Konu Anlatımı / Ders Notu

Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası Ders Notu

KPSS Ön Lisans Türkiye’nin ekonomik coğrafyası: tarım, hayvancılık, madencilik, enerji, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm.

Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası — Ders Notu

Kısa Özet

Ekonomik faaliyetlerin dağılışını **iklim, arazi, su, maden, iş gücü, teknoloji, sermaye, ulaşım ve pazar** belirler. Türkiye'de tarım, hayvancılık, madencilik, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm farklı yörelerde farklı yoğunluklarda gelişir. **Doğal potansiyel** tek başına ekonomik üretim veya gelir miktarı demek değildir; yatırım, teknoloji, talep ve çevresel yönetim de önemlidir.

1. Sektörleri Ayır

  • **Birincil:** Tarım, hayvancılık, balıkçılık, ormancılık ve madencilik.
  • **İkincil:** Gıda, otomotiv, dokuma, demir-çelik, makine gibi imalat.
  • **Üçüncül:** Turizm, ulaşım, ticaret, finans, eğitim ve sağlık hizmetleri.
  • **Dördüncül/beşincil:** Bilgi, ileri araştırma ve üst düzey karar-yönetim hizmetleri.

**Buğdayı yetiştirmek birincil, un yapmak ikincil, unu taşımak üçüncüldür.** Cevheri çıkarmak birincil, metal üretmek ikincildir.

2. Türkiye'de Ürün–Yöre–Koşul

| Ürün | Temel belirleyici | Örnek | |---|---|---| | Çay | **Yüksek nem ve yıl içine yayılan yağış** | Doğu Karadeniz, Rize | | Fındık | **Nemli kıyı ve uygun yamaç** | Ordu–Giresun kıyıları | | Zeytin | **Ilıman kış, dona duyarlılık** | Ege ve uygun Akdeniz kıyıları | | Turunçgil | **Don tehlikesi düşük ılıman kış** | Mersin–Antalya–Adana | | Buğday | **Karasal koşullara uyum** | İç Anadolu ve iç tahıl alanları | | Pamuk | **Uzun sıcak mevsim ve su** | Çukurova, Ege ovaları, GAP sulama alanları | | Çeltik | **Bol kontrollü su** | Edirne–Meriç, uygun sulanabilir ovalar | | Şeker pancarı | **Yetişme dönemi suyu ve fabrika bağlantısı** | İç kesimler | | Mısır | **Sıcaklık ve yeterli nem/sulama** | Karadeniz, Çukurova | | Kayısı | **Meyvecilik ve kurutma sanayisi** | Malatya | | Antep fıstığı | **Sıcak ve nispeten kurak yaz** | Gaziantep ve Güneydoğu |

**Seracılık:** Kışın ılıman Akdeniz kıyılarında ısıtma ihtiyacını azaltan bir avantajdır. **Nadas:** Kuraklık koşullarında ekime ara verme; **sulama:** üretime su sağlama. **Entansif:** Birim alanda daha çok girdi/teknoloji; **ekstansif:** Doğal koşullara görece daha bağlı üretim.

**Verim = toplam ürün / ekim alanı**. Örneğin **1.500 ton / 500 hektar = 3 ton/ha**. Toplam üretimin artması verimin artmasını kesinleştirmez.

3. Hayvancılık

**Bozkır → koyun/küçükbaş**; **Erzurum-Kars yüksek ve gür yaz çayırları → büyükbaş mera hayvancılığı**; **engebeli çalılık sahalar → keçi**. **Mera yöntemi** otlak verimi, **besi/ahır yöntemi** yem ve işletme yönetimiyle yakından ilişkilidir. Arıcılık bitki ve çiçek çeşitliliği, balıkçılık stoklar, deniz ekosistemi ve avcılık/yetiştiricilik yöntemine bağlıdır.

4. Maden–Yer Eşleştirmesi

  • **Taş kömürü:** Zonguldak.
  • **Linyit:** Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek.
  • **Bor:** Kırka, Emet, Bigadiç.
  • **Demir:** Divriği, Hasançelebi.
  • **Bakır:** Murgul, Küre.
  • **Krom:** Guleman/Alacakaya (Elazığ).
  • **Boksit → alüminyum:** Seydişehir çevresi.
  • **Fosfat:** Mazıdağı.

**Bor ile boksiti karıştırma**; **taş kömürü ile linyiti** de aynı yer sanma.

5. Enerji

**Yenilenebilir:** Hidroelektrik (debi+düşü), güneş (ışınım+şebeke), rüzgâr (hız+süreklilik), jeotermal (yer altı sıcak su/buhar), biyokütle. **Fosil:** Kömür, petrol, doğal gaz.

**Batı Anadolu grabenleri → jeotermal**; **Ege/Marmara uygun kıyı ve geçitleri → rüzgâr**; **yüksek güneşlenmeli iç/güney sahalar → güneş**; **sulu ve yüksek düşülü akarsu havzaları → hidroelektrik**. **Kuraklık hidroelektrik üretimi azaltabilir**; yüksek güneşlenme tek başına şebeke bağlantısı sağlamaz. Yenilenebilir enerji de çevresel etki yaratabilir.

6. Sanayi ve Ulaşım

**Marmara** büyük sanayi kuşağıdır: **pazar + liman + iş gücü + ulaşım + sermaye + yan sanayi** birlikte etkilidir. **Gaziantep, Denizli, Kayseri, İzmir, Manisa, Adana, Konya** gibi başka sanayi merkezleri de gelişmiştir.

**Yaş çay → üretim sahasına yakın işleme**, **şeker pancarı → hacimli ham maddeye yakın fabrika**, **otomotiv → pazar/yan sanayi/iş gücü**, **demir-çelik → cevher, kömür, enerji ve liman ilişkisi**.

**Karayolu:** Esnek ve kapıdan kapıya; **demir yolu:** Ağır toplu yük; **deniz yolu:** Büyük hacimli düşük birim maliyet; **hava yolu:** Hız ve yüksek değerli/zaman hassasiyeti olan yük; **boru hattı:** Petrol/doğal gaz gibi akışkanlar.

7. Ticaret ve Turizm

**İç ticaret** ülke içinde; **dış ticaret** ülkeler arasında gerçekleşir. **İhracat** satım; **ithalat** alım. **Mal ticaret dengesi = ihracat−ithalat**. **Mal ticaret hacmi = ihracat+ithalat**. Örnek: 80 ihracat, 100 ithalat → **20 açık**, **180 hacim**. Bu iki değeri karıştırma.

**Antalya/Muğla → kıyı turizmi**; **İstanbul/Efes → kültür**; **Kapadokya → doğa ve kültür**; **Pamukkale → traverten/termal**; **Uludağ/Palandöken/Erciyes → kış sporları**; **Afyonkarahisar/Yalova → termal turizm**. Turizmin mevsimlere yayılması gelir istikrarına katkı sunabilir; çevresel baskı da yönetilmelidir.

**Turist başına ortalama gelir = toplam turizm geliri / ziyaretçi sayısı**. Gelir ve ziyaretçi aynı oranda artarsa kişi başı gelir değişmez.

**Kaynak:** MEB OGM Materyal, Coğrafya 10–12 Türkiye'de Ekonomik Faaliyetler, Madencilik, Enerji ve Ulaşım: https://ogmmateryal.eba.gov.tr/panel/upload/etkilesimli/kitap/konu-pekistirme/ayt/cografya/cografya.pdf .

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Konu Anlatımı

Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası Konu Anlatımı

Konuyu ayrıntılı ve öğretici şekilde öğren.

Konu Anlatımını Aç
Hızlı Tekrar

Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Ön Lisans Coğrafya Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz
PDF İndirme

Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium