Mesnevi Ders Notu

Mesnevi Nedir?

Mesnevi, Divan şiirinde her beyiti kendi arasında kafiyeli olan nazım biçimidir.

Temel özellikleri:

• Nazım birimi: beyit
• Kafiye düzeni: aa, bb, cc, dd...
• Beyit sayısı: sınırsız
• Ölçü: aruz; kısa kalıplar tercih edilir
• Olay anlatıcılığı esastır
• Uzun anlatılara uygundur
• Aşk, kahramanlık, tasavvuf ve din gibi temalar işlenebilir

Ana Metin: Harnâme

• Şair: Şeyhî
• Ölçü: Fe’ilâtün / Mefâ’ilün / Fe’ilün
• Başkişi: eşek
• Diğer kişiler: eşeğin sahibi, öküzler, bilge eşek, ekin sahibi
• Hırs, açgözlülük, kanaatsizlik ve yanlış özenme çevresinde gelişir.
• Mizah ve hiciv yoluyla güldürürken düşündürür.
• Olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân unsurları vardır.

Dil ve Anlatım

Harnâme'nin asıl hikâye bölümünde daha açık ve anlaşılır dil kullanılır. Allah'ın birliğinin, Hz. Peygamber'in ve padişahın övüldüğü bölümlerde Arapça-Farsça kelime ve tamlamalar daha fazladır.

Şeyhî

• XV. yüzyıl divan şairidir.
• Asıl adı Yusuf Sinaneddin'dir.
• Hekim Sinan olarak tanınmıştır.
• Mesnevi alanında üstat kabul edilir.
• Zarif dil, zengin hayal ve canlı tasvirle tanıtılır.
• Eserleri: Divan, Hüsrev ü Şirin, Harnâme.

Mesnevi ve Diğer Anlatılar

Mesneviler dönemlerinin anlatı ihtiyacını karşılayan uzun edebî metinlerdir. Masal, halk hikâyesi ve meddah hikâyeleriyle anlatı işlevi bakımından ilişkilendirilebilir. Romanla aynı tür değildir; yalnız bazı araştırmacılar anlatı ihtiyacını karşılama yönünden koşutluk kurmuştur.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Mesnevi → aa, bb, cc...
• Gazel → aa, ba, ca...
• Beyit sayısı sınırsızdır.
• Mesnevi beyitlerle yazılır.
• Harnâme'nin şairi Şeyhî'dir.
• Şeyhî'nin asıl adı Yusuf Sinaneddin'dir.
• Harnâme aruzla yazılmıştır.
• Mesnevi roman değildir.

Mesnevi Kısa Özeti

Beyit + aa/bb/cc + sınırsız beyit + aruz + uzun olay anlatımı + Harnâme/Şeyhî = mesnevi.