Konu Anlatımı / Ders Notu
Türk Dış Politikası Ders Notu
Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze Türk dış politikasının antlaşmaları, güvenlik tercihleri, Kıbrıs, Ege, Türkiye–AB ilişkileri ve bölgesel girişimleri.
Türk Dış Politikası – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler
Ana İlke ve Dönemler
**Cumhuriyetin ilk dönemi (1923–1939):** Egemenlik ve sınırlar, barışçı diplomasi, bölgesel güvenlik. **İkinci Dünya Savaşı (1939–1945):** Savaşın büyük kısmında fiilen savaş dışında kalma. **Soğuk Savaş (1945–1991):** Batı güvenlik sistemi, ABD ilişkileri, NATO, Kıbrıs. **1991 sonrası:** Yeni bağımsız devletlerle işbirliği, Karadeniz, Türk dünyası, Avrupa entegrasyonu ve bölgesel diplomasi.
1920–1939: Antlaşma ve Olaylar
| Tarih | Olay | Anahtar | |---|---|---| | 1920 | Gümrü | Millî Mücadele doğu diplomasisi | | 1921 | Moskova, Kars; Fransa ile Ankara İtilafnamesi | Doğu sınırları ve dış ilişkiler | | **1923** | **Lozan Barış Antlaşması** | Egemenlik ve barış düzeni | | **1926** | **Musul/Ankara Antlaşması** | Türkiye-Irak sınırı; Musul katılmadı | | **1930** | Türk-Yunan yakınlaşması | Bölgesel ilişkileri iyileştirme | | **1932** | Milletler Cemiyeti üyeliği | Çok taraflı diplomasi | | **1934** | Balkan Antantı | Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya | | **1936** | Montrö Boğazlar Sözleşmesi | Boğazlar rejimi, geçiş kuralları | | **1937** | Sadabat Paktı | Türkiye, İran, Irak, Afganistan | | **1938** | Hatay Devleti | Katılmadan önceki statü | | **1939** | Hatay'ın Türkiye'ye katılması | Diplomatik sonuç |
**Yurtta sulh, cihanda sulh:** Barışçı diplomasi, gerçekçilik, meşruiyet. **Montrö:** Savaş ve ticaret gemilerinin Boğaz geçişine ilişkin farklı hükümler vardır; koşulsuz geçiş değildir.
İkinci Dünya Savaşı ve Batı İttifakı
**1939:** Türkiye–Birleşik Krallık–Fransa Üçlü İttifakı. **1939–1945:** Savaşın çoğunda fiilen dışarıda kalma. **Şubat 1945:** Almanya ve Japonya'ya savaş ilanı. **1945:** BM kurucu üyeliği. **1947:** Truman Doktrini (Türkiye ve Yunanistan’a ABD desteği). **1948:** Marshall Planı (Avrupa ekonomik toparlanması). **1950:** Kore Savaşına asker gönderme süreci. **18 Şubat 1952:** Türkiye-Yunanistan NATO üyeliği.
**NATO'nun kuruluşu 1949, Türkiye'nin üyeliği 1952.** Truman siyasi/güvenlik desteği, Marshall ekonomik yardımdır.
Kıbrıs ve Türkiye–ABD İlişkileri
| Tarih | Olay | |---|---| | **1959** | Zürih–Londra düzenlemeleri, garantörlük çerçevesi | | **1960** | Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulması | | **1963** | Anayasal ve toplumlar arası gerginlik | | **1964** | Johnson Mektubu, Kıbrıs-ABD-Türkiye güvenlik krizi | | **15 Temmuz 1974** | Kıbrıs'ta darbe | | **20 Temmuz 1974** | Türkiye'nin askerî harekâtının başlaması | | **1975** | ABD silah ambargosu | | **1978** | ABD silah ambargosunun kaldırılması |
**1964 Johnson Mektubu ≠ 1974 harekâtı ≠ 1975 ambargo.** Kıbrıs konusunda hukukî metin, olay ve tarafların yorumları ayrıdır.
Ege ve Doğu Akdeniz Kavramları
**Karasuları:** Kıyı devletinin egemenlik yetkisine tabi deniz kuşağı. **Kıta sahanlığı:** Deniz yatağı/toprak altındaki haklar. **MEB:** Ekonomik haklar ve yetkiler. **FIR:** Uçuş bilgi bölgesi/hava trafik hizmeti; tek başına egemenlik sınırı değildir. **Hava sahası:** Hava egemenliği ile ilgili hukukî alan. Hepsi aynı sınırlama değildir.
Avrupa Bütünleşmesi: En Önemli Kronoloji
| Tarih | Aşama | |---|---| | **1959** | AET'ye ortaklık başvurusu | | **1963** | Ankara Ortaklık Anlaşması imzalandı | | **1964** | Ankara Anlaşması yürürlüğe girdi | | **1970** | Katma Protokol imzalandı | | **1973** | Katma Protokol yürürlüğe girdi | | **1987** | Avrupa Topluluğuna **tam üyelik başvurusu** | | **1995** | 1/95 Gümrük Birliği kararı | | **1996** | Gümrük Birliği yürürlüğe girdi | | **1999** | Helsinki Zirvesi: **adaylık** | | **2005** | **Katılım müzakereleri** başladı |
**İmza ≠ yürürlük ≠ başvuru ≠ adaylık ≠ müzakere ≠ üyelik.** 1996 Gümrük Birliği sanayi ve işlenmiş tarım ürünlerine ağırlık verir; tam AB üyeliği veya her sektörün otomatik kapsanması değildir.
1991 Sonrası Kurumsal Açılımlar
**1991 SSCB'nin dağılması:** Azerbaycan ve Orta Asya'yla yeni siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler. **1992 TİKA:** Kalkınma ve teknik işbirliği. **1992 KEİ:** İstanbul'da Karadeniz ekonomik işbirliği. **1992 Türk devletleri zirveler süreci:** Kurumsallaşmanın ilk evresi. **1997 D-8:** İstanbul'da gelişen ülkeler ekonomik işbirliği. **2009 Nahçıvan:** Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Konseyi) kuruluşu. **2021 İstanbul:** Türk Konseyinin adı Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) oldu.
**1934 Balkan Antantı ≠ 1992 KEİ:** Birincisi 1930'lar statüko-güvenlik işbirliği, ikincisi Soğuk Savaş sonrası bölgesel ekonomik girişimdir.
Kısa Özet
**23 Lozan, 26 Musul, 32 Milletler Cemiyeti, 34 Balkan Antantı, 36 Montrö, 37 Sadabat, 39 Hatay. 45 BM, 47 Truman, 48 Marshall, 52 NATO, 64 Johnson, 74 Kıbrıs, 75–78 ambargo. 63 Ankara, 87 başvuru, 95 Gümrük kararı, 96 yürürlük, 99 adaylık, 05 müzakere. 92 TİKA/KEİ, 97 D-8, 09 Nahçıvan/Türk Konseyi, 21 TDT.** Başvuru, üyelik ve yürürlük tarihlerini birbirine karıştırma.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.