Konu Anlatımı / Ders Notu
Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası Ders Notu
KPSS Ön Lisans Türkiye’nin ekonomik coğrafyası: tarım, hayvancılık, madencilik, enerji, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm.
Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası — Ders Notu
Kısa Özet
Ekonomik faaliyetlerin dağılışını **iklim, arazi, su, maden, iş gücü, teknoloji, sermaye, ulaşım ve pazar** belirler. Türkiye'de tarım, hayvancılık, madencilik, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm farklı yörelerde farklı yoğunluklarda gelişir. **Doğal potansiyel** tek başına ekonomik üretim veya gelir miktarı demek değildir; yatırım, teknoloji, talep ve çevresel yönetim de önemlidir.
1. Sektörleri Ayır
- **Birincil:** Tarım, hayvancılık, balıkçılık, ormancılık ve madencilik.
- **İkincil:** Gıda, otomotiv, dokuma, demir-çelik, makine gibi imalat.
- **Üçüncül:** Turizm, ulaşım, ticaret, finans, eğitim ve sağlık hizmetleri.
- **Dördüncül/beşincil:** Bilgi, ileri araştırma ve üst düzey karar-yönetim hizmetleri.
**Buğdayı yetiştirmek birincil, un yapmak ikincil, unu taşımak üçüncüldür.** Cevheri çıkarmak birincil, metal üretmek ikincildir.
2. Türkiye'de Ürün–Yöre–Koşul
| Ürün | Temel belirleyici | Örnek | |---|---|---| | Çay | **Yüksek nem ve yıl içine yayılan yağış** | Doğu Karadeniz, Rize | | Fındık | **Nemli kıyı ve uygun yamaç** | Ordu–Giresun kıyıları | | Zeytin | **Ilıman kış, dona duyarlılık** | Ege ve uygun Akdeniz kıyıları | | Turunçgil | **Don tehlikesi düşük ılıman kış** | Mersin–Antalya–Adana | | Buğday | **Karasal koşullara uyum** | İç Anadolu ve iç tahıl alanları | | Pamuk | **Uzun sıcak mevsim ve su** | Çukurova, Ege ovaları, GAP sulama alanları | | Çeltik | **Bol kontrollü su** | Edirne–Meriç, uygun sulanabilir ovalar | | Şeker pancarı | **Yetişme dönemi suyu ve fabrika bağlantısı** | İç kesimler | | Mısır | **Sıcaklık ve yeterli nem/sulama** | Karadeniz, Çukurova | | Kayısı | **Meyvecilik ve kurutma sanayisi** | Malatya | | Antep fıstığı | **Sıcak ve nispeten kurak yaz** | Gaziantep ve Güneydoğu |
**Seracılık:** Kışın ılıman Akdeniz kıyılarında ısıtma ihtiyacını azaltan bir avantajdır. **Nadas:** Kuraklık koşullarında ekime ara verme; **sulama:** üretime su sağlama. **Entansif:** Birim alanda daha çok girdi/teknoloji; **ekstansif:** Doğal koşullara görece daha bağlı üretim.
**Verim = toplam ürün / ekim alanı**. Örneğin **1.500 ton / 500 hektar = 3 ton/ha**. Toplam üretimin artması verimin artmasını kesinleştirmez.
3. Hayvancılık
**Bozkır → koyun/küçükbaş**; **Erzurum-Kars yüksek ve gür yaz çayırları → büyükbaş mera hayvancılığı**; **engebeli çalılık sahalar → keçi**. **Mera yöntemi** otlak verimi, **besi/ahır yöntemi** yem ve işletme yönetimiyle yakından ilişkilidir. Arıcılık bitki ve çiçek çeşitliliği, balıkçılık stoklar, deniz ekosistemi ve avcılık/yetiştiricilik yöntemine bağlıdır.
4. Maden–Yer Eşleştirmesi
- **Taş kömürü:** Zonguldak.
- **Linyit:** Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek.
- **Bor:** Kırka, Emet, Bigadiç.
- **Demir:** Divriği, Hasançelebi.
- **Bakır:** Murgul, Küre.
- **Krom:** Guleman/Alacakaya (Elazığ).
- **Boksit → alüminyum:** Seydişehir çevresi.
- **Fosfat:** Mazıdağı.
**Bor ile boksiti karıştırma**; **taş kömürü ile linyiti** de aynı yer sanma.
5. Enerji
**Yenilenebilir:** Hidroelektrik (debi+düşü), güneş (ışınım+şebeke), rüzgâr (hız+süreklilik), jeotermal (yer altı sıcak su/buhar), biyokütle. **Fosil:** Kömür, petrol, doğal gaz.
**Batı Anadolu grabenleri → jeotermal**; **Ege/Marmara uygun kıyı ve geçitleri → rüzgâr**; **yüksek güneşlenmeli iç/güney sahalar → güneş**; **sulu ve yüksek düşülü akarsu havzaları → hidroelektrik**. **Kuraklık hidroelektrik üretimi azaltabilir**; yüksek güneşlenme tek başına şebeke bağlantısı sağlamaz. Yenilenebilir enerji de çevresel etki yaratabilir.
6. Sanayi ve Ulaşım
**Marmara** büyük sanayi kuşağıdır: **pazar + liman + iş gücü + ulaşım + sermaye + yan sanayi** birlikte etkilidir. **Gaziantep, Denizli, Kayseri, İzmir, Manisa, Adana, Konya** gibi başka sanayi merkezleri de gelişmiştir.
**Yaş çay → üretim sahasına yakın işleme**, **şeker pancarı → hacimli ham maddeye yakın fabrika**, **otomotiv → pazar/yan sanayi/iş gücü**, **demir-çelik → cevher, kömür, enerji ve liman ilişkisi**.
**Karayolu:** Esnek ve kapıdan kapıya; **demir yolu:** Ağır toplu yük; **deniz yolu:** Büyük hacimli düşük birim maliyet; **hava yolu:** Hız ve yüksek değerli/zaman hassasiyeti olan yük; **boru hattı:** Petrol/doğal gaz gibi akışkanlar.
7. Ticaret ve Turizm
**İç ticaret** ülke içinde; **dış ticaret** ülkeler arasında gerçekleşir. **İhracat** satım; **ithalat** alım. **Mal ticaret dengesi = ihracat−ithalat**. **Mal ticaret hacmi = ihracat+ithalat**. Örnek: 80 ihracat, 100 ithalat → **20 açık**, **180 hacim**. Bu iki değeri karıştırma.
**Antalya/Muğla → kıyı turizmi**; **İstanbul/Efes → kültür**; **Kapadokya → doğa ve kültür**; **Pamukkale → traverten/termal**; **Uludağ/Palandöken/Erciyes → kış sporları**; **Afyonkarahisar/Yalova → termal turizm**. Turizmin mevsimlere yayılması gelir istikrarına katkı sunabilir; çevresel baskı da yönetilmelidir.
**Turist başına ortalama gelir = toplam turizm geliri / ziyaretçi sayısı**. Gelir ve ziyaretçi aynı oranda artarsa kişi başı gelir değişmez.
**Kaynak:** MEB OGM Materyal, Coğrafya 10–12 Türkiye'de Ekonomik Faaliyetler, Madencilik, Enerji ve Ulaşım: https://ogmmateryal.eba.gov.tr/panel/upload/etkilesimli/kitap/konu-pekistirme/ayt/cografya/cografya.pdf .
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.