Konu Anlatımı / Ders Notu

Türk Dış Politikası Konu Anlatımı

Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze Türk dış politikasının antlaşmaları, güvenlik tercihleri, Kıbrıs, Ege, Türkiye–AB ilişkileri ve bölgesel girişimleri.

Türk Dış Politikası

KPSS Alan Bilgisi – Uluslararası İlişkiler

Konu Özeti

**Türk dış politikası**, devletin uluslararası sistemde güvenlik, egemenlik, ekonomik refah, diplomatik ilişkiler ve uluslararası işbirliği gibi amaçlarını gerçekleştirmek için yürüttüğü politikalardır. Cumhuriyetin ilk dönemindeki **barışçı statüko ve bölgesel işbirliği**, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki **Batı güvenlik sistemiyle bütünleşme**, **Kıbrıs ve Ege meseleleri**, **Avrupa bütünleşmesiyle ilişkiler** ve **1991 sonrası yakın çevre/çok taraflı açılımlar** farklı tarihsel evreler olarak ele alınmalıdır.

KPSS'de en sık çıkan soru örgüsü: **(1) Antlaşma–tarih–konu**, **(2) dış politika yönelişi–dönem**, **(3) aynı sürecin farklı aşamaları**, **(4) Türkiye'nin bölgesel girişimleri**, **(5) Kıbrıs, Ege ve AB başlıklarında olayların hukukî bağlamı**.

1. Dış Politikayı Analiz Etme: Süreklilik, Değişim ve Araçlar

**Süreklilik unsurları:** Egemenlik ve toprak bütünlüğü; uluslararası hukuk ve diplomasi; güvenlik; komşularla ilişkiler; Boğazlar ve denizler; bölgesel ekonomik, kültürel ve siyasi işbirliği. Bunlar her dönemde aynı yöntemle takip edilmez. **Değişim unsurları:** Uluslararası sistemin güç dağılımı, savaşlar, ekonomik koşullar, ittifak ilişkileri, yeni devletlerin doğuşu ve bölgesel krizler.

**Dış politika araçları:** İkili müzakere, çok taraflı antlaşma, uluslararası örgüt üyeliği, ekonomik anlaşma, kültürel ve kalkınma işbirliği, uluslararası hukuk mekanizmaları. Bir devletin **NATO üyesi** olması, **BM** ile ilişkilerinin yerine geçmez; askeri güvenlik, evrensel diplomasi ve ekonomik bütünleşme farklı kanallardır.

**Cumhuriyetin ilk yıllarındaki “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi** barışçı çözüm arayışıyla bağlantılıdır. **Gerçekçilik, hukukî meşruiyet, diyalog ve bölgesel denge** bu dönemin temel açıklama anahtarlarıdır; bu ilke bütün savunma tedbirlerinden vazgeçmek veya uluslararası gelişmeleri izlememek demek değildir.

2. Millî Mücadele ve Lozan: Yeni Devletin Diplomatik Temeli

Millî Mücadele yıllarında yeni devletin egemenliği ve sınırlarının güvence altına alınması dış politikanın merkezindeydi. **1920 Gümrü Antlaşması**, **1921 Moskova Antlaşması** ve **1921 Kars Antlaşması** doğu sınırları ve komşularla ilişkiler bakımından tarihî belgelerdi. **1921 Ankara İtilafnamesi**, TBMM Hükûmeti ile Fransa arasındaki ilişkilerde önem taşıdı. Bunlar **1963 Türkiye-AET Ankara Anlaşması** ve **1926 Musul/Ankara Antlaşması** ile karıştırılmamalıdır.

**Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)**, savaş sonrasındaki uluslararası barış düzeninin ve Türkiye'nin egemenlik statüsünün temel antlaşmasıdır. Yeni sınırlar, azınlıklar, kapitülasyonlar, borçlar ve Boğazlar gibi konuların hukukî çerçevesi bakımından belirleyicidir. **Lozan, her dış politika uyuşmazlığının aynı anda ve nihai biçimde çözüldüğü bir metin değildir.** Musul sorunu sonraya kaldı; Boğazların geçiş rejimi 1936 Montrö ile yeniden düzenlendi.

3. Musul, Türkiye–Yunanistan Yakınlaşması ve Milletler Cemiyeti

**Musul sorunu**, Türkiye ile Birleşik Krallık yönetimindeki Irak arasındaki sınır anlaşmazlığı olarak Lozan'dan sonra sürdü. **Milletler Cemiyeti** ve ilgili diplomatik girişimlerin ardından **5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması** Türkiye-Irak sınırı bakımından belirleyici oldu. **Musul'un Türkiye'ye katılması sonucu doğmadı**. Sınırın belirlenmesi ile bölgenin Türkiye'ye katılması farklı olaylardır.

**1930 Türkiye–Yunanistan yakınlaşması**, nüfus mübadelesi sonrası kalan sorunların çözümü ve diplomatik ilişkilerin iyileştirilmesiyle ilişkilidir. Bu gelişme **1934 Balkan Antantı** bakımından işbirliği zemini oluşturdu. **1930 yakınlaşma ≠ 1934 çok taraflı antant**.

Türkiye **1932'de Milletler Cemiyetine** katıldı. Milletler Cemiyeti Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki örgüttür; **1945 Birleşmiş Milletler** ile aynı kurum değildir. Türkiye'nin 1932 üyeliği bölgesel ve uluslararası işbirliği arayışıyla uyumludur.

4. 1934 Balkan Antantı ve 1937 Sadabat Paktı

**9 Şubat 1934 Balkan Antantı:** **Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya** arasında imzalandı. Bölgesel güvenlik, sınırların ve mevcut düzenin korunması, diplomatik işbirliği ön plandadır.

**8 Temmuz 1937 Sadabat Paktı:** **Türkiye, İran, Irak, Afganistan** arasında imzalandı. Doğu ve güneydoğu yönündeki bölgesel iyi komşuluk ve güvenlik işbirliğiyle ilişkilidir.

| Antlaşma | Tarih | Türkiye dışındaki ortaklar | Coğrafi anahtar | |---|---|---|---| | **Balkan Antantı** | **1934** | Yunanistan, Romanya, Yugoslavya | Balkanlar/Güneydoğu Avrupa | | **Sadabat Paktı** | **1937** | İran, Irak, Afganistan | Doğu komşuları ve yakın çevre |

**Sınav tuzağı:** İki pakt da 1930'ların barışçı işbirliği çabalarıdır; ancak **tarihleri ve ortakları farklıdır**. Bunlar NATO'nun veya Avrupa Birliğinin alt organları değildir.

5. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936)

**20 Temmuz 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi**, **İstanbul ve Çanakkale Boğazları ile Marmara Denizi'nden geçişe ilişkin** temel uluslararası hukuk metnidir. Ticaret gemileri ve savaş gemileri için aynı, koşulsuz ve sınırsız rejim öngörülmez. **Karadeniz'e kıyıdaş devletler ile kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemileri için farklı koşullar** önemli olabilir; geçiş rejimi barış, savaş ve Türkiye'nin güvenlik durumuna göre ayrımlar içerir.

**Montrö'nün sınavdaki anlamı:** Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenlik yetkilerinin güçlenmesi ve geçiş rejiminin yeniden düzenlenmesi. **Lozan 1923 barış düzeni ≠ Montrö 1936 Boğazlar rejimi**. “Montrö bütün gemilerin hiçbir kurala tabi olmaksızın geçişi” ifadesi yanlıştır.

6. Hatay: 1938 ve 1939'u Ayır

**Hatay meselesi**, Türkiye ve Fransa arasında uluslararası diplomasi ve bölgesel düzenlemelerle ilgili önemli sorunlardan biriydi. **1938'de Hatay Devleti kuruldu; 1939'da Türkiye'ye katılma süreci tamamlandı.** Başlangıçtaki statü görüşmeleriyle 1939'da gerçekleşen katılma işlemi aynı tarih değildir.

**Musul–Hatay karşılaştırması:** Musul, **1926 Ankara Antlaşması** sonucu Türkiye'nin dışında kaldı; Hatay **1939'da Türkiye'ye katıldı**. Benzer biçimde sınır ve statü meselesi olmaları, sonuçlarının da aynı olduğu anlamına gelmez.

7. İkinci Dünya Savaşı ve 1945 Sonrası Yönelim

Türkiye, **1939–1945 İkinci Dünya Savaşı'nın büyük bölümünde fiilen savaş dışında kalma** stratejisi izledi. **1939 Türkiye–Birleşik Krallık–Fransa Üçlü İttifakı** siyasi güvenlik bağlamında önem taşısa da Türkiye'nin bütün cephelerde çatışmaya katıldığı anlamına gelmez. **Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilan edildi**; bu, Türkiye'nin savaşın büyük kısmındaki fiilî tutumuyla aynı olgu değildir.

**1945 Birleşmiş Milletler**, uluslararası barış ve güvenlik için yeni evrensel örgüttür; Türkiye kurucu üyeleri arasındadır. **İkinci Dünya Savaşı sonrası Sovyet baskısı ve güvenlik kaygıları**, Türkiye'nin Batı'yla güvenlik ilişkilerini güçlendirmesinde etkili oldu.

**1947 Truman Doktrini:** ABD'nin özellikle **Türkiye ve Yunanistan'a** destek yönelişi, çevreleme stratejisinin ve savaş sonrası Batı güvenlik sisteminin parçasıdır. **1948 Marshall Planı:** Avrupa'nın ekonomik toparlanmasını destekleyen programdır. **Truman = siyasi/güvenlik desteği**, **Marshall = ekonomik yeniden inşa**. Türkiye bu dönemde Batı sistemiyle ilişkilerini hem güvenlik hem ekonomik boyutlarda geliştirdi.

8. Kore Savaşı ve NATO Üyeliği (1952)

**1950–1953 Kore Savaşı**, Türkiye'nin Batı güvenlik sistemiyle bütünleşmesinde önemli bir deneyimdi. Türkiye **1950'de başlayan süreçte Kore'ye asker gönderdi**. **NATO 4 Nisan 1949'da** kuruldu; Türkiye ise **18 Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte NATO üyesi oldu**. **NATO'nun 1949 kuruluş yılı, Türkiye'nin 1952 katılım yılıdır.**

NATO'nun **5. maddesi kolektif savunma** çerçevesidir; tüm üyelerin her saldırıda zorunlu olarak aynı savaş operasyonunu yapması demek değildir. Türkiye'nin NATO üyeliği **BM üyeliğinin yerine geçmez**. **Varşova Paktı (1955)** ise Doğu blokunun askerî ittifakıdır; Türkiye bu paktın üyesi olmadı.

9. Kıbrıs Sorununun Temel Aşamaları

**1959 Zürih ve Londra anlaşmaları**, **1960 Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulmasını** hazırlayan uluslararası çerçevedir. Garanti sistemi ve Türkiye, Yunanistan, Birleşik Krallık'ın garantörlük rolleri anlaşmaların tarihî unsurlarındandır. **1963 sonundaki toplumlar arası gerilim** ve anayasal düzen tartışmaları sorunun sonraki aşamalarıdır.

**1964 Johnson Mektubu**, ABD Başkanı Lyndon B. Johnson'ın Türkiye'ye gönderdiği mektupla simgeleşen, **Kıbrıs ve Türkiye-ABD güvenlik ilişkileri** konusundaki krizdir. Mektup NATO üyeliğinin 1964'te sona ermesi demek değildir; ABD yardımı ve ittifak güvencelerine ilişkin sorunları gündeme taşımıştır.

**15 Temmuz 1974:** Kıbrıs'ta Yunan cuntasının desteklediği darbe gerçekleşti. **20 Temmuz 1974:** Türkiye askerî harekât başlattı. Bu olayın hukukî ve siyasi değerlendirmeleri taraflar arasında tartışmalıdır; tarihsel gelişmeler, 1960 Garanti Antlaşması, BM gündemi ve ilgili uluslararası görüşler ayrı ayrı incelenmelidir. **1974 harekâtı**, 1959–1960 kuruluş düzeni veya 1964 Johnson Mektubuyla aynı olay değildir.

**1975 ABD silah ambargosu**, 1974 Kıbrıs olayları sonrasında Türkiye-ABD ilişkilerinde gerilimi artırdı; **1978'de kaldırıldı**. 1975–1978 dönemi ile Türkiye'nin NATO üyelik tarihi birbirinden ayrıdır.

| Dönem | Gelişme | Sınav açısından ayrım | |---|---|---| | **1959** | Zürih–Londra anlaşmaları | Ortaklık düzeninin diplomatik temeli | | **1960** | Kıbrıs Cumhuriyetinin kuruluşu | Bağımsız devletin kuruluşu | | **1963** | Toplumlar arası gerilim | Kuruluş düzeninden sonraki kriz | | **1964** | Johnson Mektubu | Türkiye–ABD/ittifak güvenliği gerilimi | | **1974** | Kıbrıs'ta darbe ve Türkiye askerî harekâtı | 15 Temmuz / 20 Temmuz olayları | | **1975–1978** | ABD silah ambargosu | Ambargo dönemi, sonra kaldırılması |

10. Türkiye–Yunanistan ve Ege Sorunlarının Ayrımları

Ege ve Doğu Akdeniz, Türkiye'nin deniz yetki alanları, enerji, güvenlik ve diplomatik ilişkiler bakımından önemli dış politika sahalarıdır. Ege başlıkları tek bir hukukî mesele değildir:

  • **Karasuları:** Kıyı devletinin egemenliğinin belirli koşullarla denize uzanmasına ilişkin alan.
  • **Kıta sahanlığı:** Deniz yatağı ve toprak altı kaynaklarına ilişkin hukukî rejim; karasularıyla aynı kavram değil.
  • **Münhasır ekonomik bölge (MEB/EEZ):** Belirli ekonomik hak ve yetkileri ifade eden ayrı deniz hukuku kavramı.
  • **Hava sahası:** Devletlerin hava egemenliği ve ilgili uluslararası hukuk meseleleri.
  • **FIR (Flight Information Region):** Hava trafik hizmetlerinin düzenlendiği **uçuş bilgi bölgesi**; tek başına egemenlik sınırı değildir.
  • **Adaların statüsü ve silahsızlandırma iddiaları:** Antlaşmaların hükümleri ve taraf yorumlarıyla ilişkilidir; diğer deniz hukuku konularından ayrı değerlendirilir.

**Karasuları ≠ kıta sahanlığı ≠ FIR ≠ hava egemenliği**. Bir başlıktaki teknik çözümün diğer tüm uyuşmazlıkları kendiliğinden ortadan kaldırdığı varsayılamaz.

11. Türkiye–Avrupa Ekonomik Topluluğu/Avrupa Birliği İlişkileri

Türkiye'nin Avrupa bütünleşmesiyle ilişkileri **başvuru, ortaklık, Gümrük Birliği, adaylık ve müzakereler** şeklinde ayrı aşamalarda gelişti.

| Tarih | Olay | Hukukî ve siyasi anlamı | |---|---|---| | **1959** | AET'ye **ortaklık başvurusu** | Ortaklık sürecine giriş | | **12 Eylül 1963** | **Ankara Anlaşması** imzalandı | AET ile ortaklık ilişkisinin temeli | | **1 Aralık 1964** | Ankara Anlaşması yürürlük | İmza tarihinden farklı | | **1970** | **Katma Protokol** imzalandı | Geçiş dönemi, ticaret ve yükümlülüklerin ayrıntıları | | **1973** | Katma Protokol yürürlük | İmza ≠ yürürlük | | **14 Nisan 1987** | **Tam üyelik başvurusu** | Henüz adaylık veya üyelik değil | | **6 Mart 1995** | **1/95 sayılı Ortaklık Konseyi kararı** | Gümrük Birliğinin kurumsal kararı | | **1 Ocak 1996** | **Gümrük Birliği yürürlüğü** | Ağırlıkla sanayi ürünleri; tam AB üyeliği değil | | **10–11 Aralık 1999** | **Helsinki Zirvesi** | Türkiye'nin aday ülke statüsü kabul edildi | | **3 Ekim 2005** | **Katılım müzakereleri başladı** | Müzakere açılışı = nihai üyelik değil |

**Türkiye–AB Gümrük Birliği** ağırlıkla **sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri** için ticaret rejimidir. **Gümrük Birliği üyesi olma = Avrupa Birliği tam üyesi olma** değildir. Aynı şekilde 1999 adaylığı ile 2005 müzakere açılışı **farklı** aşamalardır.

12. Soğuk Savaş Sonrası: Karadeniz, Türk Dünyası ve TİKA

**1991 SSCB'nin dağılması**, Azerbaycan ve Orta Asya'da yeni bağımsız devletlerle siyasi, ekonomik, kültürel ilişkilerin gelişmesi bakımından önemli dönüm noktasıydı. Türkiye **1992'de Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları zirveler sürecine** katıldı. **TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı)** **1992'de** kuruldu; kalkınma, teknik, kültürel ve insani işbirliği faaliyetlerini destekleyen kurumdur. TİKA **askerî savunma paktı** veya **AB mahkemesi** değildir.

**Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ/BSEC)**, **Haziran 1992 İstanbul Zirvesi** ile bölgesel ekonomik işbirliği girişimi olarak başlatıldı. Karadeniz çevresindeki ülkeler arasında ticaret, ulaştırma, ekonomi ve diğer alanlarda işbirliğine odaklanır; **NATO türü kolektif savunma ittifakı değildir**.

**D-8 (Gelişen Sekiz Ülke Teşkilatı)**, **15 Haziran 1997 İstanbul Zirvesi** ile kuruluş sürecini tamamladı; başlangıçta gelişen sekiz ülkenin ekonomik işbirliğine odaklandı. **D-8'in kuruluş adındaki sekiz sayısını bütün dönemlerde değişmez güncel üye sayısı olarak düşünme**; üyelik durumu zamanla değişebilir.

**2009 Nahçıvan Anlaşması**, **Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan** arasında Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyini (**Türk Konseyi**) kurdu. Kurum **2010'da** faaliyetlerini kurumsal olarak geliştirdi; **2021 İstanbul Zirvesi'nde** adı **Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)** oldu. **1992 zirveler süreci ≠ 2009 kurucu anlaşması ≠ 2021 ad değişikliği**.

| Yapı | Tarih | İşlev | |---|---|---| | **TİKA** | **1992** | Kalkınma/teknik ve kültürel işbirliği kurumu | | **KEİ** | **1992** İstanbul | Karadeniz bölgesinde ekonomik işbirliği | | **D-8** | **1997** İstanbul | Gelişen ülkeler arası ekonomik işbirliği | | **Türk Konseyi** | **2009** Nahçıvan | Türk devletleri arasında çok taraflı işbirliği | | **TDT adı** | **2021** İstanbul | Türk Konseyinin adının değiştirilmesi |

13. Türk Dış Politikasında Bölgesel Meseleleri Okuma

**Balkanlar**, **Kafkasya**, **Karadeniz**, **Orta Asya**, **Orta Doğu** ve **Doğu Akdeniz** farklı tarihsel bağlantılara sahiptir. Balkanlarda **1934 Antantı** ile **1990'larda Yugoslavya'nın dağılması sonrasındaki diplomasi** aynı dönem değildir. Kafkasya ve Orta Asya'da **1991 sonrası bağımsız devletler** ile **2009 Türk Konseyi** ilişkilidir. Karadeniz'de **1936 Montrö** Boğazların geçiş hukukunu, **1992 KEİ** ekonomik işbirliğini ilgilendirir; birinin varlığı diğerinin hukukî statüsünü açıklamaz.

**Suriye, Irak, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz** güncel gelişmelerle değişebilen karmaşık dosyalardır. KPSS konusunu çalışırken siyasi değerlendirmeleri kesin hukukî hükümler gibi ezberlemek yerine **belgenin yılı, tarafı, niteliği ve kapsadığı sorunu** temel al. Üyelik sayıları, hükümet politikaları ve devam eden diplomatik görüşmelerin son durumu ayrıca güncel resmî kaynaklarla kontrol edilmelidir.

14. Birbirine Benzeyen Dönüm Noktalarını Ayır

**1926 Ankara Antlaşması:** Musul ve Türkiye-Irak sınırı. **1963 Ankara Anlaşması:** Türkiye-AET ortaklığı. İkisinin isim benzerliği konularının aynı olduğu anlamına gelmez.

**1975 Helsinki Nihai Senedi:** AGİK/AGİT güvenlik ve işbirliği belgesi. **1999 Helsinki AB Zirvesi:** Türkiye'nin AB adaylık kararı. **Aynı şehir, farklı örgüt, farklı tarih ve sonuç**.

**1952 NATO üyeliği:** Güvenlik ittifakı. **1996 Gümrük Birliği:** Ticaret entegrasyonu. **2009 Türk Konseyi:** Türk devletleriyle kurumsal işbirliği. Bu tarihlerin hepsi “uluslararası yakınlaşma” kavramıyla birlikte anılabilir fakat işlevleri farklıdır.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. **1923 Lozan ≠ 1926 Ankara Antlaşması:** Barış düzeni / Musul-sınır meselesi.
  2. **1926 Ankara ≠ 1963 Ankara:** Irak sınırı / AET ortaklığı.
  3. **1932 Milletler Cemiyeti ≠ 1945 BM:** Ayrı uluslararası örgütler.
  4. **1934 Balkan Antantı ≠ 1937 Sadabat:** Yunanistan-Romanya-Yugoslavya / İran-Irak-Afganistan.
  5. **1936 Montrö ≠ Lozan Boğazlar düzenlemesi:** Boğaz rejimini yeniden düzenleyen daha sonraki metin.
  6. **1938 Hatay Devleti ≠ 1939 Türkiye'ye katılma:** Farklı aşamalar.
  7. **1939 ittifak ≠ fiilen dünya savaşına baştan katılma:** Türkiye savaşın çoğunda savaş dışında kaldı.
  8. **1947 Truman ≠ 1948 Marshall:** Güvenlik desteği / ekonomik toparlanma.
  9. **1949 NATO kuruluşu ≠ 1952 Türkiye NATO üyeliği.**
  10. **1959 Zürih-Londra ≠ 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti:** Diplomatik temel / devletin kuruluşu.
  11. **1964 Johnson Mektubu ≠ NATO'dan çıkış:** İkili güvenlik ve Kıbrıs krizi.
  12. **1974 Kıbrıs ≠ 1975–1978 ABD silah ambargosu:** Askerî olay / sonrasındaki ikili gerilim.
  13. **Karasuları ≠ kıta sahanlığı ≠ FIR:** Deniz egemenliği / deniz yatağı / uçuş bilgi hizmeti.
  14. **1963 Ankara imza ≠ 1964 yürürlük:** Farklı tarih.
  15. **1970 Katma Protokol imza ≠ 1973 yürürlük:** Farklı tarih.
  16. **1987 AB başvurusu ≠ 1999 adaylık ≠ 2005 müzakere:** Her biri ayrı aşama.
  17. **1995 Gümrük Birliği kararı ≠ 1996 yürürlük.**
  18. **1975 Helsinki AGİK ≠ 1999 Helsinki AB Zirvesi:** Ayrı örgüt ve konu.
  19. **1992 KEİ ≠ 1997 D-8:** Karadeniz ekonomik işbirliği / gelişen ülkeler işbirliği.
  20. **2009 Türk Konseyi kurucu anlaşması ≠ 2021 TDT adı:** Kuruluş / ad değişikliği.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

**1. Önce dönemi belirle:** 1923–1939 ilk Cumhuriyet; 1939–1945 savaş; 1945–1991 Soğuk Savaş; 1991 sonrası. **2. Anahtar sözcüğü bul:** Sınır/Musul, Boğaz/Montrö, bölgesel pakt, kolektif savunma, Kıbrıs, AET/AB, Orta Asya/KEİ. **3. Antlaşma ile kurumu ayır:** Ankara 1926/1963; Helsinki 1975/1999; NATO kuruluş/katılım. **4. İşlemin türünü sor:** İmza mı, yürürlük mü, başvuru mu, adaylık mı, müzakere mi, üyelik mi? **5. Sorunun tartışmalı hukukî alanı varsa** tarihsel belgeyi, tarafları ve yetki kapsamını esas al; yorum ile kesin hukukî karar arasındaki farkı koru.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • 1920–1923 diplomatik antlaşmalar ile Lozan'ın yeni devlet açısından önemini açıklayabilmelisin.
  • Musul/1926 Ankara, 1932 Milletler Cemiyeti, 1934 Balkan, 1936 Montrö, 1937 Sadabat, 1939 Hatay tarihlerini ayırabilmelisin.
  • İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye'nin fiilen savaş dışı tutumunu ve 1945 savaş ilanının farkını kavrayabilmelisin.
  • 1947 Truman, 1948 Marshall, Kore Savaşı ve 1952 NATO üyeliğini Soğuk Savaş bağlamında değerlendirebilmelisin.
  • Kıbrıs'taki 1959, 1960, 1964 ve 1974 dönemeçleri ile 1975–1978 ambargosunu karıştırmamalısın.
  • Karasuları, kıta sahanlığı, MEB, hava sahası ve FIR kavramlarını ayırabilmelisin.
  • Türkiye–AB ilişkilerindeki 1963, 1970, 1987, 1995/1996, 1999 ve 2005 aşamalarını doğru sıralayabilmelisin.
  • KEİ, TİKA, D-8, Türk Konseyi ve Türk Devletleri Teşkilatının tarih ve işlevlerini eşleştirebilmelisin.

Resmî ve Kurumsal Kaynaklar

  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Atatürk Döneminde Türk Dış Politikası: https://www.mfa.gov.tr/ataturk-doneminde-turk-dis-politikasi.tr.mfa
  • Türk Diplomatik Arşivi, Lozan ve 1926 Ankara belgeleri: https://diad.mfa.gov.tr/
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Türk Boğazları ve Montrö: https://www.mfa.gov.tr/turk-bocazlari.tr.mfa
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, NATO üyeliği: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-nato-60-yildir-birlikte.tr.mfa
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Kıbrıs tarihçesi ve belgeler: https://www.mfa.gov.tr/kibris.tr.mfa
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Türkiye–AB ilişkileri: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-ab-iliskilerine-genel-bakis.tr.mfa
  • Türkiye Cumhuriyeti Avrupa Birliği Başkanlığı, Türkiye–AB tarihçesi: https://www.ab.gov.tr/p.php?e=111
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Karadeniz Ekonomik İşbirliği: https://www.mfa.gov.tr/karadeniz-ekonomik-isbirlici-_kei_---orgutunun-dunu_-bugunu-ve-gelececi.tr.mfa
  • TİKA tarihçe: https://tika.gov.tr/kurumumuz/tarihce/
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Gelişen Sekiz Ülke (D-8): https://www.mfa.gov.tr/gelisen-sekiz-ulke-_d-8_.tr.mfa
  • T.C. Dışişleri Bakanlığı, Türk Devletleri Teşkilatı: https://www.mfa.gov.tr/turk-devletleri-teskilati.tr.mfa

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

Türk Dış Politikası Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

Türk Dış Politikası Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Alan Bilgisi Uluslararası İlişkiler Türk Dış Politikası - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz