Konu Anlatımı / Ders Notu
Türk Dış Politikası Konu Anlatımı
Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze Türk dış politikasının antlaşmaları, güvenlik tercihleri, Kıbrıs, Ege, Türkiye–AB ilişkileri ve bölgesel girişimleri.
Türk Dış Politikası
KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler
Konu Özeti
**Türk dış politikası**, devletin uluslararası sistemde güvenlik, egemenlik, ekonomik refah, diplomatik ilişkiler ve uluslararası işbirliği gibi amaçlarını gerçekleştirmek için yürüttüğü politikalardır. Cumhuriyetin ilk dönemindeki **barışçı statüko ve bölgesel işbirliği**, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki **Batı güvenlik sistemiyle bütünleşme**, **Kıbrıs ve Ege meseleleri**, **Avrupa bütünleşmesiyle ilişkiler** ve **1991 sonrası yakın çevre/çok taraflı açılımlar** farklı tarihsel evreler olarak ele alınmalıdır.
KPSS'de en sık çıkan soru örgüsü: **(1) Antlaşma–tarih–konu**, **(2) dış politika yönelişi–dönem**, **(3) aynı sürecin farklı aşamaları**, **(4) Türkiye'nin bölgesel girişimleri**, **(5) Kıbrıs, Ege ve AB başlıklarında olayların hukukî bağlamı**.
1. Dış Politikayı Analiz Etme: Süreklilik, Değişim ve Araçlar
**Süreklilik unsurları:** Egemenlik ve toprak bütünlüğü; uluslararası hukuk ve diplomasi; güvenlik; komşularla ilişkiler; Boğazlar ve denizler; bölgesel ekonomik, kültürel ve siyasi işbirliği. Bunlar her dönemde aynı yöntemle takip edilmez. **Değişim unsurları:** Uluslararası sistemin güç dağılımı, savaşlar, ekonomik koşullar, ittifak ilişkileri, yeni devletlerin doğuşu ve bölgesel krizler.
**Dış politika araçları:** İkili müzakere, çok taraflı antlaşma, uluslararası örgüt üyeliği, ekonomik anlaşma, kültürel ve kalkınma işbirliği, uluslararası hukuk mekanizmaları. Bir devletin **NATO üyesi** olması, **BM** ile ilişkilerinin yerine geçmez; askeri güvenlik, evrensel diplomasi ve ekonomik bütünleşme farklı kanallardır.
**Cumhuriyetin ilk yıllarındaki “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi** barışçı çözüm arayışıyla bağlantılıdır. **Gerçekçilik, hukukî meşruiyet, diyalog ve bölgesel denge** bu dönemin temel açıklama anahtarlarıdır; bu ilke bütün savunma tedbirlerinden vazgeçmek veya uluslararası gelişmeleri izlememek demek değildir.
2. Millî Mücadele ve Lozan: Yeni Devletin Diplomatik Temeli
Millî Mücadele yıllarında yeni devletin egemenliği ve sınırlarının güvence altına alınması dış politikanın merkezindeydi. **1920 Gümrü Antlaşması**, **1921 Moskova Antlaşması** ve **1921 Kars Antlaşması** doğu sınırları ve komşularla ilişkiler bakımından tarihî belgelerdi. **1921 Ankara İtilafnamesi**, TBMM Hükûmeti ile Fransa arasındaki ilişkilerde önem taşıdı. Bunlar **1963 Türkiye-AET Ankara Anlaşması** ve **1926 Musul/Ankara Antlaşması** ile karıştırılmamalıdır.
**Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)**, savaş sonrasındaki uluslararası barış düzeninin ve Türkiye'nin egemenlik statüsünün temel antlaşmasıdır. Yeni sınırlar, azınlıklar, kapitülasyonlar, borçlar ve Boğazlar gibi konuların hukukî çerçevesi bakımından belirleyicidir. **Lozan, her dış politika uyuşmazlığının aynı anda ve nihai biçimde çözüldüğü bir metin değildir.** Musul sorunu sonraya kaldı; Boğazların geçiş rejimi 1936 Montrö ile yeniden düzenlendi.
3. Musul, Türkiye–Yunanistan Yakınlaşması ve Milletler Cemiyeti
**Musul sorunu**, Türkiye ile Birleşik Krallık yönetimindeki Irak arasındaki sınır anlaşmazlığı olarak Lozan'dan sonra sürdü. **Milletler Cemiyeti** ve ilgili diplomatik girişimlerin ardından **5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması** Türkiye-Irak sınırı bakımından belirleyici oldu. **Musul'un Türkiye'ye katılması sonucu doğmadı**. Sınırın belirlenmesi ile bölgenin Türkiye'ye katılması farklı olaylardır.
**1930 Türkiye–Yunanistan yakınlaşması**, nüfus mübadelesi sonrası kalan sorunların çözümü ve diplomatik ilişkilerin iyileştirilmesiyle ilişkilidir. Bu gelişme **1934 Balkan Antantı** bakımından işbirliği zemini oluşturdu. **1930 yakınlaşma ≠ 1934 çok taraflı antant**.
Türkiye **1932'de Milletler Cemiyetine** katıldı. Milletler Cemiyeti Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki örgüttür; **1945 Birleşmiş Milletler** ile aynı kurum değildir. Türkiye'nin 1932 üyeliği bölgesel ve uluslararası işbirliği arayışıyla uyumludur.
4. 1934 Balkan Antantı ve 1937 Sadabat Paktı
**9 Şubat 1934 Balkan Antantı:** **Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya** arasında imzalandı. Bölgesel güvenlik, sınırların ve mevcut düzenin korunması, diplomatik işbirliği ön plandadır.
**8 Temmuz 1937 Sadabat Paktı:** **Türkiye, İran, Irak, Afganistan** arasında imzalandı. Doğu ve güneydoğu yönündeki bölgesel iyi komşuluk ve güvenlik işbirliğiyle ilişkilidir.
| Antlaşma | Tarih | Türkiye dışındaki ortaklar | Coğrafi anahtar | |---|---|---|---| | **Balkan Antantı** | **1934** | Yunanistan, Romanya, Yugoslavya | Balkanlar/Güneydoğu Avrupa | | **Sadabat Paktı** | **1937** | İran, Irak, Afganistan | Doğu komşuları ve yakın çevre |
**Sınav tuzağı:** İki pakt da 1930'ların barışçı işbirliği çabalarıdır; ancak **tarihleri ve ortakları farklıdır**. Bunlar NATO'nun veya Avrupa Birliğinin alt organları değildir.
5. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936)
**20 Temmuz 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi**, **İstanbul ve Çanakkale Boğazları ile Marmara Denizi'nden geçişe ilişkin** temel uluslararası hukuk metnidir. Ticaret gemileri ve savaş gemileri için aynı, koşulsuz ve sınırsız rejim öngörülmez. **Karadeniz'e kıyıdaş devletler ile kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemileri için farklı koşullar** önemli olabilir; geçiş rejimi barış, savaş ve Türkiye'nin güvenlik durumuna göre ayrımlar içerir.
**Montrö'nün sınavdaki anlamı:** Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenlik yetkilerinin güçlenmesi ve geçiş rejiminin yeniden düzenlenmesi. **Lozan 1923 barış düzeni ≠ Montrö 1936 Boğazlar rejimi**. “Montrö bütün gemilerin hiçbir kurala tabi olmaksızın geçişi” ifadesi yanlıştır.
6. Hatay: 1938 ve 1939'u Ayır
**Hatay meselesi**, Türkiye ve Fransa arasında uluslararası diplomasi ve bölgesel düzenlemelerle ilgili önemli sorunlardan biriydi. **1938'de Hatay Devleti kuruldu; 1939'da Türkiye'ye katılma süreci tamamlandı.** Başlangıçtaki statü görüşmeleriyle 1939'da gerçekleşen katılma işlemi aynı tarih değildir.
**Musul–Hatay karşılaştırması:** Musul, **1926 Ankara Antlaşması** sonucu Türkiye'nin dışında kaldı; Hatay **1939'da Türkiye'ye katıldı**. Benzer biçimde sınır ve statü meselesi olmaları, sonuçlarının da aynı olduğu anlamına gelmez.
7. İkinci Dünya Savaşı ve 1945 Sonrası Yönelim
Türkiye, **1939–1945 İkinci Dünya Savaşı'nın büyük bölümünde fiilen savaş dışında kalma** stratejisi izledi. **1939 Türkiye–Birleşik Krallık–Fransa Üçlü İttifakı** siyasi güvenlik bağlamında önem taşısa da Türkiye'nin bütün cephelerde çatışmaya katıldığı anlamına gelmez. **Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilan edildi**; bu, Türkiye'nin savaşın büyük kısmındaki fiilî tutumuyla aynı olgu değildir.
**1945 Birleşmiş Milletler**, uluslararası barış ve güvenlik için yeni evrensel örgüttür; Türkiye kurucu üyeleri arasındadır. **İkinci Dünya Savaşı sonrası Sovyet baskısı ve güvenlik kaygıları**, Türkiye'nin Batı'yla güvenlik ilişkilerini güçlendirmesinde etkili oldu.
**1947 Truman Doktrini:** ABD'nin özellikle **Türkiye ve Yunanistan'a** destek yönelişi, çevreleme stratejisinin ve savaş sonrası Batı güvenlik sisteminin parçasıdır. **1948 Marshall Planı:** Avrupa'nın ekonomik toparlanmasını destekleyen programdır. **Truman = siyasi/güvenlik desteği**, **Marshall = ekonomik yeniden inşa**. Türkiye bu dönemde Batı sistemiyle ilişkilerini hem güvenlik hem ekonomik boyutlarda geliştirdi.
8. Kore Savaşı ve NATO Üyeliği (1952)
**1950–1953 Kore Savaşı**, Türkiye'nin Batı güvenlik sistemiyle bütünleşmesinde önemli bir deneyimdi. Türkiye **1950'de başlayan süreçte Kore'ye asker gönderdi**. **NATO 4 Nisan 1949'da** kuruldu; Türkiye ise **18 Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte NATO üyesi oldu**. **NATO'nun 1949 kuruluş yılı, Türkiye'nin 1952 katılım yılıdır.**
NATO'nun **5. maddesi kolektif savunma** çerçevesidir; tüm üyelerin her saldırıda zorunlu olarak aynı savaş operasyonunu yapması demek değildir. Türkiye'nin NATO üyeliği **BM üyeliğinin yerine geçmez**. **Varşova Paktı (1955)** ise Doğu blokunun askerî ittifakıdır; Türkiye bu paktın üyesi olmadı.
9. Kıbrıs Sorununun Temel Aşamaları
**1959 Zürih ve Londra anlaşmaları**, **1960 Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulmasını** hazırlayan uluslararası çerçevedir. Garanti sistemi ve Türkiye, Yunanistan, Birleşik Krallık'ın garantörlük rolleri anlaşmaların tarihî unsurlarındandır. **1963 sonundaki toplumlar arası gerilim** ve anayasal düzen tartışmaları sorunun sonraki aşamalarıdır.
**1964 Johnson Mektubu**, ABD Başkanı Lyndon B. Johnson'ın Türkiye'ye gönderdiği mektupla simgeleşen, **Kıbrıs ve Türkiye-ABD güvenlik ilişkileri** konusundaki krizdir. Mektup NATO üyeliğinin 1964'te sona ermesi demek değildir; ABD yardımı ve ittifak güvencelerine ilişkin sorunları gündeme taşımıştır.
**15 Temmuz 1974:** Kıbrıs'ta Yunan cuntasının desteklediği darbe gerçekleşti. **20 Temmuz 1974:** Türkiye askerî harekât başlattı. Bu olayın hukukî ve siyasi değerlendirmeleri taraflar arasında tartışmalıdır; tarihsel gelişmeler, 1960 Garanti Antlaşması, BM gündemi ve ilgili uluslararası görüşler ayrı ayrı incelenmelidir. **1974 harekâtı**, 1959–1960 kuruluş düzeni veya 1964 Johnson Mektubuyla aynı olay değildir.
**1975 ABD silah ambargosu**, 1974 Kıbrıs olayları sonrasında Türkiye-ABD ilişkilerinde gerilimi artırdı; **1978'de kaldırıldı**. 1975–1978 dönemi ile Türkiye'nin NATO üyelik tarihi birbirinden ayrıdır.
| Dönem | Gelişme | Sınav açısından ayrım | |---|---|---| | **1959** | Zürih–Londra anlaşmaları | Ortaklık düzeninin diplomatik temeli | | **1960** | Kıbrıs Cumhuriyetinin kuruluşu | Bağımsız devletin kuruluşu | | **1963** | Toplumlar arası gerilim | Kuruluş düzeninden sonraki kriz | | **1964** | Johnson Mektubu | Türkiye–ABD/ittifak güvenliği gerilimi | | **1974** | Kıbrıs'ta darbe ve Türkiye askerî harekâtı | 15 Temmuz / 20 Temmuz olayları | | **1975–1978** | ABD silah ambargosu | Ambargo dönemi, sonra kaldırılması |
10. Türkiye–Yunanistan ve Ege Sorunlarının Ayrımları
Ege ve Doğu Akdeniz, Türkiye'nin deniz yetki alanları, enerji, güvenlik ve diplomatik ilişkiler bakımından önemli dış politika sahalarıdır. Ege başlıkları tek bir hukukî mesele değildir:
- **Karasuları:** Kıyı devletinin egemenliğinin belirli koşullarla denize uzanmasına ilişkin alan.
- **Kıta sahanlığı:** Deniz yatağı ve toprak altı kaynaklarına ilişkin hukukî rejim; karasularıyla aynı kavram değil.
- **Münhasır ekonomik bölge (MEB/EEZ):** Belirli ekonomik hak ve yetkileri ifade eden ayrı deniz hukuku kavramı.
- **Hava sahası:** Devletlerin hava egemenliği ve ilgili uluslararası hukuk meseleleri.
- **FIR (Flight Information Region):** Hava trafik hizmetlerinin düzenlendiği **uçuş bilgi bölgesi**; tek başına egemenlik sınırı değildir.
- **Adaların statüsü ve silahsızlandırma iddiaları:** Antlaşmaların hükümleri ve taraf yorumlarıyla ilişkilidir; diğer deniz hukuku konularından ayrı değerlendirilir.
**Karasuları ≠ kıta sahanlığı ≠ FIR ≠ hava egemenliği**. Bir başlıktaki teknik çözümün diğer tüm uyuşmazlıkları kendiliğinden ortadan kaldırdığı varsayılamaz.
11. Türkiye–Avrupa Ekonomik Topluluğu/Avrupa Birliği İlişkileri
Türkiye'nin Avrupa bütünleşmesiyle ilişkileri **başvuru, ortaklık, Gümrük Birliği, adaylık ve müzakereler** şeklinde ayrı aşamalarda gelişti.
| Tarih | Olay | Hukukî ve siyasi anlamı | |---|---|---| | **1959** | AET'ye **ortaklık başvurusu** | Ortaklık sürecine giriş | | **12 Eylül 1963** | **Ankara Anlaşması** imzalandı | AET ile ortaklık ilişkisinin temeli | | **1 Aralık 1964** | Ankara Anlaşması yürürlük | İmza tarihinden farklı | | **1970** | **Katma Protokol** imzalandı | Geçiş dönemi, ticaret ve yükümlülüklerin ayrıntıları | | **1973** | Katma Protokol yürürlük | İmza ≠ yürürlük | | **14 Nisan 1987** | **Tam üyelik başvurusu** | Henüz adaylık veya üyelik değil | | **6 Mart 1995** | **1/95 sayılı Ortaklık Konseyi kararı** | Gümrük Birliğinin kurumsal kararı | | **1 Ocak 1996** | **Gümrük Birliği yürürlüğü** | Ağırlıkla sanayi ürünleri; tam AB üyeliği değil | | **10–11 Aralık 1999** | **Helsinki Zirvesi** | Türkiye'nin aday ülke statüsü kabul edildi | | **3 Ekim 2005** | **Katılım müzakereleri başladı** | Müzakere açılışı = nihai üyelik değil |
**Türkiye–AB Gümrük Birliği** ağırlıkla **sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri** için ticaret rejimidir. **Gümrük Birliği üyesi olma = Avrupa Birliği tam üyesi olma** değildir. Aynı şekilde 1999 adaylığı ile 2005 müzakere açılışı **farklı** aşamalardır.
12. Soğuk Savaş Sonrası: Karadeniz, Türk Dünyası ve TİKA
**1991 SSCB'nin dağılması**, Azerbaycan ve Orta Asya'da yeni bağımsız devletlerle siyasi, ekonomik, kültürel ilişkilerin gelişmesi bakımından önemli dönüm noktasıydı. Türkiye **1992'de Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları zirveler sürecine** katıldı. **TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı)** **1992'de** kuruldu; kalkınma, teknik, kültürel ve insani işbirliği faaliyetlerini destekleyen kurumdur. TİKA **askerî savunma paktı** veya **AB mahkemesi** değildir.
**Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ/BSEC)**, **Haziran 1992 İstanbul Zirvesi** ile bölgesel ekonomik işbirliği girişimi olarak başlatıldı. Karadeniz çevresindeki ülkeler arasında ticaret, ulaştırma, ekonomi ve diğer alanlarda işbirliğine odaklanır; **NATO türü kolektif savunma ittifakı değildir**.
**D-8 (Gelişen Sekiz Ülke Teşkilatı)**, **15 Haziran 1997 İstanbul Zirvesi** ile kuruluş sürecini tamamladı; başlangıçta gelişen sekiz ülkenin ekonomik işbirliğine odaklandı. **D-8'in kuruluş adındaki sekiz sayısını bütün dönemlerde değişmez güncel üye sayısı olarak düşünme**; üyelik durumu zamanla değişebilir.
**2009 Nahçıvan Anlaşması**, **Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan** arasında Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyini (**Türk Konseyi**) kurdu. Kurum **2010'da** faaliyetlerini kurumsal olarak geliştirdi; **2021 İstanbul Zirvesi'nde** adı **Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)** oldu. **1992 zirveler süreci ≠ 2009 kurucu anlaşması ≠ 2021 ad değişikliği**.
| Yapı | Tarih | İşlev | |---|---|---| | **TİKA** | **1992** | Kalkınma/teknik ve kültürel işbirliği kurumu | | **KEİ** | **1992** İstanbul | Karadeniz bölgesinde ekonomik işbirliği | | **D-8** | **1997** İstanbul | Gelişen ülkeler arası ekonomik işbirliği | | **Türk Konseyi** | **2009** Nahçıvan | Türk devletleri arasında çok taraflı işbirliği | | **TDT adı** | **2021** İstanbul | Türk Konseyinin adının değiştirilmesi |
13. Türk Dış Politikasında Bölgesel Meseleleri Okuma
**Balkanlar**, **Kafkasya**, **Karadeniz**, **Orta Asya**, **Orta Doğu** ve **Doğu Akdeniz** farklı tarihsel bağlantılara sahiptir. Balkanlarda **1934 Antantı** ile **1990'larda Yugoslavya'nın dağılması sonrasındaki diplomasi** aynı dönem değildir. Kafkasya ve Orta Asya'da **1991 sonrası bağımsız devletler** ile **2009 Türk Konseyi** ilişkilidir. Karadeniz'de **1936 Montrö** Boğazların geçiş hukukunu, **1992 KEİ** ekonomik işbirliğini ilgilendirir; birinin varlığı diğerinin hukukî statüsünü açıklamaz.
**Suriye, Irak, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz** güncel gelişmelerle değişebilen karmaşık dosyalardır. KPSS konusunu çalışırken siyasi değerlendirmeleri kesin hukukî hükümler gibi ezberlemek yerine **belgenin yılı, tarafı, niteliği ve kapsadığı sorunu** temel al. Üyelik sayıları, hükümet politikaları ve devam eden diplomatik görüşmelerin son durumu ayrıca güncel resmî kaynaklarla kontrol edilmelidir.
14. Birbirine Benzeyen Dönüm Noktalarını Ayır
**1926 Ankara Antlaşması:** Musul ve Türkiye-Irak sınırı. **1963 Ankara Anlaşması:** Türkiye-AET ortaklığı. İkisinin isim benzerliği konularının aynı olduğu anlamına gelmez.
**1975 Helsinki Nihai Senedi:** AGİK/AGİT güvenlik ve işbirliği belgesi. **1999 Helsinki AB Zirvesi:** Türkiye'nin AB adaylık kararı. **Aynı şehir, farklı örgüt, farklı tarih ve sonuç**.
**1952 NATO üyeliği:** Güvenlik ittifakı. **1996 Gümrük Birliği:** Ticaret entegrasyonu. **2009 Türk Konseyi:** Türk devletleriyle kurumsal işbirliği. Bu tarihlerin hepsi “uluslararası yakınlaşma” kavramıyla birlikte anılabilir fakat işlevleri farklıdır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **1923 Lozan ≠ 1926 Ankara Antlaşması:** Barış düzeni / Musul-sınır meselesi.
- **1926 Ankara ≠ 1963 Ankara:** Irak sınırı / AET ortaklığı.
- **1932 Milletler Cemiyeti ≠ 1945 BM:** Ayrı uluslararası örgütler.
- **1934 Balkan Antantı ≠ 1937 Sadabat:** Yunanistan-Romanya-Yugoslavya / İran-Irak-Afganistan.
- **1936 Montrö ≠ Lozan Boğazlar düzenlemesi:** Boğaz rejimini yeniden düzenleyen daha sonraki metin.
- **1938 Hatay Devleti ≠ 1939 Türkiye'ye katılma:** Farklı aşamalar.
- **1939 ittifak ≠ fiilen dünya savaşına baştan katılma:** Türkiye savaşın çoğunda savaş dışında kaldı.
- **1947 Truman ≠ 1948 Marshall:** Güvenlik desteği / ekonomik toparlanma.
- **1949 NATO kuruluşu ≠ 1952 Türkiye NATO üyeliği.**
- **1959 Zürih-Londra ≠ 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti:** Diplomatik temel / devletin kuruluşu.
- **1964 Johnson Mektubu ≠ NATO'dan çıkış:** İkili güvenlik ve Kıbrıs krizi.
- **1974 Kıbrıs ≠ 1975–1978 ABD silah ambargosu:** Askerî olay / sonrasındaki ikili gerilim.
- **Karasuları ≠ kıta sahanlığı ≠ FIR:** Deniz egemenliği / deniz yatağı / uçuş bilgi hizmeti.
- **1963 Ankara imza ≠ 1964 yürürlük:** Farklı tarih.
- **1970 Katma Protokol imza ≠ 1973 yürürlük:** Farklı tarih.
- **1987 AB başvurusu ≠ 1999 adaylık ≠ 2005 müzakere:** Her biri ayrı aşama.
- **1995 Gümrük Birliği kararı ≠ 1996 yürürlük.**
- **1975 Helsinki AGİK ≠ 1999 Helsinki AB Zirvesi:** Ayrı örgüt ve konu.
- **1992 KEİ ≠ 1997 D-8:** Karadeniz ekonomik işbirliği / gelişen ülkeler işbirliği.
- **2009 Türk Konseyi kurucu anlaşması ≠ 2021 TDT adı:** Kuruluş / ad değişikliği.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
**1. Önce dönemi belirle:** 1923–1939 ilk Cumhuriyet; 1939–1945 savaş; 1945–1991 Soğuk Savaş; 1991 sonrası. **2. Anahtar sözcüğü bul:** Sınır/Musul, Boğaz/Montrö, bölgesel pakt, kolektif savunma, Kıbrıs, AET/AB, Orta Asya/KEİ. **3. Antlaşma ile kurumu ayır:** Ankara 1926/1963; Helsinki 1975/1999; NATO kuruluş/katılım. **4. İşlemin türünü sor:** İmza mı, yürürlük mü, başvuru mu, adaylık mı, müzakere mi, üyelik mi? **5. Sorunun tartışmalı hukukî alanı varsa** tarihsel belgeyi, tarafları ve yetki kapsamını esas al; yorum ile kesin hukukî karar arasındaki farkı koru.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- 1920–1923 diplomatik antlaşmalar ile Lozan'ın yeni devlet açısından önemini açıklayabilmelisin.
- Musul/1926 Ankara, 1932 Milletler Cemiyeti, 1934 Balkan, 1936 Montrö, 1937 Sadabat, 1939 Hatay tarihlerini ayırabilmelisin.
- İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye'nin fiilen savaş dışı tutumunu ve 1945 savaş ilanının farkını kavrayabilmelisin.
- 1947 Truman, 1948 Marshall, Kore Savaşı ve 1952 NATO üyeliğini Soğuk Savaş bağlamında değerlendirebilmelisin.
- Kıbrıs'taki 1959, 1960, 1964 ve 1974 dönemeçleri ile 1975–1978 ambargosunu karıştırmamalısın.
- Karasuları, kıta sahanlığı, MEB, hava sahası ve FIR kavramlarını ayırabilmelisin.
- Türkiye–AB ilişkilerindeki 1963, 1970, 1987, 1995/1996, 1999 ve 2005 aşamalarını doğru sıralayabilmelisin.
- KEİ, TİKA, D-8, Türk Konseyi ve Türk Devletleri Teşkilatının tarih ve işlevlerini eşleştirebilmelisin.
Resmî ve Kurumsal Kaynaklar
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Atatürk Döneminde Türk Dış Politikası: https://www.mfa.gov.tr/ataturk-doneminde-turk-dis-politikasi.tr.mfa
- Türk Diplomatik Arşivi, Lozan ve 1926 Ankara belgeleri: https://diad.mfa.gov.tr/
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Türk Boğazları ve Montrö: https://www.mfa.gov.tr/turk-bocazlari.tr.mfa
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, NATO üyeliği: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-nato-60-yildir-birlikte.tr.mfa
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Kıbrıs tarihçesi ve belgeler: https://www.mfa.gov.tr/kibris.tr.mfa
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Türkiye–AB ilişkileri: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-ab-iliskilerine-genel-bakis.tr.mfa
- Türkiye Cumhuriyeti Avrupa Birliği Başkanlığı, Türkiye–AB tarihçesi: https://www.ab.gov.tr/p.php?e=111
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Karadeniz Ekonomik İşbirliği: https://www.mfa.gov.tr/karadeniz-ekonomik-isbirlici-_kei_---orgutunun-dunu_-bugunu-ve-gelececi.tr.mfa
- TİKA tarihçe: https://tika.gov.tr/kurumumuz/tarihce/
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Gelişen Sekiz Ülke (D-8): https://www.mfa.gov.tr/gelisen-sekiz-ulke-_d-8_.tr.mfa
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Türk Devletleri Teşkilatı: https://www.mfa.gov.tr/turk-devletleri-teskilati.tr.mfa
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene