Üç Üst Âlem Sisteminde Yer Alan Canlılar ve Genel Özellikleri Ders Notu

Üç Domain

• Bakteriler
• Arkeler
• Ökaryotlar

Bakteri + Arke

• Prokaryot
• Tek hücreli
• Belirgin çekirdek yok
• Zarlı organel yok
• Halkasal kromozom

Ökaryot

• Belirgin çekirdek
• Zarlı yapılar
• DNA histon proteinleriyle ilişkili
• Tek veya çok hücreli olabilir

Bakteriler

• Tek hücreli, prokaryot
• Hücre duvarında peptidoglikan
• Ototrof veya heterotrof olabilir
• Oksijen gereksinimleri farklı olabilir
• Çok hızlı çoğalabilir
• Hastalık yapan ve yararlı türleri vardır

Arkeler

• Tek hücreli, prokaryot
• Peptidoglikan yok
• Özel zar lipitleri
• Bazı türlerde histon
• Ekstrem koşullara dayanıklı türler
• Biyoteknoloji ve biyoyakıt alanında kullanılabilir

Ökaryotlar Domaini

Dört âlem:

• Protista
• Mantarlar
• Bitkiler
• Hayvanlar

Protista

• Ökaryot
• Tek hücreli veya çok hücreli/koloni
• Ototrof, heterotrof veya parazit türler
• Yalancı ayak, sil, kamçı ile hareket eden türler

Örnek: Amip, öglena, paramesyum, algler.

Bitkiler

• Çok hücreli
• Selüloz hücre duvarı
• Klorofil
• Fotosentez

Sınıflandırma

• Damarlı / damarsız
• Tohumlu / tohumsuz
• Tohumlular: açık tohumlu / kapalı tohumlu

Mantarlar

• Ökaryot
• Kitin hücre duvarı
• Heterotrof
• Çoğu ayrıştırıcı
• Hif → ipliksi yapı
• Miselyum → hif ağı
• Sporla çoğalma
• Maya → tek hücreli, tomurcuklanabilir
• Liken → mantar + alg/siyanobakteri birlikteliği

Hayvanlar

• Ökaryot
• Hücre duvarı yok
• Holozoik beslenme
• Genellikle hareketli
• Çoğu eşeyli ürer

Omurgasızlar

• Sünger
• Knidli
• Solucan
• Yumuşakça
• Eklem bacaklı
• Derisi dikenli

Omurgalılar

• Balık
• Amfibi
• Sürüngen
• Kuş
• Memeli

Omurgalıların Kısa Karşılaştırması

Balık

• Solungaç
• Değişken sıcaklık
• Genelde dış döllenme/dış gelişme

Amfibi

• Başkalaşım
• Larva: solungaç
• Ergin: akciğer + deri
• Değişken sıcaklık

Sürüngen

• Pullu deri
• Akciğer
• İç döllenme, dış gelişme
• Değişken sıcaklık

Kuş

• Tüy
• Gaga
• Akciğer + hava keseleri
• İç döllenme, dış gelişme
• Sabit sıcaklık

Memeli

• Meme bezi
• Sütle besleme
• Alveollü akciğer
• Diyafram
• Sabit sıcaklık
• İç döllenme

Biyolojik ve Ekonomik Önem

• Bakteri/arke → biyoteknoloji, arıtma, biyoyakıt
• Protista → üretici, besin kaynağı, biyoyakıt; bazıları hastalık
• Mantar → ayrıştırıcı, antibiyotik; bazıları hastalık
• Bitki → oksijen, besin, yaşam alanı
• Hayvan → besin zinciri, tozlaşma, tarım/hayvancılık

Sık Karıştırılan Noktalar

• Bakteri: peptidoglikan var.
• Arke: peptidoglikan yok.
• Protista tamamen tek hücreli değildir.
• Bitkilerin tamamı tohumlu değildir.
• Mantar hücre duvarı kitindir.
• Hayvan hücre duvarı yoktur.
• Kuş ve memeli sabit sıcaklıklı; balık, amfibi, sürüngen değişken sıcaklıklıdır.

Kısa Özet

Üç domain sistemi bakteriler, arkeler ve ökaryotlardan oluşur. Ökaryotlar domaininde protista, mantar, bitki ve hayvan âlemleri bulunur. Canlı grupları hücresel yapı, beslenme, üreme, vücut yapısı ve ekolojik roller bakımından birbirinden ayrılır.