükümlerinin yeniden düzenlenmesi.
  4. **1914 Temmuz:** Balkan krizleri ve ittifak baskısı → suikast/ültimatom/seferberlik → dünya savaşı.
  5. **1919 Paris:** Savaşın bitmesi → galiplerin barış düzeni → Versay ve diğer antlaşmalar → çözülemeyen gerilimler.
  6. **1938 Münih:** Alman revizyonizmi → yatıştırma ve taviz → Südetlerin devri → 1939'da yeni işgallerin önlenememesi.
  7. **1945 Yalta/Potsdam:** Savaşın sonu → büyük güç görüşmeleri → savaş sonrası Avrupa ve uluslararası kurumlar için geçiş düzeni.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. **1815 Viyana Kongresi ≠ 1919 Paris Barış Konferansı:** Napolyon sonrası / Birinci Dünya Savaşı sonrası.
  2. **Avrupa Uyumu ≠ Milletler Cemiyeti:** 19. yüzyıl büyük güç istişaresi / 1920'de başlayan örgüt.
  3. **1830 ≠ 1848 devrimleri:** Farklı dalgalar; ikisinde de liberal ve milliyetçi talepler görülür.
  4. **1856 Paris ≠ 1919 Paris:** Kırım Savaşı sonrası / Birinci Dünya Savaşı sonrası.
  5. **1861 İtalya ≠ 1871 Almanya:** Piyemonte-Sardinya / Prusya.
  6. **1878 Berlin Kongresi ≠ 1884–1885 Berlin Konferansı:** Balkanlar / Afrika.
  7. **1882 Üçlü İttifak ≠ Üçlü İtilaf:** Almanya–Avusturya-Macaristan–İtalya / Britanya–Fransa–Rusya.
  8. **1904 ve 1907:** Britanya-Fransa / Britanya-Rusya yakınlaşmaları.
  9. **1904–1905 Rus-Japon Savaşı ≠ 1905–1906 Fas krizi:** Doğu Asya savaşı / Fas diplomatik krizi.
  10. **1914 suikast ≠ savaşın tek nedeni:** Uzun vadeli ittifak, silahlanma ve rekabet de var.
  11. **1917 ABD'nin girişi ≠ 1918 Rusya'nın Brest-Litovsk'la çekilmesi:** Ayrı gelişmeler.
  12. **1918 ateşkes ≠ 1919 Versay:** Silahlı çatışmayı durdurma / barış şartları.
  13. **Versay ≠ Saint-Germain ≠ Trianon ≠ Neuilly:** Almanya / Avusturya / Macaristan / Bulgaristan.
  14. **Wilson ve ABD örgüt üyeliği:** Wilson Cemiyeti savundu; **ABD katılmadı**.
  15. **Locarno ≠ Kellogg-Briand:** Batı sınırları güvenliği / savaşı politika aracı olarak reddetme.
  16. **1929 Büyük Buhran:** Ekonomik kriz; tek başına her savaşın zorunlu nedeni değildir.
  17. **1931 Mançurya ≠ 1935 Etiyopya:** Japonya / İtalya.
  18. **1938 Münih ≠ 1939 Alman-Sovyet Paktı:** Südetler tavizi / saldırmazlık ve gizli nüfuz alanları.
  19. **Barbarossa ≠ Pearl Harbor:** Almanya'nın Sovyetlere saldırısı / Japonya'nın ABD'ye saldırısı; ikisi de 1941.
  20. **Tahran ≠ Yalta ≠ Potsdam:** 1943 / Şubat 1945 / Temmuz-Ağustos 1945.
  21. **Yalta ≠ Potsdam liderleri:** Potsdam'da ABD adına Truman bulunur; Britanya heyetinde Churchill'in yerini Attlee alır.
  22. **BM Şartının 26 Haziran imzası ≠ 24 Ekim 1945 yürürlüğü:** İki ayrı tarihtir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

**1. Dönemi bul:** 1815 restorasyon mu, 1870'ler ulusal birlikler mi, 1914 savaşı mı, 1919 barışı mı, 1930'lar revizyonizmi mi, 1945 sonu mu? **2. Coğrafyayı belirle:** Balkanlar, Afrika, Doğu Asya, Batı Avrupa. **3. Aktörü eşleştir:** Metternich–Viyana, Cavour–İtalya, Bismarck–Almanya, Wilson–Paris, Hitler–Münih, Roosevelt/Truman–Yalta/Potsdam. **4. Kurumu/antlaşmayı sorgula:** Kongre, ittifak, ateşkes, barış antlaşması, kolektif güvenlik örgütü. **5. Nedenselliği sınırla:** Suikast tetikler ama tek nedeni oluşturmaz; pakt imzalamak uygulanacağını garanti etmez. **6. Kronolojiyi test et:** Bir seçenek, daha sonraki bir kurumun daha erken olayda bulunduğunu söylüyorsa elenir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • 1815 Viyana Kongresinin denge, meşruiyet ve Avrupa Uyumu hedeflerini açıklayabilmelisin.
  • 1830 ve 1848 devrimlerini, Kırım Savaşı'nı, İtalya ve Almanya birliklerini kronolojik ilişkilendirebilmelisin.
  • 1878 Berlin Kongresi ile 1884–1885 Berlin Konferansını ayırabilmelisin.
  • Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf üyelerini ve oluşma biçimlerini doğru verebilmelisin.
  • Birinci Dünya Savaşı'nın yapısal nedenleriyle 1914 tetikleyicisini ayırt edebilmelisin.
  • Brest-Litovsk, Versay, Saint-Germain, Trianon ve Neuilly adlarını doğru devletlerle eşleştirebilmelisin.
  • Milletler Cemiyetinin amaçlarını, ABD'nin üye olmayışını ve 1930'lardaki başarısızlığını değerlendirebilmelisin.
  • Locarno, Kellogg-Briand, Münih ve Molotov-Ribbentrop belgelerini karıştırmamalısın.
  • II. Dünya Savaşı'nın temel safhalarını ve Tahran, Yalta, Potsdam konferanslarının sırasını bilmelisin.

Kaynaklar ve Tarih Kontrolü

  • German History in Documents and Images: 1814–1815 Viyana Kongresi ve Alman Federal Aktı (germanhistorydocs.org).
  • ABD Dışişleri Bakanlığı, Office of the Historian: 1914–1920 Paris Barış Konferansı ve Milletler Cemiyeti; 1928 Kellogg-Briand; 1937–1945 Yalta ve Potsdam (history.state.gov).
  • Imperial War Museums: 1914 krizi ve Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıcı (iwm.org.uk).
  • United States Holocaust Memorial Museum: Münih Anlaşması, 1939 Polonya işgali ve II. Dünya Savaşı kronolojisi (encyclopedia.ushmm.org).

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler 19. ve 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz