Kemik, Eklem ve Kasların Hareketteki Rolü Ders Notu

Destek ve Hareket Sistemi

Destek ve hareket sistemi kemik, kıkırdak, eklem ve kas dokudan oluşur.

Bu sistem hareketin yanı sıra vücuda destek ve şekil sağlar, iç organları korur, mineral depolar, kaslara bağlanma yüzeyi oluşturur ve kan hücresi üretimine katkı verir.

Kemik Doku

Kemik hücrelerine osteosit, kemik ara maddesine osein denir.

Osein organik olarak kolajen lif ve proteinleri; inorganik olarak kalsiyum, fosfat ve çeşitli mineralleri içerir.

Kemik doku:

• sert kemik doku,
• süngerimsi kemik doku

olarak ikiye ayrılır.

Sert kemik dokuda osteonlar, Havers kanalları ve Volkmann kanalları bulunur.

Süngerimsi kemik doku gözeneklidir, kırmızı kemik iliği içerir ve Havers-Volkmann kanalları bulunmaz.

Periost

Kemiğin dışını saran bağ doku zarına periost denir.

Sinir ve kan damarı içerir. Kemiğin kalınlaşması, yenilenmesi ve onarılmasında görev yapar.

Kemik Çeşitleri

Uzun kemikler: Boyu eninden fazladır. Uzun kemikte ilik boşluğunda sarı kemik iliği ve uç-gövde arasında epifiz plağı bulunur.

Kısa kemikler: Boy ve genişlik yaklaşık eşittir. El ve ayak bilekleri örnektir.

Yassı kemikler: Levhaya benzer. Kürek, kalça ve kafatası kemikleri örnektir.

Düzensiz kemikler: Belirli şekli yoktur. Omurlar ve bazı yüz kemikleri örnektir.

Kemik İliği

Kırmızı kemik iliği kan hücrelerinin üretiminde görev yapar.

Sarı kemik iliği yağ depolar.

Kıkırdak Doku

Kıkırdak hücresine kondrosit, ara maddesine kondrin denir.

Kıkırdak doku kan damarı ve sinir içermez. Besin ve oksijeni difüzyonla alır.

Esnek, dayanıklı ve pürüzsüz olduğu için hareketi kolaylaştırır.

Kıkırdak Çeşitleri

Elastik kıkırdak: Esnek ve bükülebilir. Kulak kepçesi ve epiglottiste bulunur.

Fibröz kıkırdak: Kolajen lif bakımından zengindir. Basınç ve çekmeye dayanıklıdır. Omurlar arası disklerde bulunur.

Hiyalin kıkırdak: Camsı görünür, basınca dayanıklıdır. Eklem yüzlerinde, kaburga uçlarında, burun ucunda ve soluk borusunda bulunur.

Eklemler

Eklemler kemiklerin birleştiği yerlerdir.

Oynar eklemler geniş hareket yeteneğine sahiptir. Kıkırdak, eklem kapsülü, sinovyal zar ve sinovyal sıvı içerir. Ligamentler ekleme sağlamlık kazandırır.

Yarı oynar eklemlerde sınırlı hareket vardır. Eklem kapsülü ve sinovyal sıvı yoktur. İki kemik arasında kıkırdak disk bulunur.

Oynamaz eklemlerde hareket yoktur. Kemikler sıkı bağlanmıştır; kapsül ve sinovyal sıvı bulunmaz.

Kas Doku

Kas hücresinin zarına sarkolemma, sitoplazmasına sarkoplazma denir.

Kasılmayı sağlayan miyofibriller aktin ve miyozin filamentlerinden oluşur.

Kaslar:

• iskelet kası,
• düz kas,
• kalp kası

olarak üçe ayrılır.

İskelet Kası

Çok çekirdeklidir. Çekirdekler yüzeye yakındır.

Somatik sinirlerin kontrolündedir, istemli çalışır, hızlı kasılır ve çabuk yorulur.

Aktin ve miyozin dizilimi nedeniyle enine çizgili görünür.

Düz Kas

Mekik biçiminde ve tek çekirdeklidir.

Otonom sinirlerin kontrolündedir, istemsiz, yavaş ve uzun süreli çalışır.

Bantlaşma görülmez.

Kalp Kası

Çizgili görünür ancak istemsiz çalışır.

Dallanmış yapıdadır. Genellikle bir veya iki çekirdeklidir ve çekirdekler ortadadır.

Hızlı, düzenli ve uzun süreli çalışır. Yalnız kalpte bulunur.

Sık Karıştırılan Noktalar

Osteosit kemik, kondrosit kıkırdak hücresidir.

Osein kemik, kondrin kıkırdak ara maddesidir.

Sert kemikte Havers ve Volkmann kanalları vardır; süngerimsi kemikte yoktur.

Kıkırdak dokuda damar ve sinir yoktur.

Oynar eklemde sinovyal sıvı bulunur.

İskelet kası istemli; düz ve kalp kası istemsiz çalışır.

Kısa Özet

Kemik, kıkırdak, eklem ve kas dokular hareket sistemini oluşturur. Kemik yapı ve destek sağlar, eklemler kemikler arasında hareket olanağı oluşturur, kıkırdak sürtünmeyi azaltıp esneklik sağlar, kas dokusu kasılıp gevşeyerek hareket için kuvvet üretir.