Konu Anlatımı / Ders Notu
Güncel Uluslararası Sorunlar ve Küresel Yönetişim Konu Anlatımı
Küresel yönetişim, BM güvenlik mimarisi, insancıl hukuk, iklim, SKA, göç, küresel sağlık, dijital işbirliği, siber güvenlik ve ekonomi için konu anlatımı, ders notu, hızlı tekrar ve 60 özgün soru.
Güncel Uluslararası Sorunlar ve Küresel Yönetişim
KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler
Konu Özeti
**Küresel yönetişim**, devletlerin, uluslararası örgütlerin, uluslararası hukuk kurumlarının, bilim ağlarının, özel sektörün ve sivil toplumun **sınır aşan sorunlara ortak yanıt üretmesidir**. Bu kavram **tek bir dünya hükümeti kurulduğu** anlamına gelmez. Temel soru, bağımsız devletler arasında **ortak sorunların maliyetini, sorumluluğunu, bilgisini ve karar alma yetkisini nasıl paylaşacağımızdır**.
Konunun sınav haritası: **(1) kuram–kavram**, **(2) BM organları ve yetkileri**, **(3) silahlı çatışma–insani hukuk**, **(4) iklim ve sürdürülebilir kalkınma**, **(5) göç–mülteci koruması**, **(6) salgın–sağlık yönetişimi**, **(7) siber güvenlik ve yapay zekâ**, **(8) finans–ticaret–enerji–gıda karşılıklı bağımlılığı**. Özellikle **kurumun adıyla gerçek yetkisi**, **metnin kabulüyle bağlayıcı yürürlüğü** ve **siyasi hedefle hukukî zorunluluk** ayrılmalıdır.
1. Küresel Yönetişim: Aktörler, Rejimler ve Sorunlar
**Küresel yönetim (government)**, merkezî ve hiyerarşik devlet otoritesiyle ilişkilidir. **Küresel yönetişim (governance)** ise egemen devletlerin üzerinde tek bir devlet bulunmadan, **uluslararası antlaşmalar, gönüllü taahhütler, ortak normlar, izleme mekanizmaları, bölgesel işbirliği ve uzman kurumlar** üzerinden koordinasyon sağlanmasıdır.
**Aktörler:** Devletler, BM ve uzman kuruluşları, bölgesel örgütler, çok uluslu şirketler, bilimsel paneller, insani yardım kurumları, yerel yönetimler ve sivil toplum. **Rejim**, belli alanda ilke, norm, kural ve karar alma süreçlerinin bütünüdür. İklim rejimi UNFCCC/Paris, küresel ticaret rejimi ise DTÖ kuralları üzerinden örneklendirilebilir. Bir devlet birden fazla rejime aynı anda katılabilir.
**Çok taraflılık:** Birden fazla devletin ortak kural ve kurumlarda işbirliği. **İkili diplomasi:** İki devlet arasındaki ilişki. **Minilateralizm:** Belirli sorunu çözmek için sınırlı sayıda önemli aktörün işbirliği; bütün evrensel üyeleri içerme zorunluluğu yoktur. **Çok düzeyli yönetişim:** Ulusal, yerel, bölgesel ve küresel düzeylerin etkileşimi.
**Kolektif eylem sorunu:** Sınır aşan sorunlarda çözümün maliyeti belli aktörlerde yoğunlaşırken yarar birden çok aktöre dağılır. **Bedavacılık:** Ortak çabanın sonucundan faydalanıp maliyete katkı sağlamamaya çalışma. **Küresel kamusal yarar/mal:** Faydası sınır ötesine yayılabilen ve tek ülkenin tek başına yeterli ölçüde üretemeyeceği ortak yararlar. İklim istikrarı, salgın izleme ve bilimsel bilgi paylaşımı iyi örneklerdir; ekonomik literatürde tam kamusal mal özellikleri ayrıca değerlendirilir.
2. BM Şartı ve Güvenlik Mimarisinin Yetki Ayrımları
**Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi**, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında birincil sorumluluğa sahiptir. **BM Şartı VII. Bölüm**, barışa tehdit, barışın bozulması veya saldırı eylemi durumlarında karar verilebilecek tedbirlerin çerçevesini belirler. **41. madde** silahlı güç içermeyen tedbirler, **42. madde** gerekli koşullarda güç kullanımıyla ilgili tedbirler açısından önemlidir. Kararların niteliği ve BM Şartının **25. maddesi** birlikte değerlendirilir; bütün BM belgelerinin kendiliğinden aynı bağlayıcılıkta olduğu söylenemez.
**BM Genel Kurulu**, geniş katılımlı görüşme ve tavsiye organıdır. Barış ve güvenlik konusunda kararları çoğunlukla **tavsiye niteliğindedir**; Konseyin tüm zorlayıcı yetkilerini otomatik devralmaz. Güvenlik Konseyinin daimi üyelerinin veto yetkisi, bazı kararların alınmasını etkileyebilir. **Genel Sekreter** ise diplomatik girişim, iyi niyet ve sekretarya işlevleriyle önemlidir; tek başına küresel zor kullanma yetkisi yaratmaz.
**Barışı koruma operasyonları**, geleneksel olarak tarafların rızası, tarafsızlık ve meşru müdafaa ile görevin savunulması dışında sınırlı güç kullanımı ilkeleriyle ilişkilendirilir. Bunlar **barışı zorlama** ve VII. Bölüm kapsamındaki zorlayıcı tedbirlerden ayırt edilmelidir. **Ateşkes**, çatışmaların durdurulmasına ilişkin düzenleme; **barış antlaşması** ise daha kapsamlı siyasî ve hukukî çözüm metni olabilir. Ateşkes, bütün uyuşmazlıkların çözülmesi demek değildir.
**Egemenlik**, BM Şartındaki güç kullanma yasağı, barışçıl çözüm, insan hakları ve uluslararası hukuk ilkeleriyle birlikte okunmalıdır. **Koruma sorumluluğu (R2P)**, 2005 Dünya Zirvesi bağlamında **soykırım, savaş suçları, etnik temizlik, insanlığa karşı suçlardan nüfusları korumaya** odaklanır. Dört suç dışındaki her kötü yönetim olayı otomatik olarak aynı hukukî kategoriye girmez. R2P, BM Şartını geçersiz kılan **sınırsız tek taraflı askerî müdahale izni** değildir.
3. Uluslararası İnsancıl Hukuk ve İnsani Güvenlik
**Jus ad bellum**, devletlerin kuvvet kullanmaya başvurma koşullarını; **jus in bello/uluslararası insancıl hukuk**, silahlı çatışma sırasında tarafların uyması gereken kuralları inceler. Bir çatışmanın nasıl başladığına ilişkin değerlendirme, sivillerin çatışma içindeki korunmasına dair yükümlülükleri otomatik ortadan kaldırmaz.
**Ayırt etme:** Sivil kişiler ve savaşçılar, sivil nesneler ve askerî hedefler ayrılmalıdır. **Orantılılık:** Beklenen somut ve doğrudan askerî avantaja kıyasla aşırı olacağı öngörülen arızi sivil kayba yol açacak saldırılar yasaktır. **Önlem alma:** Sivil zararı azaltmak için uygulanabilir önlemler alınmalıdır. Bu ilkeler **Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC)** açıklamalarında temel yer tutar. Sivil korunması tartışmalarında yalnız askerî hedefin varlığına değil, **hangi hedef, ne tür beklenen zarar, hangi tedbirler** sorularına bakılır.
**Geleneksel güvenlik**, devletin toprak bütünlüğü ve askerî tehditleri vurgular. **İnsani güvenlik** ise bireyin şiddet, açlık, salgın, geçim ve çevresel kırılganlıklardan korunmasına odaklanır. İki yaklaşım birbirini zorunlu olarak dışlamaz. **Savaş–enerji fiyatı–gıda ithalatı–gelir kaybı–göç** zinciri çok boyutlu insan güvenliğinin somut analizidir.
4. İklim Yönetişimi: UNFCCC, Kyoto, Paris, IPCC ve COP
**1992 BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC)**, uluslararası iklim rejiminin kurumsal temelidir. **1997 Kyoto Protokolü**, belirli taraf gruplarına yönelik emisyon azaltım yükümlülükleri bakımından tarihsel bir aşamadır. **2015 Paris Anlaşması**, sanayi öncesi döneme göre küresel sıcaklık artışını **2°C’nin oldukça altında tutmayı** ve **1,5°C ile sınırlamaya yönelik çabayı** amaçlar. Paris Anlaşması **2016’da yürürlüğe girmiştir**. Bu üç metin aynı tarihte veya aynı mekanizma olarak kabul edilmemelidir.
**NDC (Ulusal Düzeyde Belirlenen Katkı):** Paris sistemi içinde ülkelerin iklim eylemine ilişkin sunduğu katkıdır; **beş yılda bir yeni/ilerletilmiş katkı döngüsü** önemlidir. **Küresel durum değerlendirmesi (global stocktake):** Paris Anlaşmasının hedeflerine yönelik **kolektif ilerlemeyi** düzenli olarak değerlendirir; ilki **2023’te** yapılmıştır. **Tek tek her ülkeye para cezası kesen mahkeme kararı** değildir.
**COP:** Taraflar Konferansı; antlaşma taraflarının siyasi ve diplomatik müzakerelerinin yürütüldüğü forum. **IPCC:** Bilimsel literatürü inceleyen hükümetlerarası değerlendirme paneli; **devletler adına antlaşma imzalamaz, yaptırım uygulamaz**. **Azaltım (mitigasyon):** Emisyonu azaltma ve yutakları güçlendirme. **Uyum (adaptasyon):** Isınmanın etkilerine karşı kırılganlığı azaltma, örneğin kuraklığa dayanıklı tarım, erken uyarı, taşkın altyapısı. **Kayıp ve zarar** ile **iklim finansmanı** bunlarla ilişkili ancak ayrı politika başlıklarıdır.
**Ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreli kabiliyetler (CBDR-RC)**, küresel çevre sorununa ortak yanıt verirken ülkelerin farklı kapasite ve koşullarının dikkate alınmasını ifade eder. Bu ilke, “bazı devletler hiçbir şekilde sorumlu değildir” veya “her ülke aynı miktarda yükümlülük taşır” şeklinde okunmamalıdır.
| Araç | Ana işlev | Ayırıcı soru | |---|---|---| | **UNFCCC** | İklim işbirliğinin temel çerçevesi | Sözleşme nedir? | | **Kyoto Protokolü** | Tarihsel emisyon yükümlülüğü rejimi | 1997 hangi protokol? | | **Paris Anlaşması** | 2015 sıcaklık ve NDC düzeni | Ulusal iklim katkısı nedir? | | **COP** | Tarafların müzakere forumu | Siyasi karar nerede görüşülür? | | **IPCC** | Bilimsel değerlendirmeler | Bilimsel bulguları kim raporlar? | | **Global stocktake** | Kolektif ilerleme değerlendirmesi | Ortak ilerleme nasıl ölçülür? |
5. 2030 Gündemi ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
BM tarafından **2015’te kabul edilen 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi**, **17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacını (SKA/SDG)** kapsar. **Amaç 3** sağlık ve kaliteli yaşam; **Amaç 6** temiz su ve sanitasyon; **Amaç 7** erişilebilir ve temiz enerji; **Amaç 13** iklim eylemi; **Amaç 16** barış, adalet ve güçlü kurumlar; **Amaç 17** amaçlar için ortaklıklarla ilişkilidir.
**2030 hedefi**, tüm alt hedeflerin her devlette aynı tarihte mahkeme kararıyla uygulanacağı anlamına gelmez. **Amaç** ile **uygulanmasını destekleyen antlaşma** farklı hukukî niteliktedir. Sürdürülebilirlik ekonomik gelişme, sosyal kapsayıcılık ve çevre korumanın birlikte düşünülmesini gerektirir. İklim krizi, yoksulluk ve sağlık riskleri bu nedenle kesişir.
6. Mülteciler, Sığınmacılar ve Ülke İçinde Yerinden Edilme
**Mülteci**, ilgili hukukî şartlarla bağlantılı olarak ülkesinin dışında bulunan ve korunma ihtiyacı taşıyan kişidir. **Sığınmacı (asylum-seeker)**, uluslararası korunma talebi henüz değerlendirilmekte olan kişi olabilir; başvuru ile tanınan statü aynı aşama değildir. **Ülke içinde yerinden edilmiş kişi (IDP)**, yaşadığı ülkeden **uluslararası sınır aşmadan** ayrılmak zorunda kalmıştır. Sınır aşan herkesin otomatik mülteci statüsü kazandığı söylenemez; ilgili şartlar değerlendirilir.
**UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği)**, mültecilerin korunmasında uzman BM kurumudur. **IOM (Uluslararası Göç Örgütü)** göçün yönetimi ve göçmenlere ilişkin uluslararası işbirliğine odaklanır; aynı kurum değildir. **Geri göndermeme (non-refoulement)** mülteci korumasının temel ilkesidir: Kişinin ciddi tehlikeyle karşılaşacağı yere gönderilmemesiyle ilgilidir; kapsamı ve istisna tartışmaları ilgili hukukî rejimde incelenir. **Geri göndermeme ≠ koşulsuz ve otomatik vatandaşlık**.
Göçü analiz ederken **itici etkenler** (çatışma, zulüm, kuraklık, geçim kaybı) ve **çekici etkenler** (güvenlik, aile bağı, iş imkânı) ayrılır. **İklim kaynaklı hareketlilik**, bütün durumlarda doğrudan 1951 Sözleşmesi anlamında mülteci statüsü verildiği şeklinde genellenemez.
7. Küresel Sağlık: DSÖ, Uluslararası Sağlık Tüzüğü ve Pandemi Anlaşması
**Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ/WHO)**, salgın gözetimi, bilimsel rehberlik, sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi ve uluslararası koordinasyonda uzmanlaşmıştır. **Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR 2005)** sınır aşabilen halk sağlığı risklerinin bildirilmesi ve yönetilmesine ilişkin uluslararası hukukî çerçevedir. **2024’te değişiklikler kabul edilmiş**, ilgili değişikliklerin yürürlük aşamaları ayrıca işletilmiştir; asıl metnin 2005 tarihiyle 2024 güncellemeleri karıştırılmamalıdır.
**DSÖ Pandemi Anlaşması**, **20 Mayıs 2025’te** Dünya Sağlık Asamblesinde kabul edildi. Bu tarih, her devletin ulusal onay işlemini tamamladığı veya metnin bütün devletler için aynı anda ve otomatik olarak yürürlük kazandığı anlamına gelmez. Uluslararası antlaşmalarda **kabul, imza, onay/katılım ve yürürlük** farklı aşamalardır. Salgınla mücadelede **hızlı bildirim, veri paylaşımı, sağlık altyapısı, tıbbi ürünlere adil erişim ve uluslararası dayanışma** önem taşır.
8. Siber Güvenlik, Yapay Zekâ ve Dijital İşbirliği
Siber saldırılar, veri ihlalleri, dezenformasyon, dijital altyapı kesintileri ve yapay zekâ sistemlerinden kaynaklanan riskler tek devletin sınırlarında kalmayabilir. **Kritik altyapı** (enerji, su, hastane, ulaşım, ödeme sistemleri) hedef olduğunda ulusal güvenlik ile insan güvenliği kesişir. **Atıf (attribution)**, saldırının gerçek failini ve varsa devlet sorumluluğunu belirleme meselesidir; bir IP adresi bulunması tek başına bütün hukukî sorumluluğu ispatlamaz.
BM Genel Kurulunun **2024 Gelecek Paktı (Pact for the Future)**, iki önemli ekle kabul edilmiştir: **Küresel Dijital Mutabakat (Global Digital Compact)** ve **Gelecek Nesiller Bildirgesi (Declaration on Future Generations)**. Küresel Dijital Mutabakat; dijital kapsayıcılık, internet erişimi, teknoloji, veri ve yapay zekâ yönetişimi gibi işbirliği başlıklarına odaklanır. **Tüm devletlerde otomatik işleyen tek bir dünya yapay zekâ ceza kanunu değildir.**
**Dijital uçurum**, altyapı, maliyet, beceri ve teknolojiye erişim eşitsizliklerini anlatır. **Veri koruma, mahremiyet, siber güvenlik, dijital ticaret ve ifade özgürlüğü** ayrı ancak bağlantılı politika alanlarıdır. Dijital alanın güvenlik boyutu kadar kalkınma ve haklar boyutu da sorgulanabilir.
9. Küresel Ekonomi, Ticaret ve Finansal Kurumlar
**DTÖ/WTO**, uluslararası ticaret kuralları ve ticaret uyuşmazlıkları çerçevesiyle ilişkilidir. **IMF**, uluslararası parasal sistem, makroekonomik istikrar ve ödemeler dengesi sorunlarıyla ilgilenir. **Dünya Bankası**, kalkınma projeleri, yoksullukla mücadele ve uzun vadeli finansman başlıklarıyla bağlantılıdır. **G20**, önemli ekonomilerin bir araya geldiği **politika koordinasyon forumudur**; kendi başına bütün ülkeler üzerinde evrensel hukukî otorite değildir.
**Karşılıklı bağımlılık**, tedarik zinciri kesintilerinin, enerji fiyatı şoklarının, ticaret kısıtlarının ve finansal dalgalanmaların başka ülkelere yayılabilmesini açıklar. **Tedarik zinciri dayanıklılığı**, aşırı tek kaynak bağımlılığını azaltma, çeşitlendirme, alternatif lojistik ve risk yönetimiyle güçlendirilir. **Ekonomik yaptırımlar**, uluslararası hukukî dayanaklarına göre ayrılır: BM Güvenlik Konseyinin kararına dayanan tedbirle bir devletin tek taraflı yaptırımı otomatik olarak aynı işlem değildir.
10. Enerji, Gıda, Su ve İklim Güvenliği
**Enerji güvenliği**, yeterli, güvenilir ve sürdürülebilir enerji arzının sağlanması; **gıda güvenliği**, yeterli ve erişilebilir gıdaya ulaşılabilmesi; **su güvenliği**, su kaynaklarının miktar, kalite ve erişim sorunlarıyla ilgilidir. **Su–enerji–gıda bağlantısı (nexus)**, tek alandaki krizin diğer alanlara etkisini incelemeyi sağlar: **kuraklık → tarımda verim kaybı → gıda arz şoku; su kısıtı → hidroelektrik üretiminde sorun → enerji maliyeti**.
Deniz taşımacılığındaki kritik boğazlar, enerji sevkiyatı hatları ve büyük lojistik merkezler, bölgesel krizlerin küresel fiyatlara aktarımında rol oynayabilir. **Jeopolitik risk** ile **ekonomik kırılganlık** birlikte okunmalıdır. Süren savaşların mevcut seyri, cari fiyatlar veya göçmen sayısı değişebileceği için bu konuda **zamanı belli resmî veri** gerekir; sayısal bilgiler ezberlenerek sabit hukukî kural gibi kullanılmaz.
11. Çok Katmanlı Kriz Çözümünü Tasarlama
Bir örnek senaryo düşün: **Çatışma tahıl sevkiyatını azaltıyor, kuraklık üretimi düşürüyor, sınır ötesi göç artıyor ve hastanelere yönelik siber saldırı gerçekleşiyor.** Bu senaryonun tek bir kurumsal çözümü yoktur:
- **Barış/güvenlik:** BM organlarının yetkileri, diplomasi, insancıl hukuk.
- **İnsani koruma ve göç:** UNHCR, ilgili devletler, göç yönetimi, geri göndermeme ilkesi.
- **İklim ve gıda:** UNFCCC/Paris, uyum politikaları, sürdürülebilir kalkınma ve insani yardımlar.
- **Sağlık:** DSÖ ve IHR çerçevesinde gözetim, salgın hazırlığı.
- **Siber güvenlik:** Kritik altyapı koruması, teknik inceleme, uluslararası işbirliği.
- **Ekonomi:** Tedarik zinciri dayanıklılığı, DTÖ ticaret kuralları, IMF ve kalkınma kuruluşlarının uygun alanları.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **Dünya hükümeti ≠ küresel yönetişim:** İlki merkezî iktidar, ikincisi çok aktörlü koordinasyondur.
- **Küresel rejim ≠ tek örgüt:** Normlar, kurallar, aktörler ve uygulama mekanizmaları birlikte ele alınır.
- **BM Genel Kurulu ≠ BM Güvenlik Konseyi:** Tavsiye niteliği ile bağlayıcı tedbir yetkisi aynı değildir.
- **Barışı koruma ≠ barışı zorlama:** Rıza ve yetki dayanağı ayrılmalıdır.
- **R2P ≠ her nedenle sınırsız askerî müdahale:** Dört ağır suç ve BM Şartı çerçevesi dikkate alınır.
- **Jus ad bellum ≠ jus in bello:** Güç kullanımına başvurma / çatışma sırasındaki kurallar.
- **Ayırt etme ≠ orantılılık ≠ önlem alma:** Hedefin niteliği / aşırı sivil zarar / zararı azaltma yükümlülüğü.
- **1992 UNFCCC ≠ 1997 Kyoto ≠ 2015 Paris:** Farklı aşamalar.
- **COP ≠ IPCC:** Siyasi taraflar forumu / bilimsel değerlendirme paneli.
- **NDC ≠ global stocktake:** Ulusal katkı / ortak ilerleme değerlendirmesi.
- **Mitigasyon ≠ adaptasyon:** Emisyon azaltma / etkilerle baş etme.
- **SKA 13 ≠ SKA 16 ≠ SKA 17:** İklim / kurumlar-adalet / ortaklıklar.
- **Sığınmacı ≠ tanınmış mülteci ≠ IDP:** Başvuru aşaması / statü / sınır aşmayan yerinden edilme.
- **Geri göndermeme ≠ otomatik vatandaşlık:** Tehlikeye geri gönderilmemeye ilişkin temel korumadır.
- **DSÖ ≠ UNHCR ≠ IOM:** Sağlık / mülteci koruması / göç işbirliği.
- **IHR 2005 ≠ 2025 Pandemi Anlaşması:** Ayrı hukukî metinler ve süreçler.
- **2024 Gelecek Paktı ≠ 2024 Küresel Dijital Mutabakat:** Pakt / paktın eki.
- **Teknik siber iz ≠ kesin devlet sorumluluğu:** Atıf için ek analiz gerekir.
- **DTÖ ≠ IMF ≠ Dünya Bankası:** Ticaret / ödemeler dengesi / kalkınma.
- **Antlaşmanın kabulü ≠ imza ≠ onay ≠ yürürlük:** Süreçleri ayır.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
**1. Sorunun alanını belirle:** Güvenlik, göç, iklim, sağlık, dijital, ticaret veya bağlantılı çoklu kriz. **2. Kurumu işlevine eşleştir:** BM Genel Kurulu / Güvenlik Konseyi; COP / IPCC; UNHCR / IOM / DSÖ; DTÖ / IMF / Dünya Bankası. **3. İşlemin türünü sor:** Bilimsel rapor, siyasi bildiri, ulusal katkı, uluslararası antlaşma, bağlayıcı karar, kabul, onay, yürürlük. **4. Kavramsal ikiliyi ayır:** Azaltım/uyum, mülteci/IDP, devlet/insan güvenliği, atıf/teknik iz. **5. Çok nedenli senaryoda** tek kurumu bütün görevlerin yerine koyan seçenekleri ele. **6. Tarihli örneklerde** “kabul edildi” ifadesinden “her ülkede yürürlüğe girdi” sonucunu çıkarma.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Küresel yönetişim, çok taraflılık, rejim ve bedavacılık kavramlarını örnekle açıklayabilmelisin.
- Genel Kurul, Güvenlik Konseyi ve VII. Bölüm yetkilerini ayırabilmelisin.
- İnsancıl hukuk ilkeleri, R2P ve insan güvenliği arasındaki bağı kurabilmelisin.
- UNFCCC–Kyoto–Paris kronolojisini; NDC, COP, IPCC ve stocktake işlevlerini doğru eşleştirebilmelisin.
- Azaltım, uyum, iklim finansmanı ve ortak fakat farklılaştırılmış sorumlulukları karıştırmamalısın.
- SKA 13, 16 ve 17 başlıklarını tanıyabilmelisin.
- Mülteci, sığınmacı, ülke içinde yerinden edilmiş kişi ve geri göndermeme kavramlarını ayırabilmelisin.
- IHR, DSÖ ve 2025 Pandemi Anlaşmasının hukukî süreçlerini değerlendirebilmelisin.
- Gelecek Paktı, Küresel Dijital Mutabakat, dijital uçurum ve siber atıf sorununu açıklayabilmelisin.
- DTÖ, IMF, Dünya Bankası ve G20'nin işlevlerini ayırarak çok sektörlü kriz çözümü önerebilmelisin.
Resmî ve Kurumsal Kaynaklar
- BM Şartı, VII. Bölüm: https://www.un.org/en/about-us/un-charter/chapter-7
- BM Şartı, tam metin: https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text
- BM, 2005 Dünya Zirvesi Sonuç Belgesi ve koruma sorumluluğu: https://mandates.un.org/mandate/A/RES/60/1
- ICRC, uluslararası insancıl hukuk ilkeleri: https://www.icrc.org/en/law-and-policy/conduct-hostilities
- UNFCCC, Paris Anlaşması: https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement
- UNFCCC, Küresel Durum Değerlendirmesi: https://unfccc.int/topics/global-stocktake
- IPCC, Altıncı Değerlendirme Raporu: https://www.ipcc.ch/assessment-report/ar6/
- BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları: https://sdgs.un.org/goals
- UNHCR, mülteci ve ülke içinde yerinden edilmiş kişi ayrımları: https://www.unhcr.org/refugees ve https://www.unhcr.org/internally-displaced-people
- DSÖ, Uluslararası Sağlık Tüzüğü: https://www.who.int/health-topics/international-health-regulations
- DSÖ, Pandemi Anlaşması: https://www.who.int/news/item/20-05-2025-world-health-assembly-adopts-historic-pandemic-agreement-to-make-the-world-more-equitable-and-safer-from-future-pandemics
- BM, Gelecek Paktı ve Küresel Dijital Mutabakat: https://www.un.org/en/summit-of-the-future/pact-for-the-future
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Güncel Uluslararası Sorunlar ve Küresel Yönetişim - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Güncel Uluslararası Sorunlar ve Küresel Yönetişim - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Güncel Uluslararası Sorunlar ve Küresel Yönetişim - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Güncel Uluslararası Sorunlar ve Küresel Yönetişim - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene