Konu Anlatımı / Ders Notu
İdare ve Mahallî İdareler Ders Notu
Merkezden ve yerinden yönetim, mahallî idareler, vesayet, yetki genişliği ve kamu görevlileri
İdare ve Mahallî İdareler — KPSS Ön Lisans Ders Notu
1. Anayasal Maddeler
| Madde | Sınavda aranacak anahtar | |---|---| | 123 | İdarenin bütünlüğü, merkezden ve yerinden yönetim, kamu tüzelkişiliği | | 124 | Yönetmelik çıkarma ve üst norma aykırı olamama | | 125 | İdarenin yargısal denetimi, yürütmenin durdurulması, tazmin | | 126 | İller ve yetki genişliği | | 127 | Mahallî idareler, beş yıllık seçim ve idarî vesayet | | 128 | Aslî ve sürekli kamu görevleri | | 129 | Disiplin savunması, yargı denetimi, idarenin sorumluluğu | | 137 | Kanunsuz emir |
2. Yönetim Biçimleri
**Merkezden yönetim:** Devlet tüzelkişiliği. Örnekler: Bakanlık, valilik, kaymakamlık, bakanlık il müdürlüğü.
**Yer yönünden yerinden yönetim:** İl özel idaresi, belediye ve köy; mahallî müşterek ihtiyaçlar için ayrı kamu tüzelkişiliği.
**Hizmet yönünden yerinden yönetim:** Belirli kamu hizmetini gerçekleştirmek üzere örgütlenen kamu tüzelkişileri; devlet üniversitesi örneği.
**Kamu tüzelkişiliğinin kuruluşu:** Kanun **veya** Cumhurbaşkanlığı kararnamesi. Merkezden ve yerinden yönetim ilkeleri aynı idare bütününde birlikte işler.
3. Denetim İlişkileri
- **Hiyerarşi:** Aynı kamu tüzelkişiliği içinde üst–ast. Bakanlık ve kendi il müdürlüğü.
- **İdarî vesayet:** Merkezî idarenin mahallî idare üzerindeki **kanuna dayalı ve sınırlı denetimi**.
- **Yetki genişliği:** Merkezî idarenin ildeki temsilcisinin **merkez adına yerinde karar alması**. Anayasa m.126.
4. Yerel Yönetimler
- **İl özel idaresi:** İl genel meclisi seçilmiş karar organı; vali yönetiminde ayrıca görev alır.
- **Belediye:** Belediye meclisi karar organı; belediye başkanı belediyeyi yönetir.
- **Köy:** Muhtar ve ihtiyar meclisi.
- **Seçimler:** Beş yılda bir.
- **Büyük yerleşim merkezleri:** Kanunla özel yönetim modeli getirilebilir.
- **Birlik kurulması:** Belirli kamu hizmeti için **Cumhurbaşkanının izni**.
- **Organlık sıfatı:** Kazanma ve kaybetme denetimi yargı yoluyladır.
- **Geçici uzaklaştırma:** Görevle ilgili suç nedeniyle soruşturma/kovuşturmada **İçişleri Bakanı**, kesin hükme kadar tedbir uygulayabilir.
- **Gelir:** Görevle orantılı gelir kaynakları sağlanır.
5. Yönetmelik ve İdari Yargı
**Yönetmelik:** Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri; görev alanındaki kanun ve CBK'nın uygulanması için; üst normlara aykırı olmama zorunluluğu.
**İdari yargı:** Eylem ve işlemlere yargı yolu; hukukilik denetimi; yerindelik denetimi yasağı. Mahkeme idarenin yerine geçemez.
**Yürütmenin durdurulması:** **Açık hukuka aykırılık + telafisi güç/imkânsız zarar** birlikte; gerekçeli karar.
**İdarenin sorumluluğu:** Kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı öder.
6. Kamu Görevlileri
**m.128:** Genel idare esaslarıyla yürütülen aslî ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlilerince görülür. Özlük işleri kanunla düzenlenir; ilgili toplu sözleşme hükümleri saklıdır.
**m.129:** Savunma olmadan disiplin cezası olmaz. Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; özel statü hükümleri saklı. Yetki kusurundan tazminat davası kanunî şartlarla idare aleyhine; rücu mümkündür. Ceza kovuşturmasında kanundaki izin kuralı ve istisnalara dikkat edilir.
**m.137:** Hukuka aykırı emir bildirilir ve uygulanmaz; üst suç oluşturmayan emri yazılı yenilerse genel kural olarak uygulanır, görevli sorumlu olmaz. **Suç oluşturan emir hiçbir şekilde uygulanmaz**; istisna kanuni özel durumlar saklıdır.
Kısa Özet
**123** idarenin bütünlüğü ve iki yönetim esası; **124** yönetmelik; **125** yargı–tazmin; **126** yetki genişliği; **127** mahallî idare, seçim **5 yıl**, vesayet, birlik için **Cumhurbaşkanı izni**; **128** aslî ve sürekli görev; **129** savunma hakkı; **137** suç teşkil eden emri uygulama yasağı. **Hiyerarşi aynı tüzelkişilik, vesayet ayrı yerel tüzelkişilik üzerindeki kanuni denetimdir.**
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık İdare ve Mahallî İdareler - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık İdare ve Mahallî İdareler - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık İdare ve Mahallî İdareler - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık İdare ve Mahallî İdareler - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.