Küçük Moleküllerin Hücre Zarından Pasif Geçişi Ders Notu

Difüzyon

• Küçük moleküller yüksek derişimden düşük derişime hareket eder.
• ATP harcanmaz.
• Derişim farkına bağlıdır.
• Parfüm kokusunun yayılması, çayın renginin suya dağılması ve boyanın suda yayılması örnektir.

Ozmoz

• Suyun seçici geçirgen zardan geçişidir.
• ATP harcanmaz.
• Su, çözünen madde derişimi düşük ortamdan yüksek ortama hareket eder.
• Tuzlanan sebzelerin su kaybetmesi ozmozla açıklanır.

Salataya Tuz Eklenmesi

• Dış ortam hipertonik olur.
• Su hücrelerden dışarı çıkar.
• Sebzeler su kaybettiği için salata sulanır.
• Tuz molekülleri de yüksek derişimden düşük derişime difüzyonla yayılır.

Patates Deneyi

Araçlar:

• Patates
• Saf su
• Sofra tuzu
• Şeffaf kaplar
• Hassas terazi

Bağımsız değişkenler

• Tuz derişimi
• Bekletme süresi

Bağımlı değişkenler

• Patates ağırlığı
• Patates doku yapısı / sertliği

Yorum

• Ağırlık artışı → su alımı
• Ağırlık azalışı → su kaybı
• Değişim azsa → izotonik duruma yakın olabilir

Deney Güvenilirliği

Kontrol edilmesi gerekenler:

• Patateslerin tazeliği
• Çözeltilerin tazeliği
• Bekleme süresi
• Ortam sıcaklığı
• Akışkanlık

Ölçülebilir değişim oluşmazsa derişim veya süre değiştirilip deney tekrarlanabilir.

Huni Deneyi

Beherlerin hepsi: %5 şeker

• A hunisi: %2 → su net olarak huniden behere → sıvı yüksekliği azalabilir
• B hunisi: %20 → su beherden huniye → sıvı yüksekliği artabilir
• C hunisi: %50 → su beherden huniye → sıvı yüksekliği artabilir

Değişkenler

• Bağımsız: Huni içi şeker derişimi
• Bağımlı: Huni sıvı yüksekliği değişimi

Günlük Yaşam Örnekleri

• Çiçek/parfüm kokusunun yayılması → difüzyon
• Kuru ortamda sebzenin buruşması → su kaybı / ozmoz
• Diyalizde maddelerin seçici geçirgen yapı üzerinden taşınması → difüzyon ve ozmozla ilişkilendirilebilir

Sık Karıştırılan Noktalar

• Difüzyon: küçük molekül hareketi
• Ozmoz: su hareketi
• İkisinde de ATP yok
• Su, çözünen madde derişimi düşükten yükseğe gider.
• Patates deneyinde derişim ve süre bağımsız; ağırlık ve sertlik bağımlıdır.
• Ortamın tonisitesi hücreye göre belirlenir.

Kısa Özet

Pasif geçiş ATP gerektirmez. Difüzyonda küçük moleküller yüksekten düşük derişime, ozmozda su çözünen madde derişimi düşük ortamdan yüksek ortama hareket eder. Patates ve huni deneyleri bu hareketin ölçülebilir sonuçlarını göstermeye yöneliktir.